دومین دور مذاکره از وین تا اراک
ظریف: در حال نزدیکشدن به پیشنهاد مشترک درباره لغو تحریمها هستیم
شرق، زینب اسماعیلی: دو روز مذاکره بر سر چهارمحور؛ غنیسازی، همکاریهای هستهای، رفع تحریمها و رآکتور اراک. وزیر امور خارجه ایران در پاسخ به «شرق» میگوید که بر سر موضوع همکاریهای هستهای اشتراک نظر بیشتر از سه موضوع دیگر است اما بر سر جزییات این موضوع هم، نیازمند مذاکره هستیم. دومین دور مذاکره در وین، شهر اپراها؛ یکروز قبل از تحویل سال نو در ایران، بهپایان رسید. روز اول مذاکره، به موضوع غنیسازی و رفع تحریمها و همکاریهای صلحآمیز هستهای با ایران و پیشنهادهایی که در این زمینه وجود دارد، پرداخته شد ولی از آنجا که موضوع رآکتور آبسنگین اراک، برای دو طرف از اهمیت ویژهای برخوردار است، روز دوم مذاکره تنها به این موضوع پرداختهشده است. تدوین سند؛ شاید اردیبهشت کاترین اشتون، رییس کمیسیون سیاست خارجی اتحادیه اروپا و محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران در نشست خبری روز پایانی مذاکره، گفتوگوهایشان را مثبت و بحثها را جدی و محتوایی ارزیابی کردند. با اینحال وزیر خارجه ایران در نشست اختصاصی که بعد از آن در جمع خبرنگاران داخلی برگزار کرد، اطلاع داد که هنوز وارد فرآیند
مذاکراتی نشدهاند و در حال تبادلنظر و ارایه دیدگاهها از سوی دو طرف قرار دارند. او حتی این را شامل حال دور بعدی مذاکره -که از دوشنبه این هفته (18 فروردین) آغاز میشود- هم دانست. بر مبنای برنامهریزی مذاکرهکنندگان ایرانی و غربی، مانند دورهای پیشین، مذاکره بر سر جزییات، در فاصله دو مذاکره توسط گروه کارشناسی ایران و کشورهای 1+5 (آمریکا، انگلیس، فرانسه، روسیه، چین و آلمان) پی گرفته میشود که از روز 14 فروردین در وین آغاز شده است. با این حال جواد ظریف امیدوار است که «در جلسه اردیبهشت مذاکره را شروع کنیم و اگر امکان آن فراهم شود، وارد تدوین سند نهایی شویم.» مذاکرات وین که برای رسیدن به راهحل جامع در قالب توافق ژنو، انجام میشود، تاکنون در دو نوبت دوروزه برگزار شده است. در دور دوم که 27 و 28 اسفند، برگزار شد، بهجز نشست افتتاحیه، چهار نشست در سطح معاونان وزیران خارجه به سرپرستی عراقچی و اشمید برگزار شد. نشستهای دو و چندجانبه با برخی اعضا نیز به روال قبل در این مذاکرات انجام میگرفت. این مذاکره بهدلیل همزمانی با تعطیلات نوروز در ایران، دوروزه به پایان رسید تا در دور جدید مذاکرات از 18 تا 20 فروردین
ادامه پیدا کند. روی عرصههای زودبازده کار میکنیم دومین دور مذاکره بهطور غیرمنتظرهای تحتتاثیر سفر اشتون به تهران و دیدارهای هماهنگنشده او در تهران با وزارت امور خارجه ایران قرار داشت، آنچنانکه شام کاری افتتاحیه اشتون و ظریف، توسط وزیر خارجه ایران لغو شد. البته سخنگوی اشتون تعبیر دیگری از برگزارنشدن این شام کاری به خبرنگاران ارایه کرد: «آنها اخیرا در تهران همدیگر را دیدهبودند و نیازی به شام کاری برای هماهنگیهای مذاکره وجود نداشت.» آنها مراسم عکس یادگاری برای آغاز مذاکره هم نداشتند و تنها چیزی که به روال قبل انجام شد، نشست خبری مشترک پایانی اشتون و ظریف بود. اشتون در نشست خبری پایانی مذاکره گفت: «بر اساس چارچوبی که داشتیم، گفتوگوهایمان خیلی مثبت بود. درباره غنیسازی و رآکتور اراک و همکاریهای غیراتمی و تحریمها صحبت کردیم. سعی میکنیم روی عرصههای زودبازده کار کنیم و در مرحله بعدی کارشناسان با هم مذاکره خواهند داشت.»اشتون در این کنفرانس خبری، به زبان فارسی، نوروز را به ایرانیان تبریک گفت. ظریف نیز در این کنفرانس کوتاه گفت: «ما بههمراه نمایندگان 1+5 دومین دور مذاکرات برای ادامه
تلاشهای دیپلماتیک دو طرف برای رسیدن به یک راهحل جامع را برگزار کردیم. در دو روز گذشته، ما بحثهای محتوایی و جدی و مفید درباره برخی مسایل از جمله غنیسازی، رآکتور اراک و همکاریهای صلحآمیز هستهای و تحریمها داشتیم.»آنچه آنها به آن فکر میکنند، خیلی هم نگرانکننده نبودبه روال قبل، جواد ظریف و هیات مذاکرهکننده ایرانی، دقایقی بعد در اتاق کوچکی از سالن کنفرانس اتریش که در اختیار هیات ایرانی قرار گرفته بود، در جمع خبرنگاران داخلی حاضر شدند. اگرچه ظریف در این جمع عموما خودمانیتر سخن میگفت، با اینحال چیزی از جزییات مذاکره به خبرنگاران نگفت. علت این موضوع هم، این بود که به گفته وزیر خارجه ایران، مذاکره فعلا در سطح تبادل نظر قرار دارد. «هدفمان از مذاکرات مشخصشدن صورت مساله برای دو طرف است. هدف ما از این نشست و نشست گذشته و حتی آینده این است که صورت مساله کاملا برای دو طرف مشخص باشد تا وقتی خواستیم به توافق برسیم آن را صورتبندی و تدوین کنیم... باید تلاش کنیم با یک فهم مشترک ولو اینکه به نتیجه نرسیم به جلو پیش رویم... مشخص شد که طرف مقابل به چه چیزهایی فکر میکند که خیلی هم نگرانکننده نبود آنچه که آنها
به آن فکر میکنند.»ظریف درباره موضوعات باقیمانده گفت: «دسترسی ایران به فناوری، بازار و تجارت و منابع بانکی بهنظر ما فراتر از تحریمهاست. بحث دیگر بازرسیها و نظارت و زمان توافقنهایی است. همچنین ممکن است بحثهای دیگر هم درباره تحریمها و نحوه پایاندادن به موضوع که قرار است مساله هستهای ایران به موضوعی عادی تبدیل شود نیز مطرح شود.»ظریف، رییس هیات مذاکرهکننده هستهای ایران در پاسخ به این سوال خبرنگار «شرق» که در کدام موارد دیدگاهها به هم نزدیک است و در کدام یک دورتر؟ گفت: «درباره تبیین عملی و علمی نیازهای عملی ایران در حوزه هستهای از حضور کارشناسان سازمان انرژی اتمی بهره بردیم. تبیین این مساله به این دلیل مهم است که نشان داد برنامه غنیسازی ایران برای کشور حسابشده و معقول است. در هر چهار موضوع نشانههای رسیدن به تفاهمی که حقوق مردم ایران را حفظ کند و به سمت رفع مشکل رود، وجود دارد.» او بار دیگر تاکید کرد که در این مذاکرات «فقط درباره مساله هستهای صحبت میکنیم و هیچ چیز که متضمن برچیدهشدن برنامه هستهای ما شود را نمیپذیریم.» به پیشنهاد مشترک درباره اراک نرسیدهایم از مذاکرات پیشین
در وین، مشخص بود که رفع نگرانی درمورد رآکتور آب سنگین اراک جزو موارد سخت مذاکره است. وزیر خارجه ایران تاکید دارد که «رآکتور اراک بخشی از برنامه هستهای ماست و ادامه خواهد یافت. اگر نگرانی درباره اشاعه آن باشد باید آنها رفع شود.»او در مورد درخواست غرب برای تعطیلشدن رآکتور اراک و توقف غنیسازی گفت: «برخی خیلی سخت با واقعیت روبهرو میشوند اما من به آنها نصیحت میکنم، سریعتر با واقعیت کنار بیایند. ما هیچ چیز که متضمن برچیدهشدن برنامه هستهای ما شود را نمیپذیریم و فکر میکنم طرف مقابل این را فهمیده و درک کرده است.» با اینحال او گفت که «هنوز به یک پیشنهاد مشترک درباره اراک نرسیدهایم.» مذاکره در مورد مختومهشدن قطعنامههای شورای امنیت همچنین وزیر خارجه ایران تاکید کرد «باید قطعنامههای شورای امنیت «بسته» شوند. معنا نمیدهد که توافق کنیم و هنوز قطعنامه شورای امنیت علیه ایران وجود داشته باشد. به نحوه مختومهشدن قطعنامه شورای امنیت درباره ایران در این مذاکرات پرداخته میشود.» او در مورد لغو تحریمها نیز گفت: «ما دیدگاههایمان را درباره نحوه لغو تحریمها بیان کردیم که آیا در یک مرحله یا
مراحل مختلف یا به طور دستهبندیشده لغو شوند، صحبت میکنیم وگرنه در اینکه اصل تحریمها طبق توافق ژنو باید لغو شوند، شکی نیست. در حال نزدیکشدن به پیشنهاد مشترک درباره لغو تحریمها هستیم. اما الان برداشت من از مذاکرات این است که زمانی میتوانیم با قاطعیت صحبت کنیم که روی یک متن به توافق برسیم و الان نمیشود با قطعیت درباره پذیرش ایدهها و دیدگاهها صحبت کرد.» او با ابراز خوشبینی به مذاکرات گفت: «ما تمام تلاشمان برای رسیدن به نتیجه است و تمام حسن نیت و اراده سیاسی مجموعه حاکمیت جمهوری اسلامی هم برای رسیدن به این تفاهم بسیج شده اما با چشمان باز و بدون خوشباوری. با این حال ما با انرژی مثبت تلاش میکنیم تا مردم ایران به حقوقشان برسند درعینحال که تمام گرههایی که برای مردم در عرصه بینالملل ایجاد شده باز شود.» در این دور از مذاکرات، دیدارهای دوجانبه با نمایندگان روسیه و آمریکا متمرکز بود، دو کشوری که در موضوع اوکراین با یکدیگر اختلاف نظر شدیدی دارند. وزیر خارجه ایران، در همین مورد یادآوری کرد: «آمریکا بیشترین تحریم را علیه ایران دارد و نهایتا باید بیشترین اقدام را برای رفع تحریم داشته باشد، طبیعی است در
حاشیه مذاکرات باید با آمریکاییها برای اجرای تعهداتشان از جمله تعهداتی که در مرحله اول دارند گفتوگوی مفصل انجام دهیم.» وزیر خارجه ایران درباره تعریف «نیازهای عملی» ایران و پذیرش این مساله از سوی 1+5 با بیان اینکه موضوعی که خیلیها فکر میکردند موضع ضعف ما در مذاکرات است به لطف خدا به نقطه قوت ما تبدیل شده است و دیگر طرف مقابل درباره نیازهای عملی صحبت نمیکند، گفت: «دوستان ما در سازمان انرژی اتمی نیازهای عملی ایران در بحث هستهای را به گونهای ارایه کردند که ثابت میکند ایران که از ابتدا به دنبال برنامه هستهای رفته است با اهداف صلحآمیز بوده است. ثانیا مشخص کردند اگر بخواهند درباره نیازهای عملی صحبت کنند دست ما کاملا پر است، بنابراین در این زمینه خوشحالم. احساس من این است که در همه زمینهها در مسیر درست حرکت میکنیم. البته ما باید تا مرحله نهایی با چشم باز و اتکا به امکانات داخلی خود پیش رویم.» او تاکید کرد: «درباره «نیازهای عملی» که برخی به آن در داخل انتقاد میکردند و ما از ابتدا میگفتیم که هیچ مشکلی درباره آن نخواهیم داشت به شکل مثبتی پیش رفته است و اطمینان دارم روند رو به جلو و مثبت خواهد بود.»
در همه موضوعات، اتفاقنظر کلی وجود دارد عصر روز اول مذاکره، عباس عراقچی، معاون وزیر امور خارجه، در جمع خبرنگاران داخلی در وین، در مورد این دور از مذاکرات گفت: «در همه موضوعات یک اتفاقنظر کلی وجود دارد. مثلا در بحث تحریمها در اینکه همه تحریمهای مرتبط با موضوع هستهای باید در راهحل پایانی برداشته شود توافق نظر وجود دارد اما نحوه اجرای آن محل بحث است یا درباره استمرار و ادامه غنیسازی نیز اتفاق نظر وجود دارد اما اینکه در چه حد و اندازهای با توجه به نیازهای عملی ایران چگونه ابعاد این مساله تعیین میشود محل بحث است. درباره همکاریهای صلحآمیز و ابعاد آن و نیز درباره اراک که این رآکتور وجود خواهد داشت اتفاق نظر است اما اینکه نگرانیها را به چه شیوه درباره اراک رفع کنیم، موضوع مذاکره است.» او همچنین درباره آینده مذاکرات و رسیدن به توافق جامع گفت: «کار سختی در پیش است و موضوعات سختی را در پیشرو داریم و چندان به نیات طرف مقابل خوشبینی نداریم و در عین حال ناامید هم نیستیم و مسیر را به همین شکل ادامه میدهیم.» معاون وزیر امور خارجه کشورمان درباره جزییات همکاریهای هستهای نیز گفت: «رآکتورهای
آبسبک، مباحث پزشکی، سوختهای جدید، تحقیق و توسعه و کشاورزی در چارچوب همکاریهای صلحآمیز هستهای میگنجد و در این چارچوب پیشنهاداتی از سوی دو طرف مطرح شد.» نگرانیها در مورد اراک به نحوی رفع میشود او در پاسخ به سوالی در مورد ساخت نیروگاههای آبسبک هستهای در همکاریهای هستهای قرار دارد، گفت: «موضوع ساخت نیروگاههای تحقیقاتی و قدرتی در همکاریهای صلحآمیز است و در توافق ژنو هم آمده است اما اکنون درباره اولویتها و ظرفیتها بحث میشود تا در نهایت درباره چند موضوع مشخص به توافق برسیم.» این عضو تیم مذاکرهکننده بار دیگر، درباره رآکتور اراک گفت: «باتوجه به حساسیتها درباره اراک و استفاده از پلوتونیوم این موضوع میتواند نگرانیهایی را ایجاد کند و با وجود اطمینان به اینکه ایران دنبال سلاح هستهای نیست سعی داریم به نحوی نگرانیها رفع شود؛ نه اینکه تحقیق و توسعه بخواهد متوقف شود یا اراک متوقف شود.» پیش از این علیاکبر صالحی، رییس سازمان انرژی اتمی در گفتوگو با هفتهنامه «مثلث» گفته بود: «ما ماهیت رآکتور را بهعنوان آبسنگین حفظ میکنیم، ولی بهگونهای طراحی میکنیم که نگرانیهای کاذبی را که
از نظر فنی ایجاد کردهاند، برطرف کنیم... اعلام کردیم که آماده «باز طراحی» هستیم. ما این طراحی مجدد را بهگونهای انجام میدهیم که میزان تولید پلوتونیوم را کاهش دهیم و به جای 10کیلوگرم به حداقل برسانیم. این پیشنهاد مورداستقبال آنها قرار گرفت. ما از فرصت استفاده میکنیم و رآکتور را برای توسعه دامنه تحقیقات ارتقا میدهیم؛ چراکه طراحی فعلی مربوط به سالهای قبل است و اطلاعات ما بهروز شده است... من به کسانیکه انتقاد دارند، میگویم شما محل مصرف سوخت 20درصد را پیدا کنید تا ما هم تولید کنیم.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.