|

خوش‌باشانه نوشتن «پاریزی»

بهاء‌الدین خرمشاهی . محقق و پژوهشگر

با شادباش عید فرخنده و کهن نوروز به همه مخاطبان فرهیخته، آنچه می‌آید چند جمله‌ای است درباره دوست نو‌درگذشته، استاد بزرگ تاریخ و ادب، شادروان دکتر محمدابراهیم باستانی پاریزی. رابطه و دوستی من با ایشان از حد سلام علیک بیشتر بود و از حد استاد و شاگردی کمتر، ولی رابطه‌مان رابطه خوبی بود. ضمنا ما در شهرک غرب همسایه بودیم و مجلس ختم او هم در همین مسجد جامع شهرک غرب با شکوه برگزار شد و بسیاری از اهل فرهنگ و ادب در آن شرکت داشتند. مهم‌ترین ممیزه مسلم در نوشته‌های روانشاد پاریزی، طنز و خوش‌باشی و خوش‌باشانه نوشتن اوست. او شاد و شنگول و شاخه‌در‌شاخه و حاشیه‌در‌حاشیه و پانویس‌در‌پانویس می‌نوشت و قلم ملیحی داشت. من درباره کتاب‌های مقدس جرات نمی‌کنم حرفی بزنم اما این ویژگی در سابقه ادبی و فرهنگی ما مثلا در مولانا و مخصوصا در مثنوی، دیده می‌شود. اشعار حافظ هم یکی از اوج‌های اینگونه شاخه‌به‌شاخه نوشتن‌های هنری است و با این شیوه، اثر به‌جای اینکه خطی بشود حلقوی پیش می‌رود. مرحوم پاریزی هم این شیوه را داشت و هرچه می‌نوشت، این طنز را در خود داشت. نوشته‌های او به طور کلی دو فایده داشت. یکی آنکه با خواندنشان حال خواننده خوب می‌شد و دیگر اینکه اطلاعات بسیاری می‌دادند. نه فقط درباره موضوع اصلی بلکه درباره موضوعات فرعی هم؛ او موضوع اصلی را فرعی می‌کرد و موضوع فرعی را اصلی و همه نوع تصرفی در کار می‌کرد بی‌آنکه از حق مطلب اصلی فروگذار کند. باری، وقتی من نوجوانی 18، 19ساله و دانشجوی سال اول رشته ادبیات فارسی در دانشگاه تهران بودم استاد پاریزی یک استاد تمام بود. البته شاید نه یک پروفسور تمام اما یک استادیار شناخته‌شده بود و فاصله سنی من هم با او فکر می‌کنم بیست و یک‌سال است. یعنی حدودا یک نسل با او فاصله داشتم و می‌توانستم جای فرزندشان باشم. از همان ایام من با او سلام علیکی داشتم و در همه این سال‌ها هم او را در مجالس می‌دیدم. او تا همین اواخر افتاده و بیمار نبود و تا مرز 90سالگی هم زندگی کرد. آثار فراوانی هم نوشت و فکر می‌کنم که دست‌کم 60، 70 اثر داشته باشد. مقدمه‌های کتاب‌هایش هم بسیار شیرین‌اند و این مقدمه‌ها در یک کتاب با نام «جامع‌المقدمات»گردآوری و چاپ شدند. طنز در سرشت و قلم او بود و در گفتار روزمره‌اش هم این طنز وجود داشت و هیچ تکلفی هم نداشت. او انسان رهامنش و آزاده‌اندیشی بود و سعه‌صدر و رواداری زیادی داشت. در آخر این قول ایشان را هم به یاد می‌آورم که می‌گفت من هرچه بنویسم، ولو درباره اپراخوانی پاریس، بالاخره سر از پاریز در می‌آورد و باید یکجوری آن را به کرمان ربط دهم و ربط هم می‌داد. امیدوارم آثارشان به‌صورت مجموعه آثاری یک شکل منتشر شود و همه ما دوست داریم از نو کتاب‌های او را بخوانیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.