|

خاطرات «مام جلال»

ترجمه: سامان سلیمانی

مقدمه مترجم: یکی از کسانی که در تاریخ مبارزات آزادیخواهانه کردستان و منطقه خاورمیانه نقشی بی‌بدیل و مثال‌زدنی داشته است، بی‌شک جلال طالبانی یا همان‌طور که خود علاقه دارد به آن شناخته شود، مام جلال است. مام جلال از معدود رهبران کُرد است که از سنین نوجوانی به فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی روی آورده و توانسته با تکیه بر توانایی‌های فردی خویش و برخلاف بسیاری از دیگر رهبران تاریخ کردستان که با پشتوانه طایفه‌ای و عشیره‌ای رشد کرده‌اند، پله‌های رشد و موفقیت را طی کند و بتواند بر تاریخ کردستان و کشورش تاثیرگذار باشد؛ تاثیری که بیش از نیم قرن تداوم داشته و روز به روز نیز در حال افزایش بوده است. جلال طالبانی در تابستان سال ١٩٣٣ در دامنه کوه‌های کلکان کردستان عراق در خانواده‌ای مذ‌هبی به دنیا آمد، دوران کودکی را در همان روستا سپری کرد و بعد از اینکه پدر وی به عنوان مرشد تکیه طالبانی در شهر کویسنجق برگزیده شد، به این شهر نقل مکان کردند. مام جلال از لحاظ حضور در مبارزه با رژیم‌های سرکوبگر عراق، رکوردی دست‌نیافتنی دارد. در سال ١٩٤٦ و در ١٣سالگی، انجمن مخفی دانش‌آموزان کُرد را تاسیس کرد و بعد به حزب دموکرات کُرد که بعدها به حزب دموکرات کردستان تغییر نام داد؛ پیوست و در سال١٩٥١ زمانی که بیش از ١٨سال سن نداشت به عنوان عضو کمیته مرکزی این حزب انتخاب شد. با اتمام دوران تحصیلات دبیرستان که رتبه اول را نیز به خود اختصاص داده بود، تصمیم گرفت در رشته پزشکی ادامه تحصیل دهد، اما به دلیل فعالیت‌های سیاسی، رژیم سلطنتی هاشمی چنین اجازه‌ای به او نداد. اما ناامید نشد و با ورود به دانشکده حقوق دانشگاه بغداد در این رشته مشغول به تحصیل شد. وی در سال ١٩٥٨ به جرم فعالیت سیاسی و تاسیس اتحادیه دانشجویان کُرد تحت تعقیب قرار گرفت و مجبور شد تحصیل را رها کرده و برای مدتی مخفیانه زندگی کند، اما بعد از ژوییه ١٩٥٨ و به دنبال سرنگونی حکومت هاشمی، طالبانی به دانشکده حقوق برگشت و همزمان در دو روزنامه «کردستان» و «خبات» به کار روزنامه‌نگاری نیز مشغول بود. بعد از فارغ‌التحصیلی در رشته حقوق، به خدمت سربازی در ارتش عراق فراخوانده شد. زمانی که در سپتامبر١٩٦١ کُردها علیه حکومت بغداد به رهبری عبدالکریم قاسم قیام کردند، طالبانی فرماندهی و سازماندهی خط مقدم مبارزه در کرکوک و سلیمانیه و سپس رهبری مقاومت در مناطق «ماوت»، «چم‌رزان» و «قره‌داغ» را برعهده گرفت، اما پس از آن، به ماموریت‌های دیپلماتیک مشغول شد و نمایندگی رهبر کُردها در نشست‌ها و مذاکرات پیش‌آمده با رژیم عراق و کشورهای اروپایی و خاورمیانه‌ای به او سپرده شد. در سال ١٩٧٥، قیام سپتامبر که به شورش ایلول شناخته می‌شود، به علت دسیسه‌های خارجی و ضعف در عملکرد رهبری قیام، شکست خورد. این شکست بحران عمیقی برای کردستان به همراه داشت و از نظر سیاسی، اجتماعی و روانی کُردها را در موقعیت دشواری قرار داد، رژیم بعث نیز از این فرصت استفاده کرد و شروع به اجرای نقشه‌های شوینیستی خود در کردستان با هدف نابودی کامل بازمانده‌های قیام و تغییر بافت دموگرافیک مناطق مختلف کردستان کرد. مام جلال طالبانی به همراه تعدادی از روشنفکران و سیاسیون مترقی کُرد، در مدت کمتر از دوماه پس از شکست قیام، با تاسیس اتحادیه میهنی کردستان که سازمانی نیمه‌جبهه‌ای بود به میدان مبارزه بازگشتند و توانستند به شیوه‌ای مدرن و دموکراتیک، جریان سیاسی نوینی را تاسیس کنند. یک سال بعد از تاسیس نیز یعنی در سال ١٩٧٦، مبارزات مسلحانه خود را از سر گرفتند و توانستند در فضای سیاسی کردستان و عراق، طرحی نو از فعالیت و مبارزه سیاسی با اتکا به مردم کردستان و توانایی‌های آنها دراندازند. مام جلال در طول بیش از ٦٠ سال مبارزه و با گذشت بیش از ٣٩ سال از تاسیس اتحادیه میهنی کردستان همواره توانسته است به عنوان رهبری تحول‌گرا در تاریخ کردستان و عراق حضوری فعال و بی‌بدیل داشته باشد، در سال ١٩٩١ و بعد از حمله ارتش بعث به کویت، اتحادیه میهنی کردستان توانست با سازماندهی و رهبری خیزش مردمی، در مدت کوتاهی اکثر مناطق کردستان را آزاد کند و مدیریت شهرها را به دست بگیرد. با حمله رژیم به کردستان و آوارگی مردم به ایران و ترکیه، سازمان ملل متحد در قطعنامه‌ای در مناطق جنوب و شمال عراق، منطقه پرواز ممنوع اعلام کرد و این فرصتی تاریخی برای کُردها فراهم کرد تا با تاسیس پارلمان و حکومت، مدیریت امورات خویش را بر عهده بگیرند. این شرایط تا سال ٢٠٠٣ که حکومت بعث سرنگون شد، ادامه داشت. بعد از آن با تشکیل حکومت ملی در عراق، مام جلال از جمله سیاست‌مدارانی بود که نقش مهمی در تاریخ عراق ایفا کرد و توانست در تاریخ این کشور عنوان اولین رییس‌جمهور منتخب را به خود اختصاص دهد. او در میان نیروهای سیاسی کردستان عراق، منطقه و جهان جایگاه بی‌بدیلی دارد و به‌عنوان رهبری شناخته می‌شود که توانسته است توازن سیاسی میان گروه‌های سیاسی عراقی را نگه دارد و نزد تمام گروه‌های سیاسی عراق، از احترام و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. کتاب مذکور، توسط روزنامه‌نگار نامی عرب در روزنامه الشرق‌الاوسط، معد فیاض نگاشته شده است. معد فیاض از روزنامه‌نگاران موفق عرب است که مدت یک ماه در زمان دوره اول ریاست‌جمهوری با مام جلال همراه بوده و در این یک ماه مشاهدات و گفت‌وگوهای خود را با مام جلال به شکل پاورقی و تحت عنوان «خاطرات رییس‌جمهور طالبانی» منتشر کرده است. کتاب در چندین بخش در روزنامه «شرق» منتشر خواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.