|

اسکار ۲۰۱۴ چگونه اسکاری بود؟

کشاکش اعتبار، سرگرمی و محبوبیت

مسیح اسماعیلی

اسکار بهترین فیلم امسال شاید موازنه‌ای بود به نفع بردگی؛ در کشاکشی میان اعتبار، سرگرمی و محبوبیت، بر حیثیت «12سال بردگی» پای‌فشردن فرصتی برای اعلام انزجار بود، انزجار از دوران تلخ برده‌داری تاریخ آمریکا، و این در تقابل بود با سرگرمی «کلاهبرداری آمریکایی» و شاید محبوبیت «جاذبه». روایت بردگی سیاهپوستان در سینما، روایت تازه‌ای نیست و این حقیقت شرمی تاریخی‌ است. پس از لینکلن (استیون اسپیلبرگ) و جانگوی رها از بند (کوئنتین تارانتینو) که سال ۲۰۱۲ به پرده آمدند و برده‌داری در آمریکا را موضوع قرار دادند و جوایز سینمایی زیادی را هم ربودند، امسال نیز دو فیلم 12سال بردگی و پیشخدمت فیلم‌هایی در ادامه همین آثار بودند. سومین ساخته استیو مک‌کویین داستان واقعی‌ زندگی مرد آزاد سیاهپوستی‌ است که سفید‌پوستان او را به اشتباه فروخته و به بردگی می‌گیرند؛ فیلمی که از سر خوش‌ساختی و تاثیرگذاربودن، بیش از همه این فیلم‌ها استقبال شده؛ با این وجود هنوز می‌شود پرسید که آیا 12سال بردگی شایستگی این همه تحسین را دارد؟ هرچند «پیشخدمت» لی دنیز تصویری بسیار هوشمندانه و تامل‌برانگیز نشان می‌دهد از تاثیر سیاه‌پوستان در نیمه دوم قرن بیستم، و دیالوگ‌ها در روند شکل‌گیری فیلم و خرده روایت‌های آن موثر است اما در 12سال بردگی گفت‌وگوها به‌شدت معمولی و گاهی زیادی‌ است، دیالوگ‌هایی که بیشتر از زبان شخصیت‌های فرعی فیلم بیان می‌شوند که حضورشان در ساختار دراماتیک فیلمنامه توجیهی ندارد و یکباره به ماجرا کشیده شده‌اند، همچون براد پیت... اد گونزالس منتقد «SLANT MAGAZINE» معتقد است: فیلم استیو مک‌کویین با سولومون نورثاپ (کاراکتر اصلی فیلم) همچون شاهد منفعل مجموعه‌ای از هول و هراس‌ها برخورد می‌کند که در رفتار همه وجود دارد. با این اوصاف، فیلم چیزی نیست جز ذکر مصیبتی تاثیرگذار بر تاریک‌ترین دورانی که آمریکایی‌ها از آن شرمسارند! و شاید این شرمساری را به‌گونه‌ای جبران مافات کرد که بی‌هزینه و دراماتیک و پنهان باشد. دبورا یانگ، که به اذعان خودش علاقه چندانی به اسکار ندارد، در پایان گفت‌وگوی پیش‌بینی خود از برندگان اسکار امسال همین موضوع را حدس می‌زند: «فکر می‌کنم فیلم 12سال بردگی به سبب مضمون اجتماعی‌اش شایستگی دریافت جایزه را دارد.» دیوید. او. راسل ۵۵ ساله با کارگردانی فیلم کلاهبرداری آمریکایی نامزد اسکار بهترین فیلم بود. ماجرای فیلم همکاری دو کلاهبردار خرده‌پا با ماموران اف‌بی‌آی برای ردگیری و بازداشت سیاستمداران فاسد و تبهکاران ایالت نیوجرسی است. فیلم طنزی تلخ دارد و پس‌زمینه داستان رسوایی آنهاست و در تیررس تیترهای اصلی روزنامه‌های دنیا، پرکشش و تلخ. گرچه کلاهبرداری آمریکایی اثری جذاب و تماشایی‌ است و با فیلمنامه پرکششی از اریک سینگر و دیوید. او. راسل که تعلیق مناسب و ضرباهنگ خوبی دارد، اما زمان 138دقیقه برای این فیلم بسیار زیاد است و این را می‌شود در میانه فیلم به خوبی احساس کرد. ولی راسل با خلق فضایی کمدی و پرهیاهو، راهی لذت‌بخش برای گذراندن وقت پیش می‌نهد و یا به بیان مایکل فیلیپس منتقد شیکاگو تریبون که می‌گوید: ضیافتی از کلاهبرداری و مدل‌های خیره‌کننده مو که شاداب، بامزه و زنده است. آلفونسو کوارون، کارگردان مکزیکی که امسال برای فیلم «جاذبه» اسکار بهترین کارگردانی فیلم را به خانه برده است، فیلم خود را سرشار از احترام می‌داند. احترام به خالق جهان، کهکشان و مخلوقات و همچنین به زندگی، احترام به انسان و آنچه پیرامون آن است. جاذبه فیلمی ا‌ست در باب خودشناسی، ایمان و به‌چنگ‌آوردن دلیلی جهت زنده‌ماندن و زندگی‌کردن. تنهایی یک زن فضانورد در فضایی لایتناهی. طبق آن چیزی که خودش می‌گوید، با مرگ دخترش، کل زندگی‌اش متلاشی شده و حالا غمگین و دلمرده تک‌وتنها در آسمانی بی‌انتها غرق می‌شود. فیلمی جذاب و مهیج با صحنه‌پردازی‌های خیره‌کننده و برداشت‌هایی منحصر‌به‌فرد که شاید به‌همراه «به سوی شگفتی» و «درخت زندگی» بتوانند لوکیشن‌های جدیدی به سینما عرضه کنند. کوارون (به نقل از سایت راتن‌تومیتوز) می‌گوید: تمام نکته فیلم این بود- بیشتر شبیه یک سفر استعاری است- که فضای بیرون مثل فضای داخل است. این اصلی‌ترین حسی بود که تلاش کردیم منتقل شود. زیرا در نهایت، همه‌چیز درباره ترس اولیه و قدیمی گم‌شدن در خلأ است. البته آلفونسو در این فیلم با حرکات به‌جای دوربین به‌خوبی توانسته حالات شخصیت‌ها را نمایش دهد و 90دقیقه پرتعلیق را برای بیننده رقم بزند، پس جاذبه روح دارد و یک فیلم صرفا علمی- تخیلی نیست. در آخر باید از موسیقی زیبای استیو پرایس هم غافل نشد؛ که تلفیقی‌ است از افکت‌های صوتی شنیدنی و سازهای الکترونیک و ارکستر سمفونیک که پابه‌پای فیلم می‌آید و گاهی حتی نقش یک راوی قدرتمند را به نمایش می‌گذارد. آن هورنادی در روزنامه واشنگتن‌پست می‌نویسد: «لازم به تاکید نیست که این فیلم را حتما باید در سالن سینما دید تا بتوان به‌خوبی از آن لذت برد. تجربه دیدن‌ این فیلم روی هر پرده یا صفحه‌ای کوچک‌تر از 12متر مثل گوش‌کردن آثار بتهوون در یک قوطی حلبی است که با نخ و سیم به رادیو وصل شده باشد. این فیلم از جمله معدود آثار سینمایی‌ است که تصویر و نمایش سه‌بعدی آن واقعا ضروری است.» و شاید جذبه نه‌چندان زیاد فیلم «جاذبه» نزد منتقدان ایرانی نیز از فقدان پرده 12‌متری و دم‌دست‌بودن قوطی حلبی ناشی شود. اما نکته اینجاست که «جاذبه» در ایده‌پردازی هم اثر متفاوتی‌ است؛ نه‌فقط به‌خاطر تمام مضامین فلسفی و روانشناختی‌ آن، آلفونسو کوارون در به‌کارگیری جلوه‌های ویژه در «جاذبه» از افراط پرهیز کرده‌ است، جاذبه شاید یکی از معدود فیلم‌های تاریخ سینما باشد که در آن جلوه‌های ویژه نه برای نمایش سکانس‌های عظیم و پرخرج فیلم، که برای تکان‌دهنده‌تر شدن و تاثیرگذاری بیشتر استفاده شده‌ تا فضای فیلم کاملا عادی و روزمره به نظر برسد و درواقع بیراه نیست اگر عامل اصلی محبوبیت جاذبه را همین عوامل تکنیکی آن بدانیم. فیلمی که به گفته برخی از منتقدان، میان سینمای هنری و سینمای متکی به جلوه‌های ویژه آشتی برقرار می‌کند. جاذبه شاید شاهکار نباشد اما محبوبیت آن به حیث بصری قابل‌توجه و هیجان‌انگیز است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.