|

آمریکا با روسیه مانند یک بازنده رفتار می‌کند

جک متلاک سفیر آمریکا در شوروی در سال‌های 1987 تا 1991و نویسنده کتاب «ریگان و گروباچف: چگونه جنگ سرد تمام شد»می‌گوید در بعدازظهر یکی از روزهای سپتامبر 1987، گئورگ شولتز وزیر کشور آمریکا روبه‌روی ادوارد شواردنادزه وزیرخارجه شوروی در اتاق کنفرانس نیویورک نشسته بودند. هر دو برای سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک بودند. شولتز فهرستی به شواردنادزه داد که گزارشی از نقض حقوق بشر در شوروی بود. سلف او یعنی اندره گرومیکو همیشه این فهرست را با اکراه تحویل می‌گرفت و در باب دخالت آمریکا در امور داخلی شوروی سخنرانی می‌کرد. اما این بار شواردنادزه به چشم‌های شولتز نگاه کرد و گفت: گئورگ، این را بررسی می‌کنم و اگر اطلاعات شما درست باشد هرکاری بتوانم برای حل این مشکلات می‌کنم. اما می‌خواهم یک چیز را بدانی، این کار را به‌خاطر اینکه تو از من خواسته‌ای نمی‌کنم، برای این می‌کنم که کشورم به این اصلاحات نیاز دارد شولتز پاسخ داد: «ادوارد، این برای ما هم تنها دلیلی است که کاری کنیم. بگذار مطمئنت کنم که هرگز از تو نمی‌خواهم کاری کنم که بدانم به‌نفع کشورت نیست» پس از آن ایستادند و به هم دست دادند. من هم داشتم این صحنه را می‌دیدم، با شگفتی و در آن لحظه فهمیدم جنگ سرد تمام شده است. سفیربودن در مسکو از آن پس برای من بسیار آسان‌تر جلوه می‌کرد. حالا که صحبت‌های جان کری، وزیرخارجه آمریکا با مقامات روسی را طی هفته گذشته دنبال می‌کنم و ناتوانی آنها از حل بحران اوکراین را می‌بینم، دوباره آن لحظه به ذهنم متبادر می‌شود. واقعیت این است که زبان عمومی در حال حاضر نسبت به زمان ما آزاردهنده‌تر شده است. مثلا کری چهارشنبه هفته پیش که داشت روسیه را تهدید به تحریم می‌کرد، چنین گفت: «اگر گزینه اشتباهی انتخاب شود، خیلی سریع وضعیت ترسناک خواهد شد.» من معتقد نیستم جنگ سرد دوباره در راه است. تنش میان غرب و روسیه بیشتر ناشی از یک سوءتفاهم و موضعگیری غلط و ژستی برای مخاطبان داخلی است تا نزاع واقعی بر سر منافع ایدئولوژیک و ملی. به همین دلیل بحث کنونی کم‌اهمیت‌تر و کم‌خطرتر از مشاجراتی است که در جنگ سرد جریان داشت. اما ناتوانی از درک اینکه جنگ سرد چگونه تمام شد تاثیر عمیقی بر موضع‌گیری غرب و روسیه داشته است- و توضیح خوبی چیزی است که الان در جریان است. فرض معمول این است که نیروهای غرب به شوروی فشار آوردند و شوروی فروپاشید، بنابراین غرب برنده جنگ سرد شد. واقعیت این است که جنگ سرد با مذاکره پایان یافت و منفعت هر دو طرف در آن لحاظ شد. در دسامبر 1989 کنفرانس مالتا، میخاییل گروباچف و جورج واشنگتن، اعلام کردند بحث ایدئولوژیک جنگ تمام شده، یعنی دو ملت دیگر یکدیگر را دشمن نمی‌دانند. تا دوسال بعدتر رابطه ما با شوروی حتی از برخی هم‌پیمانانمان هم نزدیک‌تر شد. ما با هم مسابقه تسلیحاتی را متوقف کردیم، سلاح شیمیایی را ممنوع کردیم و سلاح‌های هسته‌ای‌مان را به شدت کاهش دادیم. من همچنین شاهد محو پرده آهنین و آزادی کشورهای شرق اروپا بودم. دیدم چگونه رهبران شوروی به‌طور داوطلبانه ایدئولوژی کمونیسم را کنار گذاشتند. گروباچف هم به‌جای مسابقه تسلیحاتی که اقتصاد شوروی را ویران کرده بود به اصلاحات درونی روی آورد. از آنجا که فروپاشی شوروی کمی بعد از پایان جنگ سرد رخ داد، مردم معمولا این دو اتفاق را با هم قاطی می‌کنند. اما این دو رویداد یکی نبود و دومی نتیجه غیرقابل اجتناب اولی نبود. حتی تجزیه شوروی به 15 کشور مستقل هم خواسته آمریکا نبود. ما امیدوار بودیم گروباچف داوطلبانه اتحادی از جمهوری‌های شوروی تشکیل دهد؛ منهای سه کشور بالتیک. روس‌ها که بابت فروپاشی شوروی متاسف هستند باید به یاد داشته باشند که این رهبر منتخب روسیه (بوریس یلتسین) بود که عنوان شوروی را با کلمه بی‌قدرت و بازنده «مشترک‌المنافع» تاخت زد. ولادیمیر پوتین در سال 2000 به ریاست‌جمهوری رسید و ابتدائا گرایش‌های غربگرایانه را دنبال کرد. پیش از حمله تروریستی 11 سپتامبر او نخستین رهبر خارجی بود که حمایت خودش را از آمریکایی‌ها اعلام کرد. او در تهاجم به افغانستان با آمریکا همکاری کرد و داوطلبانه پایگاه‌های روسیه در کوبا و ویتنام را جمع کرد. اما در عوض چه نصیبش شد؟ چند تشکر ناچیز از جورج بوش که بعدها هم ضربات دیپلماتیک چندی نثار روسیه کرد: گسترش نیروهای ناتو در بالتیک و بالکان و ایجاد پایگاه‌های آمریکایی در آنجا، خروج از پیمان ضد موشکی بالستیک، حمله نظامی به عراق بدون مجوز شورای امنیت، حمایت از انقلاب رنگی در اوکراین، گرجستان و قرقیزستان و عضوکردن اوکراین و گرجستان در ناتو. میراث دکترین منرو باید اینگونه دیده شود که روسیه نسبت به مرزهایش بسیار حساس است. اوباما به‌شدت تلاش کرد رابطه با روسیه را بازسازی کند و کمی هم موفق بود: پیمان «آغاز دوباره» دستاورد مهمی بود. همچنین همکاری در برخی موارد منطقه‌ای. واقعیت غم‌انگیز این است که چرخه اقدامات آزاردهنده آمریکا با تلافی روسیه مواجه می‌شود. چیزی که دستاوردهای دیپلماسی آرام که جنگ سرد را پایان داد، مسموم می‌کند. به نظر می‌رسد تا زمانی که بحران اوکراین ادامه دارد این دیپلماسی ناممکن باشد. چرا 43درصد مردم روسیه معتقدند که اقدامات غرب پشت بحران اوکراین است و روسیه تحت محاصره غرب است؟ اشغال نظامی کریمه توسط پوتین وضعیت را بدتر می‌کند. اگر کریمه در نهایت به فدراسیون روسیه ملحق شود، نتیجه آن آغاز دوباره اتهام‌زنی متقابل و تحریم اقتصادی یادبود جنگ سرد است. در این سناریو، هیچ برنده‌ای وجود نخواهد داشت و هر دو طرف بازنده‌اند: اوکراینی‌ها که نمی‌توانند شرایط موجود را ادامه دهند و روسیه که بیشتر منزوی خواهد شد. احتمالا روسیه با اقدامات تروریستی بیشتری از سوی ضدروس‌ها مواجه خواهد شد. همچنین آمریکا و اتحادیه اروپا هم بازنده‌اند. چون خریدن دشمنی روسیه به معنی پیچیده‌ترشدن مسایل منطقه‌ای مانند مساله هسته‌ای ایران و کره‌شمالی و جنگ داخلی سوریه خواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.