|

ایران درگیر با غرب، موهبت پوتین

ولی نصر . فرنگیس بیات

اگرچه بحران اوکراین روبه‌پایان است، دیگر روشن است که روسیه آن شریک موردانتظار آمریکا نیست. هر دو کشور خطر کرده‌اند و هیچ راه برگشتی برای آنها وجود ندارد. بنابراین آمریکا برای مهار روسیه، به نقشه جدیدی نیاز دارد. بعد از سقوط شوروی، آمریکایی‌ها برای جبران موقعیت ازدست‌رفته ابرقدرتی روسیه با این کشور رفتار مداراجویانه‌ای در پیش گرفتند. ما نقطه ضعف‌های روسیه را نادیده گرفتیم و نقش بسیار بیش از ظرفیتش در صحنه جهانی را به او دادیم. در زمان حمله آمریکا به عراق و بروز مقاومت‌هایی در مقابل آن، «کاندولیزا رایس» توصیه کرد که «فرانسه را تنبیه کنید، آلمان را نادیده بگیرید و روسیه را ببخشید». اما بعد از دست‌اندازی روسیه به اوکراین، دیگر نوبت بخشش‌های آمریکا سرآمده است. این آغاز یک جنگ سرد جدید نیست اما آمریکایی‌ها الان می‌دانند که آنها در سال‌های آتی با روسیه‌ای دردسرساز روبه‌رو خواهند بود؛ روسیه‌ای که از نفوذ آمریکا به حیاط خلوت خود در اروپای‌شرقی، قفقاز و آسیای‌مرکزی نگران است و از سوی دیگر مطمئن است که می‌تواند غرب را به چالش بکشد. نگرانی فوری آمریکا باید رفع این بحران باشد: ترکیبی از فشارهای دیپلماتیک و تحریم‌های اقتصادی و حمایت از دولت «کی‌یف» شروع خوبی برای حل بحران است اما برای آنکه محاسبات استراتژیک آقای «پوتین» را به هم بریزیم، آمریکا باید با غرور با او برخورد کند و او را در مورد هزینه گزاف سیاست خارجی‌اش مطمئن کند. اول اینکه باید در مقابل اعتمادبه‌نفس بیش از اندازه «پوتین» نسبت به افزایش وابستگی اروپا و آسیا به منابع انرژی گسترده روسیه ایستاد. اروپا برای پیشبرد آینده خود بر گاز طبیعی سرمایه‌گذاری کرده است. روسیه تنها تامین‌کننده‌ای است که می‌تواند با فراهم کردن گاز طبیعی اقتصاد‌های اروپایی را رقابت‌پذیر نگه دارد اما در عین حال آمریکا هم می‌تواند با بازنگری در قوانین خود امکان صادرات گاز مایع را برای تحویل در پایانه‌های اروپایی فراهم کند. گاز آمریکا گران‌تر از روسیه خواهد بود؛ اما با وجود یک جایگزین، اهرم باج‌گیری روسیه از اروپا با افزایش قیمت یا قطع صادرات آن از روسیه گرفته می‌شود. بعد از روسیه، ایران دومین دارنده ذخایر گازی جهانی است و توانایی رقابت با روسیه برای تامین نیازهای گازی اروپا و آسیا را دارد. پوتین این را می‌داند. درواقع یک ایران درگیر با غرب، برای «پوتین» موهبتی الهی است. تا مادامی که ذخایرغنی گاز ایران خارج از دسترس اروپا باشد، روسیه می‌تواند به گروگانگیری قاره‌ای خود در مقابل اروپا ادامه دهد. درعین حال «پوتین» می‌تواند با غرب برای کسب امتیازهای بیشتر برای منافع خاص روسیه چانه‌زنی کند و در عوض بر سر مسایلی مثل پرونده هسته‌ای ایران چانه‌زنی کند. غرب باید این معادله را به‌ هم بزند و از ایران برای پیشبرد منافع خود استفاده کند. حتی کوچک‌ترین اشاره به اینکه گاز ایران می‌تواند به سمت اروپا و آسیا راهی شود، می‌تواند آغاز به‌هم‌زدن این معادله باشد. اگر مذاکرات هسته‌ای بتواند ایران را به‌طور کامل به اقتصاد جهانی برگرداند، تسلط روسیه بر اروپا موضوعی است که دیگر باید در تاریخ دنبال آن گشت. آمریکا هرگز ادعای روسیه درمورد «خارج نزدیک» یا همان جمهوری‌های به‌جامانده از شوروی سابق را به رسمیت نشناخته و اروپا و ناتو را تشویق به پیشروی به سمت شرق کرده است. واشنگتن، هم اکنون باید این اصل را بر قفقاز و آسیای مرکزی اعمال کند و به دنبال مشارکت‌های بیشتر در این مناطق برود. روسیه مقاومت خواهد کرد، همانطور که سال 2008 در گرجستان مقاومت کرد، اما با هزینه‌های فزاینده‌ای روبه‌رو خواهد شد خصوصا اگر روسیه دیگر ایران را به‌عنوان شریک در کنار خود نداشته باشد. برای دوران طولانی آمریکا به مشکلات خود با روسیه اهمیتی نداده است. اما روسیه هم اکنون چالش استراتژیک روشن و جدی برای ایالات‌متحده آمریکاست. بحران روابط آمریکا و روسیه کمتر از چالش‌های این کشور با ایران و چین نیست. سیاست خارجی آمریکا نیاز دارد تا این چالش را بپذیرد و به روسیه توجه کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.