|

ایران و تنش غرب و روسیه

فریدون مجلسی . تحلیلگر روابط بین‌الملل

دموکراسی، حکومت خوب، ‌عدالت اجتماعی، برابری حقوق شهروندان و احترام به آنان و حقوقشان برای مردم اوکراین و برخی دیگر از ممالک، عناوین تازه‌ای به شمار می‌روند. می‌خواهم بگویم که اگر در برابر فساد و خودکامگی در اوکراین ایستادگی و اعتراض شد عجیب نیست ‌اما نوع برخورد با آن، بلاتکلیفی حکومت «خودکامه» و فرصت‌هایی که به بعضی سران اتحادیه اروپایی یا به سناتور مک کین دست راستی افراطی آمریکایی داده شد که بر آن آتش بدمند، ‌به نظر عجیب می‌آید! ظاهرا نه آن وادادگی که بیشتر ناشی از فساد دولت حاکم بود‌ و نه آن پافشاری و یکدندگی معترضان میدان که گویی پشتشان خیلی گرم بود، با آن خودکامگی جور در نمی‌آمد!
دیروز پیامی از دوستی به دستم رسید همراه با تحلیلی از مرجعی محافظه‌کار در واشنگتن. موضوع را بر پایه افسانه‌سرایی پوتین گذاشته و مدعی 10 ادعای دروغین از جانب او شده است:
1- «آنهایی که تاسیسات زیربنایی و نظامی اوکراین را در کریمه گرفته‌اند «گروه‌های دفاعی شهروندی» هستند نه قوای روس.»
2- « روسیه اقدامات خودش را در قالب قرارداد دوستی 1997 خودش با اوکراین می‌داند.»
3- « معترضان توافق 21 فوریه خودشان را با دولت یانوکوویچ اجرا نکردند.»
4- «حکومت کنونی اوکراین نامشروع است.»
5- «بحران انسانی در اوکراین موجب گریز صدها‌هزار پناهنده روس به روسیه شده است.»
6- «روس‌تباران اوکراین مورد تهدید هستند.»
7- «پایگاه‌های روسیه مورد تهدید هستند.»
8- «به‌کلیساها و کنیسه‌ها در شرق اوکراین حمله شده است.»
9- «کی‌یف می‌کوشد وضع کریمه را به هم بریزد.»
10- «رادای (مجلس) اوکراین تحت نفوذ تروریست‌هاست.»
سپس به هر یک از این ادعاها پاسخ حتی‌المقدور حقوقی داده و با دلایلی آنها را مردود دانسته‌اند. گرچه در اخبار شاهد اعتراض‌های ضد استبداد و فساد در آنجا بودیم، شاهد اقدامات حاد کسانی که لباس‌های شبه چرمی مشکی پوشیده بودند نیز بودیم و نمایش‌های فاشیستی و ضدروسی و ضدسامی در اوکراین تازگی ندارد. «رادا»ی اوکراین هم همانی است که تا دیروز با قاطعیت طور دیگری رای می‌داد! در کشور فاسد، شرکای جرم هم برای خودشان نرخ‌هایی دارند. غرب می‌خواهد روسیه را از اوکراین جدا و آن را از کشوری اوراسیایی به کشوری آسیایی با مسایل آسیای مرکزی تبدیل کند و عملا آن را از جنوب و غرب محاصره کند! ‌اما پاسخ من به این مساله صرفا سیاسی طبیعتا مفهوم سیاسی دارد نه حقوقی. حقوق و مدارک ظاهرا‌ حقوقی، مدارکی هستند که اروپایی‌ها در گردآوری آن برای استناد در روز مبادا استاد هستند، اما این بار با روسیه طرف هستند که زیرکی‌اش کمتر از آنها نیست.
همان‌طور که به آن دوست نوشتم به‌عنوان یک ایرانی که کشورش همیشه از تجاوزگری‌های روسیه چه در زمان تزارها و چه در زمان کمونیست‌ها آسیب دیده است، هیچ‌گونه هواداری سیاسی نسبت به آن کشور ندارم اما معنی‌اش این نیست که تبلیغات و خصومت‌ورزی‌های شدید غربی‌ها را نسبت به روسیه چشم‌بسته تایید کنم! تا آنجا که پیگیری کردم تنها بهانه و ایراد پس از استبداد رایج، ‌فساد رژیم اوکراین و رژیم‌های قبلی آن است، اما واقعیت این است که بخش شرقی اوکراین، سرزمینی روسی است ‌با جمعیتی روس‌تبار‌ و مردم آن نیز از تبعیضات ضدروسی اوکراینی‌های افراطی و بعضا ‌فاشیست رنج برده‌اند. «کریمه» هم سرزمینی روسی بوده است که در دهه 50 به‌عنوان یک تقسیم‌بندی استانی داخلی از روسیه جدا و در نقشه‌ها امور اداری به اوکراین داده شد و چنین اقدامی میان خویشاوندان اسلاو نباید مساله‌ای ایجاد می‌کرد. اکنون که ناتو و غرب می‌کوشند به سودجویی از احساسات ضدروسی تندروهای اوکراین، دشمن دیرین خودشان یعنی روسیه را وادار به تسلیم کنند ‌و در مرحله بعد آن کشور محاصره‌شده را به دادن امتیازات دیگر وادار و تضعیف کنند، روس‌ها هم در داخل و بیرون از اوکراین از خودشان مقاومت شدید و جدی نشان می‌دهند. پس مساله اصلی آنان تضعیف روسیه است و روس‌ها نمی‌توانند تسلیم امیال آنان شوند! مقوله جدی است ‌یعنی فقط دو راه دارند:
یا با روسیه جنگ کنند، ‌اگر در چنین بن‌بست«بودن یا نبودن» از عهده آن برمی‌آیند!
یا راه‌حلی بسیار دموکراتیک و غرب‌پسندانه متارکه‌ای مشابه چک- اسلواکی را بر مبنای رفراندومی با نظارت بین‌المللی، هم در غرب و هم در کریمه و شرق اوکراین بپذیرند. نیازی هم به این‌همه سروصدا و شیون ندارد!
هیچ دو کشوری و هیچ دو مساله‌ای یکسان نیستند. اقلیت دو‌درصدی و سه‌درصدی با قومیت 54‌درصدی فرق می‌کند. اما اینکه نقش ایران چه باشد، ‌بهترین نقش کسب تجربه است و دیدن و انتظارکشیدن! یا اگر لازم شد و اثرات این تنش بر موضوعاتی که ایران و «1+5» با آن مواجه هستند سایه افکند، ایران کاری مانند همان که روس‌ها در مساله تحریم ایران در شورای امنیت در رای مثبت به قطعنامه علیه ایران صورت دادند را انجام دهد. به نظر می‌رسد در این غایله، روس‌ها و غربی‌ها باید به امتیازاتی کمتر از آنچه می‌خواستند دست یابند و چنین خواهد شد. این برای کشورهای جهان هم درس است و هم دستاورد که ببینند قدرت‌های بزرگ هم نمی‌توانند «امر سیاسی» را آنطور که دلخواهشان است یا به سود خود می‌پندارند به پیش برند. آنها هم با همه توانایی‌های اقتصادی و سیاسی، ناچارند با هم گفت‌وگو و تعامل کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.