|

کویت می‌تواند شورای همکاری خلیج‌فارس را نجات دهد؟

ژوزف اکچیچین . عضو ارشد مرکز مطالعات اسلامی در ریاض

سه کشور عربی‌ در بیانیه‌ای مشترک به‌طور بی‌سابقه‌ای از اقدامات اخیر دولت قطر انتقاد کرده و این کشور را تهدید به اخراج از شورای همکاری خلیج‌فارس کرده‌اند. شورای همکاری کشورهای عرب خلیج‌فارس (CCASG) شورای تجاری‌ شامل کشورهای پیرامون خلیج‌فارس و کشورهای عرب منطقه است که اعضای آن اهداف تجاری و اجتماعی مشترکی را دنبال می‌کنند. این شورا در ۲۵ می ۱۹۸۱ میلادی تشکیل شد و از جمله اهداف کشورهای عضو این شورا رسیدن به واحد پولی مشترک تا سال ۲۰۱۰ بود، در حال حاضر شش کشور عربستان، بحرین، امارات متحده‌عربی، قطر، عمان و کویت عضو این شورای همکاری هستند. در حالی‌ که کشورهای عربستان‌سعودی، امارات‌متحده‌عربی‌ و بحرین سفرای خود از قطر را برای اعتراض به آنچه که آنها دخالت بی‌شرمانه در امور منطقه نامیده‌اند فرا خواندند، دولت قطر اقدام این کشور‌های عربی ‌را تعجب‌آور و غم‌انگیز خواند. اختلافات بین کشورهای مذکور و در پی‌ آن اقدامات اعتراضی آنها در حالی‌ بالا گرفته است که مقامات این کشورها معتقدند که قطر برخلاف توافقنامه‌ای که در ۲۳نوامبر ۲۰۱۳ بین پادشاه عربستان‌سعودی عبدالله بن عبدل و شاهزاده قطر تمیم بن حمد بن خلیفه آل‌ثانی و با حضور شیخ صباح الاحمد الجابر الصباح امیر کویت امضا شده عمل کرده است؛ توافقنامه‌ای که یک‌ماه بعد از نشست سالانه شورای همکاری کشورهای خلیج‌فارس در کویت و با حضور همه اعضای این شورا امضا شد. مفاد این توافقنامه که هم‌اکنون علنی شده است در سه مورد خاص بوده است: اول، قطع رابطه این شورا با گروه اخوان‌المسلمین (گروهی که فعالیت آنها در عربستان‌سعودی و امارات‌متحده‌عربی‌ غیرقانونی است) دوم، توقف امکان دسترسی و پوشش رسانه‌‌ای که علیه دولت مصر است و سوم، جلوگیری از هرگونه فعالیت و دخالت ایران در مسایل مربوط به این شورا. اما آنچه باعث اعتراض و خشم اعضای این شورا شده به گفته آنها کمک‌های بی‌دریغ قطر به گروه اخوان‌المسلمین در مصر و دیگر کشور‌ها از جمله سوریه و با توجه به غیرقانونی بودن فعالیت آنها در بین اعضای شوراست؛ کمک‌هایی که به گفته‌ این کشورها باعث به‌قدرت‌رسیدن این گروه بین سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ شد و همین امر باعث جدی‌شدن هرچه بیشتر لزوم برخورد با این مساله در بین اعضای این شورا شده است. در این خصوص اعضای شورا به زمانی‌ اشاره می‌کنند که قطر کمک‌های خود را در جهت حمایت از رییس‌جمهور آن زمان مصر محمد مرسی افزایش داده بود و اعضای این شورا نتوانسته بودند مانع از کمک هشت‌بیلیون‌دلاری این کشور به دولت مصر شوند، کمکی‌ که اعضای شورا آن را خطری برای امنیت و ثبات کشورهای عضو این شورا می‌دانستند، اگرچه با برکناری اخوان‌المسلمین و روی‌کار‌آمدن دولت جدید مصر بانک مرکزی این کشور مبلغ دوبیلیون‌دلار از این کمک‌ها را در سپتامبر ۲۰۱۳ به کشور قطر بازگردند و در مقابل کشور‌های عربستان‌سعودی، کویت و امارات متحده عربی‌ نیز قول کمک ۱۵‌بیلیون‌دلاری برای تقویت ثبات دولت جدید مصر را به این کشور دادند. همچنین ریاض و ابوظبی‌ معتقدند قطر به سوریه و شورشیان یمن کمک‌های نظامی می‌کند، در حالی‌ که اعضای این شورا مخالف چنین کمک‌هایی هستند، همچنین آنها به اتفاقاتی که در سال ۲۰۱۱ در منامه افتاد، اشاره می‌کنند و معتقدند قطر و ایران به آشوب‌گران کمک ‌کرده‌اند تا جایی‌ که ارتش این شورا مجبور به مداخله شده است. در عین حال دادگاه اماراتی در تاریخ سوم فوریه برای پزشک قطری محمود الجیده که از گروه اسلامی ا‌لاصلاح (از شعبه‌های اخوان‌المسلمین) حمایت می‌کرده است مجازات هفت سال زندان در نظر گرفت. بعدها مشخص شد این پزشک عربی‌ در فرودگاه دوبی‌ در ۲۶فوریه ۲۰۱۳ دستگیر شده است، همچنین دو شهروند اماراتی به جرم حمایت از این گروه هر کدام به پنج سال زندان محکوم شدند. گفتنی است که به‌تازگی و در سال ۲۰۱۴ نیز ۳۰ نفر از شهروندان اماراتی و مصری به جرم تشکیل یک شاخه از گروه اخوان‌المسلمین که در این کشور غیرقانونی است، به پنج سال زندان محکوم شدند. چنین تنش‌هایی همچنین با اظهارات شیخ یوسف القرضاوی از شبکه خصوصی خود که در دوحه است نیز همراه شده است، اظهاراتی که مقامات ابوظبی آن را توهین به امارات متحده می‌دانند؛ شیخ مشهوری که کوچک‌ترین فرصتی را برای حمایت از گروه اخوان‌المسلمین در مصر و انتقاد از حکومت نظامیان بر این کشور از دست نمی‌دهد. در چنین شرایطی و با توجه به اوضاع بحرانی کشور مصر اظهارنظر‌های شیخ قرضاوی در نقد کمک‌های عربستان‌سعودی و امارات متحده عربی‌ باعث اعتراض رسمی‌ این کشورها به دولت قطر شده است، هرچند در این زمینه وزیرخارجه قطر خلید بین محّمدالاتیه گفته است که اظهارات شیخ قرضاوی از مواضع دولت این کشور متفاوت است و تنها اظهارنظرهایی که از تلویزیون رسمی‌ این کشور پخش می‌شود نشان‌دهنده دیدگاه دولت قطر و مورد تایید آنهاست. با این حال مقامات شورای هماهنگی‌ خلیج‌فارس به دولت این کشور یادآوری کرده‌اند که بر اساس توافق قبلی‌ دولت قطر متعهد شده است که مانع از پخش برنامه شیخ قرضاوی شود که تاکنون به این تعهد خود عمل نکرده است. در این میان به نظر می‌رسد مدارکی که عربستان‌سعودی علیه قطر جمع‌آوری کرده یکی‌ از مهم‌ترین دلایل تنش بین این کشور و اعضای این شوراست. بر اساس این مدارک عربستان‌سعودی مدعی شده است که قطر امکان رفت‌وآمد شهروندان بدون اسم را که به‌گفته‌ این کشور ایرانی‌ هستند در این منطقه فراهم می‌کند، که عربستان‌سعودی این افراد را جاسوس خوانده است و به گفته‌ منابع موثق این ادعا یکی‌ از مهم‌ترین مسایل مورد اختلاف در آخرین جلسه این شورا و همچنین فراخواندن سفرای این کشورها از قطر بوده است، که البته اعضای این شورا نتوانسته‌اند مدرک قابل‌قبولی برای اثبات گفته‌های خود ارایه کنند. این در حالی‌ است که اخیرا ریاض، ابوظبی‌ و منامه و حتی عمان که روابط نزدیکی‌ با ایران دارند نیز در این‌باره به قطر هشدار داده‌اند. در چنین شرایطی که تنشی بی‌سابقه در طول تاریخ تشکیل این شورا در بین اعضای آن به وجود آمده است، میانجیگری کویت برای حل این بحران بیش از پیش احساس می‌شود و اجلاس سران عرب که در ۲۵مارس امسال در کشور کویت برگزار می‌شود می‌تواند فرصت مناسبی برای میانجیگری این کشور جهت حل بحران به‌وجودآمده در شورای هماهنگی‌ خلیج‌فارس باشد. در نهایت اینکه مساله پیش‌آمده در بین اعضای این شورا نشان‌دهنده آن است که چگونه پس از گذشت سه‌دهه هنوز اعضای این شورا نگران اصول امنیتی مقدس خود هستند تا جایی‌ که حتی حاضر به اخراج یکی‌ از اعضای مهم خود شده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.