|

روایت محمد محمدعلی از شاملو

چراغی در این خانه می‌سوزد

انتشارات کتابسرای تندیس به‌تازگی چند اثر از محمد محمدعلی منتشر کرده که در میان آنها، «شاملویی که من شناختم» برای اولین‌بار منتشر شده و سایر کتاب‌ها بعد از چندسال دوباره به چاپ رسیده‌اند. «شاملویی که من شناختم»، آن‌گونه که از عنوانش هم برمی‌آید، روایت محمدعلی از شاملو است؛ روایتی البته نه به قصد ادای دین، بلکه برای ارایه تصویری از شاملویی که او شناخته است. تصویری که خلاصه‌اش را می‌توان در این عبارات دید: «شاملویی که من شناختم با یک «نه» تک‌هجایی به انبوه واژگانی رسید که آن «آری» بزرگ مردمی شادباش‌کنان از دل آن برآمد. تلخ‌ترین شعرهایش، از دل ترس‌ها و وحشت‌ها بیرون آمدند و به تحسین زندگی و ستایش هستی ایستاد. به خوانندگانش تسکینی نداد چراکه در پی به‌هم‌ریختن و آشفتن و بیدارکردنشان بود. شعر برای او ماجراجویی جذابی بود در اقلیم‌های جدید. برخورد شجاعانه‌اش با زبان، او را به اعماق می‌برد. با ادبیات قرن بیستم زندگی می‌کرد و هرگز به تکرار خود نیندیشید. برای نیما احترام قایل بود، ولی هرگز راه و روش او را در شعر الگوی خود قرار نداد چه اشعاری که خوب سروده شده‌اند، دیگر نیازی به تکرارشان نیست. او از اینجا آموخت که ادبیات ماندگار وجهی انتقادی و پرخاشگر دارد.» محمدعلی در این کتاب، بارها بر تعهد شاملو دست گذاشته و بر این مساله تاکید کرده است: «زندگی به صدا درآمده بود و هر دو در گود بودیم. آنچه آموختنی بود، این نبود که مثلا با وجود این‌همه کتاب مرجع و ترجمه در زمینه نقد شعر و داستان، حالا چگونه بنویسیم یا چگونه بسراییم، بل درس زندگی بود و یکی‌اش همین التزام عملی به تعهدهای قلم و بعد دریادلی و سعه‌صدر.» شاملویی که من شناختم، شامل یادداشت‌ها و برخی گفت‌وگوهایی است که محمدعلی در سال‌های حیات شاملو با او انجام داده و غالبا در نشریات مهم آن سال‌ها به چاپ رسیده‌اند و حالا در این کتاب در کنار هم آمده‌اند. از جمله گفت‌وگویی با نام «من این جایی هستم، چراغی در این خانه می‌سوزد.» محمدعلی در اسفند سال 1365 این فرصت را می‌یابد تا گفت‌وگویی کتبی با شاملو انجام دهد؛ گفت‌وگویی که برخی از سوال‌هایش در حضور خود شاملو نوشته شده و او هم همان‌جا پاسخ‌هایش را نوشته است. محور پرسش‌های محمدعلی در این گفت‌وگو، نه تحلیل و شناخت کار شاملو، بلکه رسیدن به اندیشه و برداشت‌هایی بوده است که شاملو در آن دوره داشته است؛ دوره‌ای که می‌توان آن را دوره اوج و پختگی شاملو دانست. محمدعلی در مقدمه این گفت‌وگو نوشته بود: «اگر سخن به اعتبار آثار فرهنگی و تاثیر اجتماعی هنر و ادبی فرد باشد، او از شاعران ضروری ماست که بیشترین موفقیت را در گردآوردن مخاطبان جدید داشته است. یک واقعیت این است که او با شتابی قابل ملاحظه به قله‌های جهانی‌شدن شعرش دست می‌یابد بی‌آنکه این را هدف قرار داده باشد. آوازه‌اش از مرزهای آسیا و اروپا فراتر رفته است و بر آن است که شرف و قریحه کلامی خود را به نمایش بگذارد.» خاطره‌ها و ادبیات شفاهی در شناخت آثار یک نویسنده یا شاعر حایز اهمیت است و «شاملویی که من شناختم»، از این نظر کتابی قابل اهمیت است. به گفته خود محمدعلی، «خوب است مثلا بدانیم چه عوامل بیرونی و دورنی دست به دست هم داده‌اند تا نیما نیما شده است، هدایت هدایت شد یا شاملو شاملو و... مجموعه این خاطره‌ها و مخاطره‌ها، تاریخ و جغرافیای شخصیت‌ها را می‌سازد. تصویرهایش را بعد می‌بخشد. چهره را در قالب خود به کمال می‌رساند و به شخصیت تبدیل می‌کند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.