|

نقدهای قاسم هاشمی‌نژاد

اگرچه مخاطبان جوان‌تر ادبیات، قاسم هاشمی‌نژاد را بیشتر با آثاری چون «کتاب ایوب» که ترجمه‌ای است از داستان ایوب عهد عتیق، ترجمه «خواب‌گران» ریموند چندلر و آنچه از هاشمی‌نژاد در حوزه عرفان و ادبیات قدیم منتشر شده، بشناسند اما قدیمی‌ترها حتما مقاله‌های ادبی هاشمی‌نژاد را در نشریاتی چون آیندگان و فردوسی هم به یاد می‌آورند و گفت‌وگوهای او را با نویسندگان معاصر، از جمله گفت‌وگویش را با ابراهیم گلستان که در کتاب گفته‌ها چاپ شده و گفت‌وگویی است مفصل و یکی از بهترین گفت‌وگوهایی که با ابراهیم گلستان انجام شده. هاشمی‌نژاد همچنین یادآور یکی از مهم‌ترین رمان‌های پلیسی ایرانی است؛ رمان «فیل در تاریکی» که به‌رغم اینکه سال‌هاست منتشر نشده برای مخاطب امروز ادبیات نیز ناشناخته نیست. این‌روزها، مجموعه‌ای از مقالات ادبی قاسم هاشمی‌نژاد در کتابی با عنوان «بوته بر بوته» گردآوری و منتشر شده است. کتاب، مقدمه‌ای خواندنی دارد از جعفر مدرس‌صادقی که در آن در کنار یک معرفی اجمالی از آنچه تا کنون از قاسم هاشمی‌نژاد به چاپ رسیده، حال و هوای حاکم بر ادبیات و نقد ادبی این سال‌ها نیز در عباراتی از این دست مورد انتقاد قرار گرفته است: «این که چرا در همه این سال‌ها قاسم هاشمی‌نژاد دیگری نداشته‌ایم و اینکه چرا در همه این سال‌ها نقدنویسی را گاهی با هوچی‌گری و هتاکی و زیرآب‌زدن، گاهی با مچ‌گیری و تذکر اشتباهات املایی، گاهی با تبلیغ و ترویج یک مرام سیاسی و گاهی با موج‌سواری و دلجویی از رفقای دور و نزدیک یکی گرفته‌ایم بحث مفصلی می‌طلبد. و در مواردی هم که پای هیچ تصفیه‌حساب و تبلیغ و تشویقی در میان نیست، محافظه‌کاری و ملاحظه‌کاری و تک و تعارف و رعایت احترام نویسنده است که دست و بال نقدنویس را می‌بندد و او را به ورطه انشانویسی و خنثانویسی می‌کشاند: نقد کتاب تبدیل می‌شود به بازگویی خلاصه داستان و آرزوی موفقیت و سلامتی برای نویسنده و شاید هم تذکر مواردی از اختلاف سلیقه نقدنویس با نویسنده، تا نوشته یک نمکی هم داشته باشد.» مدرس صادقی آنگاه به ویژگی نقدهای هاشمی‌نژاد اشاره می‌کند و به صراحت او در نقد و اینجاست که می‌گوید: «قضاوت‌های صریح و بموقع او هم شجاعانه است و هم متکی است به نگاه تیز مجربی که از روی شانه معاصرین خودش به آن‌چه در دست خواندن دارند اشراف و احاطه بی‌نظیری دارد.» بعد از این مقدمه، پیشگفتاری از نویسنده آمده است با عنوان «انتقاد ادبی و نقد داستان، درس‌هایی که از زمانه نیاموخته‌ایم»؛ پیشگفتاری که در آن، فشرده‌ای از تاریخ نقد و نقدنویسی در ایران به دست داده شده است. آنگاه مقاله‌ها با نوشته‌ای درباره «زیبا»، اثر محمد حجازی آغاز می‌شوند. نقدهایی بر «ترس و لرز» غلامحسین ساعدی، «مد و مه» و «آذر، ماه آخر پاییز» ابراهیم گلستان، «شازده احتجاب» هوشنگ گلشیری، «تابستان همان سال» ناصر تقوایی، «ناگهان... » عباس نعلبندیان، «قصه‌نویسی» رضا براهنی و «صیادان» اکبر رادی، از جمله نقدهایی است که در کتاب «بوته بر بوته» چاپ شده. حال بخوانیم قسمتی از نقد هاشمی‌نژاد را بر «مد و مه» ابراهیم گلستان، آنجا که منتقد به طور مشخص از خود قصه مد و مه از این مجموعه، سخن می‌گوید: «مد و مه یک داستان سینمایی یا یک سینمای داستانی‌ست که حاشیه ناطقش پاک شده باشد. از این جهت، آن چه بر‌جای مانده چکیده‌ای‌ست از حالات، اشیا، حرکات و حوادث. دوربین پس از گردشی صرفه‌جویانه در خانه کارمندان رتبه‌دار شرکت نفت در شهری جنوبی بر حاشیه شط و ثبت دقیق اشیا و خصوصیات بارز آدم‌های خانه، بر پره‌های گردان پنکه‌ای سقفی که مردی بدخواب‌شده تماشاگر آن است ثابت می‌ماند.» بوته بر بوته را انتشارات هرمس منتشر کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.