|

گفت‌وگوی لیلی گلستان با غوغا بیات

موقعیت نویسنده بیگانه‌-‌ یگانه

«موقعیت بیگانه - یگانه زن اول»، اولین داستان بلند غوغا بیات است که به گفته نویسنده‌اش «یک بُرشِ معمولی از زندگی معمولی یک آدم معمولی‌ست.» همان‌طور که در پیش‌گفتار کتاب آمده: «یک قصه خسته‌کننده، تکراری و کسالت‌بار با جملاتِی کشدار و طولانی که هم حوصله از سر می‌برد و هم صفحه‌هاتش به سختی ورق می‌خورند. روایتی ساده از زندگی یک آدمی معمولی ساکن در این جهان شهر یا شاید، کَسی در همسایگی کَسی در دوروبَر. یک آدم معمولی، اما بیگانه در مترو. بیگانه در اتوبوس. بیگانه با سرنشینانِ سرمستِ ماشین‌های سرِ چهارراه در ساعت اول شب. بیگانه با خشونت‌های بی‌دلیلِ صبح‌هنگام. بیگانه با واژه‌های بی‌ریشه. بیگانه با دلیل فراموشی واژه محترم «شما». بیگانه با «تو» شنیدن‌های ناصمیمی در ابتدا. بیگانه با صداهای صداسازی‌شده. بیگانه با کلاه‌گیس‌های ابری گیره‌دار. بیگانه با کله‌های دیگ به سر پاهای کوتاه. بیگانه با ابروهای تراشیده خط‌کشی‌شده و بیگانه با موهای زخمتِ درآمده از زیر آنها. بیگانه با لب‌های بادکرده، سرهای پُر باد. بیگانه با دماغی‌های جذامی کج‌وکوله پس از جراحی. بیگانه با بینی‌های دست‌نخورده چسب خورده. بیگانه با قدهای بلند به کمک چهارپایه کفش‌های ناراحت. بیگانه با سینه‌های چاک از برای هیچ. بیگانه با جابه‌جایی جا افتاده معنای زیبایی و کراهت. بیگانه با تعریف‌های نوینِ ارزش و ضد ارزش. بیگانه با تصاویری که به سرعت رد شدن قطارها از کنار هم در ذهن حک می‌شوند. بیگانه با هر آنچه در پیرامون می‌گردد. قصه یک بیگانه معمولی ساکنِ در ساختمانِ مقابل. در تجسمِ خوشبختی او، روشنایی خانه همسایه، ‌برای خود داستانی دارد.» این اولین قصه چاپ‌شده شماست. آیا پیش از این قصه می‌نوشته‌اید؟ از آن قصه‌هایی که می‌نویسند و توی کشویشان می‌گذارند و برای کسی هم نمی‌خوانند، چون نمی‌دانند چه از آب درآمده؟ پیش‌تر از این مطالبی جسته و گریخته نوشته بودم اما قصه آن هم به این شکل... نه. این داستان بلند شما چقدر داستانی «زیسته» بود؟ این داستان را من شخصا زندگی نکرده‌ام اما در روند نگارش داستان که یک‌سال و چندی طول کشید، هر کدام از شخصیت‌ها که به نوعی در من حلول کردند سبب شد که هم با چشم‌های آنها ببینم و هم با پاهای آنها راه بروم... به عبارتی من پابه‌پای همه شخصیت‌های قصه برشی از زندگی آنها را تجربه کردم و نوشتم... . فرم قصه‌تان فرم خاصی مختص خودش است، که خود فرم خواننده را از همان صفحه اول جذب می‌کند، چطور شد به این فرم رسیدید؟ بعد از آخرین مجموعه عکس‌هایم که در گالری گلستان به نمایش درآمدند، رابطه دوربینم و من به ارتباطی کسالت‌بار تبدیل شد و ما هیچ‌کدام دیگر با هم صحبت مشترکی که منجر به خلاقیت تازه‌ای شود را نداشتیم... بیکار نشستن هم که اصولا در ذات من نیست... کمی بعد طرح کوتاهی به ذهنم رسید و همین بود که ابزار خلاقیت را از دوربین عکاسی به قلم عوض کردم و کلیات طرح را نوشتم. آدم‌های داستان‌تان نام ندارند. زن اول، مرد دوم و... این بی‌نامی آدم‌ها فلسفه خاصی دارد؟ از نظر من شاید معنایش این است که این قصه می‌تواند شامل همه‌کس شود یعنی هر کسی امکان دارد این قصه را زندگی کرده باشد. آیا برداشتم به قصد شما نزدیک است یا دارم پرت می‌گویم؟ آدم‌های این داستان نه مشخصه ظاهری دارند و نه به سرزمین خاصی تعلق... و برداشت شما دقیقا خود همان قصدی است که من داشتم... . حس‌های تعریف شده (هر چند خیلی خلاصه و فشرده تعریف می‌شوند و این خلاصگی و فشرده‌بودن از امتیازهای نثر شماست)، بسیار حس‌هایی مملوس‌اند، چقدر سعی کردید که اینچنین شوند. به قصد آنها را این‌طوری تعریف کردید؟ یا فی‌البداهه این‌طوری نوشته شدند. چون تاثیرگذاری‌اش با این فشردگی نثر چند برابر شده. من از سرزمین تصویرم و... . این جمله‌ای است که در وصف زن اول در جایی از کتاب نوشتم و واقعا در مورد خود من هم یک جورهایی صدق می‌کند... من «اشاره» را می‌شناسم و تصاویر را می‌فهمم اما ناتوانم در تحمل شنیدن سخنرانی و هجوم یکسره کلمات، ... فرم این قصه هم احتمالا از تلفیق توانایی‌ام در تجسم و تخیل صحنه‌ها و ناتوانی‌ام در استفاده مفرط از ابزار کلمات پی‌درپی و طولانی شکل گرفته است. چلیک چلیک واژه‌های کوتاه به جای چلیک ماشه دوربین عکاسی در خلق تصویری انتزاعی. اشیا در قصه شما نقش دارند. چقدر در زندگی خودتان نقش اشیا پررنگ است؟ اشیا یا همان همیشه خاموشان سخنگو! شیءپرست نیستم ولی زیاد به اشیا کنار هم چیده شده نگاه می‌کنم تا خاطراتشان را بشنوم و برای روابطشان داستان‌سرایی کنم! البته در تنهایی! اولین کتاب‌تان را ناشر مهمی مثل نشر مرکز پسندیده و چاپ کرده که این خیلی خوش‌شانسی است. کتاب اول من را هم امیرکبیر چاپ کرد که حسابی برایم راهگشا بود. فکرش را می‌کردید که این اتفاق بیفتد؟ سیزدهم ‌اسفندماه، هیاهوی فرودگاه، صف مسافران. زنگ تلفن‌همراه، صدای زنی از آن‌سوی خط... از نشر مرکز تماس می‌گیرم... کتاب شما... تایید شد... سیزدهم ‌اسفند مسیر من عکاس را به من نویسنده تغییر داد... و مسیر نوشته‌ام را از خاک خوردن در ته کشوی میزی به نشستن کتابی در پشت ویترین کتابفروشی‌ها عوض کرد این یعنی معجزه... و من به معجزه ایمان دارم عنوان کتاب توجه‌برانگیز است. چطور به این نامگذاری رسیدید؟ عنوان کتاب همزمان با طرح اولیه و از دل موقعیت پیچیده شخصیت اصلی داستان بیرون آمد. خانم بیات شما عکاس معروفی هستید و سه نمایشگاه موفق هم در گالری گلستان داشته‌اید، ‌که موضوع‌های نابی داشته‌اند. چقدر در این داستان تصویر دیدید؟ یعنی آیا اول تصاویر لحظه‌ها را دیدید و بعد آنها را نوشتید؟ یا اول کلمات را نوشتید و بعد تصاویر ساخته شدند؟ این برای من همیشه مورد سوال است. همه این داستان از تجسم یک موقعیت شروع شد و گسترش یافت و در زمان نگارش کار به این شکل بود که ابتدا صحنه‌ها را می‌دیدم و سپس تصاویر ذهنی‌ام را به کلمات ترجمه می‌کردم و می‌نوشتم. خانم بیات کتاب‌تان را خیلی دوست داشتم و دوبار پشت‌سر هم آن را خواندم و گفت‌وگوها و لحظاتش را مزه‌مزه کردم از اینجا به بعد شما به عکاسی بازمی‌گردید یا به نوشتن ادامه می‌دهید. کتاب دومم در حال اتمام است بعد از آن دوباره من و دوربین به هم برمی‌گردیم! گویا وقفه در رابطه دونفره ما لازم بود که قدر همدیگر را بیشتر بدانیم! پس منتظر کتاب بعدی‌تان می‌مانم. خانم گلستان، از لطف و محبتی که به من دارید سپاسگزارم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.