گوش سپردن به مصدق و هفت سوال از رستم دستان
عباس صفاری
تاریخ گوشسپردن به رادیو هنگام رانندگی به اوایل قرن ماضی برمیگردد، عملی که اکثر رانندگان بهویژه طی مسافتهای طولانی به آن اقدام میورزند. من اما تا به حال سه، چهار تا ماشین را از پا در آوردهام بیآنکه از رادیوهایشان استفادهای برده باشم. دلیلش نیز عادت دیرینه من است به خیالپردازی در اوقات تنهایی و رانندگی. بخش عمدهای از این خیالپردازیها اختصاص به دیالوگهای جاندار با اهل قبور جدید و قدیم دارد. جدیدیها بیشترشان عزیزان از دست رفتهاند و قدیمیها غالبا از خیل شخصیتهای حماسی، هنری و تاریخی که به حسب حال انتخاب میشوند. در رابطه با فرهنگ و تمدن خودمان اعتراف میکنم که کمتر به دیدار شخصیتهای باستانی قبل از اسلام رفتهام. شاید هم به این جهت که اکثرشان از پادشاهان و دولتمردانند که من بهطور عادی در حضورشان راحت نیستم و دستپاچه میشوم. به همین دلیل هنگامی که از مقامات فرهنگی نامهای دریافت کردم که در این مجتمع مسکونی اینجانب نیز جهت پذیرایی نوروزی از دو شخصیت حماسی و تاریخی کشورمان رستم دستان و مرحوم مصدق انتخاب شدهام در وهله اول کمی جا خورده و از پذیرفتن چنین مسوولیتی دچار تردید شدم. مهمترین بخش
میهمانداری و پذیرایی برقراری دیالوگی دوستانه است و مهیاکردن اغذیه و اشربه باب طبع میهمان. در مورد پذیرایی از رستم میدانستم دسترسی به گوشت گوزن و ران آهو نخواهم داشت و از کبابکردن پرندگان زیبا و زبانبستهای مانند کبک و قرقاول نیز عاجزم. به همین جهت ترجیح دادم که شام را از برنامه حذف کرده و به چیدن میزی شامل میوههای نوبرانه و مقداری شیرینی تر و دانمارکی و تنقلاتی از این دست بسنده کنم. تصمیمگیری درمورد چندوچون دیالوگ را نیز گذاشتم برای یکی دو روز قبل از فرارسیدن عید. در رابطه با مصدق میدانستم اهمیتی به میز پذیرایی نخواهد داد و خرواری تنقلات هم که تدارک دیده باشی او نهایتا به تکهای شیرینی با چای و گیراندن سیگاری پس از صرف آن بسنده خواهد کرد و گفتوگو نیز بیتردید پیرامون رویدادهای دوران نخستوزیری و احتمالا تبعیدش به احمدآباد خواهد بود. یکی از سوالهایی که خیلی دلم میخواست از مصدق بپرسم این بود که آدمی چگونه میتواند در دادگاه سفارشی و رسمی که احتمال دارد حتی حکم به اعدام او بدهد سرش را بگذارد روی نیمکت و به خواب برود. دلم میخواست اگر طی آن لحظات خوابی دیده و به یادش مانده است از آن خبر داشته باشم.
اگر من جای او بودم احتمالا خواب میدیدم شاه دوباره چمدانش را بسته و آماده فرار است. در حضور مصدق میدانستم بیشتر شنونده خواهم بود تا متکلم. رستم اما حکایت دیگری داشت و اگر میخواستم به طرح تمام سوالاتی بپردازم که پیرامون شاهنامه و شخصیت او در ذهن داشتم مثنوی هفتادمن کاغذ میشد. از شما چه پنهان بیشتر به سمت سوالهای شخصی گرایش داشتم. سوالهایی که اکثرا علم جدید نشانهشناسی ایجاد کرده بود. اما با نظر به اطلاعات اندک اینجانب از متر و معیارهای عرفی و اخلاقی زمانه او و عدمآشنایی با مرز حریمهای ممنوعه آن روزگار نمیدانستم در طرح هر سوال تا چه حد میتوان پیش رفت بیآنکه گاف بزرگی داده باشم و مابقی شب را شرمنده در انتظار بدرقهاش بنشینم. سرانجام اما دست به کار شدم و در کمال احتیاط و با پراکندهخوانی مجدد شاهنامه سوالاتی را به شیوه خبرنگاران امروزی یادداشت کردم که هفت تای آن در ادامه از نظرتان میگذرد. هر سوالی که میپندارید احتمالا مرا راهی بیمارستان خواهد کرد ممنون خواهم شد تا دیر نشده پرسشگر را در جریان بگذارید. یک- آیا حقیقت دارد که شما وقتی با خنجر پهلوی جگرگوشه خود سهراب جوانمرد و شجاع را میدریدید خبر
داشتهاید که او فرزند شماست. دو- طی نخستین نبرد با سهراب او از شما میپرسد (آیا تو رستم نیستی؟) شما خود را یکی از کهتران رستم معرفی میکنید. دلیلی که هویت خود را از او پنهان کردهاید چه بوده است. سه- پس از مرگ سهراب و پیبردن به هویت او شما خنجر برگرفته و اقدام به جداکردن سر خود از بدن میفرمایید. خدا را شکر که بزرگان دستتان را میگیرند. اما از آنجا که انتحار را زیبنده قهرمانان نمیدانند شما چگونه تصمیم به از بین بردن خود گرفتید؟ چهار- چرا پس از ترک تهمینه که حدس میزدید از شما بار برداشته باشد دیگر هیچ خبری از او نگرفته، یا به دیدارش نرفتهاید؟ پنج- پس از تهمینه اگر همسر دیگری برگزیده یا دل به ماهروی دیگری سپردهاید بفرمایید. شش- رابطه شما در دوران کودکی با برادری که در نهایت به شما خیانت میکند چگونه بوده است؟ هفت- هنگامی که شما به فرمان کیخسرو به جنگ تورانیان میروید در نخستین روز جنگ به این بهانه که سمهای رخش طی مسافت طولانی ساییده شده از جنگیدن سر باز زده و به روز دیگر موکولش میکنید. از آنجا که میدانیم سم اسب یکروزه درست نمیشود، میتوان گفت دلیل اصلی (خستگی) شما از سفر نبوده است؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.