|

ورزش بانوان ، گرفتار مدیریت مردان

دنده‌عقب ادامه دارد

سمیه گودرزی

اقتداری که فروریخت... شاید این بهترین عنوانی باشد که از تراژدی ورزش بانوان به ذهن می‌رسد؛ جایگاهی که بی‌تردید به لحاظ مدیریتی دستخوش تغییرات اساسی شد. تزلزل در ارکان حمایتی از جامعه زنان مهم‌ترین مساله‌ای است که نمود جدی دارد و دیدگاه مردسالارانه نسبت به فرآیند مدیریتی نیمی از جمعیت جامعه که وظیفه پرورش نسل آینده کشورمان را بر عهده دارد، قطعا مهم‌ترین دلیلی است که چهره زنانه را از ارکان قدرت به زیر کشیده است. حضور نمایندگان هر صنفی در حوزه‌های مدیریتی همه جای دنیا نشان‌دهنده نقطه امیدی برای حمایت از آن قشر به شمار می‌رود و در جایگاهی که سال‌های اولیه انقلاب، شاهد حضور سه عضو زن از 11‌عضو در هیات اجرایی کمیته ملی المپیک بودیم، این تعداد هم‌اکنون به یک‌نفر تنزل یافته و از 10‌عضو مجمع کمیته ملی المپیک، این تعداد به چهارنفر از 63نفر رسیده است. متاسفانه آمار نشان می‌دهد از نظر مدیریتی و حمایتی به جای رشد با عقبگرد در حوزه ورزش بانوان مواجه هستیم. البته باید اشاره کرد که اوج اقتدار زنان ما به تشکیل فدراسیون ورزش‌های اسلامی زنان بازمی‌گشت در جایی که ورزشکاران زن کشورهای عربی و اسلامی زمینه‌ای برای حضور و بروز استعدادهای خود نداشتند، این انگیزه برای آنها ایجاد شد تا بتوانند هویت واقعی خود را در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی بروز دهند. آن زمان ورزش زنان در اوج اقتدار مدیریتی بود که بی‌تردید حضور فائزه هاشمی به‌عنوان پیش‌برنده این جریان بزرگ بر کسی پوشیده نیست و این اثرات مثبت تنها به عرصه‌های بین‌المللی محدود نشد، بلکه با اختصاص امکانات خاص به زنان و مسابقات داخلی برای حضور در میادین بین‌المللی، پایه‌هایی بسیار جدی برای صعود زنان ما شکل گرفت. این فدراسیون نقش والایی در راه‌اندازی بخش قهرمانی ورزش زنان و خروج تیم‌های زنان از کشور و پذیرش حجاب توسط فدراسیون‌های جهانی و کمیته بین‌اللملی المپیک داشت و ارتباط زنان با خارج از کشور و مجامع جهانی تقریبا از اینجا شروع شد. الگودهی به سایر زنان مسلمان جهان که چگونه در مسابقات باحجاب حضور پیدا کنند نیز از دیگر موارد بود. طاهره طاهریان از پیشکسوتان ورزشی در حوزه ورزش بانوان و معاون اسبق سازمان تربیت‌بدنی در امور بانوان در این‌باره می‌گوید: «به‌عنوان فردی که از سال 48 در دستگاه ورزش در حال خدمتم، می‌دانم در شرایط فعلی امکان حضور زنان در عرصه‌های مدیریتی کلان ورزش بسیار اندک و ناچیز است. باید از مسوولان قبلی پرسید با چه هدفی ادغام انجمن‌ها و فدراسیون‌ها صورت گرفت یا فدراسیون اسلامی زنان منحل شد؟ اگر این مساله عمدی بوده است باید پاسخگو باشند و اگر سهوا صورت گرفته، باید بازسازی شود. اگر مدعی هستند که این ارتقا موجب توسعه ورزش زنان و ارتقای جایگاه آنان شده است، بگویند چند درصد روسای دانشکده‌های ورزشی و مدیران ورزشی آموزش و پرورش را زنان تشکیل می‌دهند؟ یا چند ‌درصد مدیران کلان ورزش زنان هستند؟ در حال حاضر این افراد برخلاف منشور کمیته بین‌المللی المپیک (IOC) کار می‌کنند و اصلا راه برای ورود زنان به کمیته ملی المپیک و عرصه‌های مدیریتی زنان باز نیست. با توجه به اینکه وزیر ورزش از جامعه ورزش و تحصیلکرده این رشته نیز است می‌تواند شرایط را به گونه‌ای فراهم کند تا زنان حضور بیشتری در عرصه مدیریتی داشته باشند و در این حالت خود زنان به فکر ارتقا و درست شدن تشکیلات مرتبط خواهند بود.» جریانات مدیریتی آن زمان، رویای اقتدار خیره‌کننده‌ای را برای بانوان به وجود آورده بود که شاید یکی از دلایل بسیار مهم آن داشتن تشکیلات مدیریتی جداگانه، ردیف اعتبار و سیستم برنامه‌ریزی منطبق با نیازسنجی‌شان بود که متاسفانه با پایان دوران مدیریت مصطفی هاشمی‌طبا، رییس سازمان تربیت‌بدنی وقت و روی‌کارآمدن محسن مهرعلیزاده و عوض‌شدن دیدگاه‌های مدیریتی همه رویاهای آینده از ورزش بانوان رخت بربست و به بهانه رسیدگی بیشتر به ورزش بانوان، سیستم مدیریتی هر رشته ورزشی به فدراسیون مربوطه سپرده شد و دوران افول قدرت مدیران زن آغاز شد و نایب‌رییسان زن برای پیشبرد اهداف خود همه به تصمیم‌گیری روسای مرد خود چشم دوخته بودند و رفته‌رفته محدودتر شدند. طاهریان معتقد است: «حضور زنان در وزارت ورزش و جوانان نباید فقط به یک معاون زن محدود شود زیرا ما دوست نداریم فقط در ورزش زنان فعال باشیم. ما در بوکس، کشتی و فوتبال توانایی داشته و حرف‌های زیادی نیز برای گفتن داریم! مدیریت زنان نباید محدود به حوزه ورزشی زنان شود، زنان می‌توانند در معاونت‌ها، مدیریت ورزشی استان‌ها و مسایل دیگر نیز مشارکت داشته باشند. ورزش زنان در کشورمان همچون انگلستان نیاز به تشکیلات جداگانه‌ای دارد. کشور انگلستان سازمان ورزش زنان دارد. مگر زنان و مردان آنها جدا هستند که برای جامعه ورزشی، زنان، خود سازمان جداگانه‌ای تشکیل می‌دهند؟ دلیل چنین تشکلی برای جدایی ورزش زنان و مردان نیست، بلکه ورزش زنان با توجه به شرایطش نیاز به مدیریت و برنامه‌ریزی خاص دارد. ای کاش محکمه‌ای بود تا افرادی را که در حق ورزش زنان جفا کرده و بدون مطالعه فدراسیون‌های ورزشی و انجمن‌های ورزش زنان را ادغام کردند و اختیار و مدیریت را از زنان گرفتند، محاکمه می‌کرد. کاش محکمه‌ای بود تا آنانی را که فدراسیون ورزش‌های زنان مسلمان را که چشم هزار زن مسلمان به آن دوخته شده بود حذف کردند، بازخواست می‌کرد.» کسب افتخارات زنان ما در عرصه‌های مختلف ورزشی بر کسی پوشیده نیست؛ اما روی سخن ما با تضعیف مدیران زن است که اگر به قدرت آنها افزوده می‌شد، هم‌اکنون در عرصه‌های کلیدی ورزش حضور جدی‌تری داشتند و کسب افتخارات آنها نیز بیش از این بود. نبود تناسب حقوق و دستمزد مربیان و بازیکنان زن نسبت به مرد و نیز برگزاری اردوهای داخلی و خارجی زنان نسبت به مردان و نداشتن اعتبار کافی نسبت به مردان از شکاف‌هایی است که در طول سال‌های پس از اوج ورزش بانوان به‌تدریج در این عرصه جا افتاده است و از طرفی تشکیلات مدیریتی آن با علامت سوال‌های فراوان در دل وزارت ورزش بدون آنکه کار مهمی از دستشان برآید، مشغول به فعالیت است. فائزه هاشمی از تاثیرگذارترین مدیران در عرصه ورزش زنان نیز معتقد است: «از لحاظ مدیریتی نه‌تنها جایگاه خانم‌ها ارتقا پیدا نکرد، با تنزل اسفناکی هم روبه‌رو بود؛ جایگاه معاونت بانوان در طرح جامع به مدیر کل تبدیل شد و مثل مدیران شهرستان‌ها بعد از چند سالی دوباره برگشت ولی مثل شیر بی‌یال و دم شده بود چون فقط اسمی از آنها مانده بود، بدون اختیارات. تعداد زنان در هیات اجرایی المپیک از سه‌نفر به یک‌نفر رسید. همان اندازه اقتداری که خانم‌ها در آن سال‌ها در حیطه ورزش بانوان پیدا کرده بودند از آنها گرفته و به مردان داده شد. بی‌اهمیتی به مدیران زن تا حدی بود که کم‌کم مدیران باسابقه و متخصص از اینها فاصله گرفتند یا کنار گذاشته شدند. چنین سیستمی و چنین نگرشی «بله قربان‌گو» نیاز دارد، نه مدیر و شریک در تصمیم‌گیری. همان‌طور که در رفتار آقای احمدی‌نژاد با مدیرانش دیدیم.» او ادامه می‌دهد: «معتقدم از لحاظ قهرمانی و مسابقات، ورزش بانوان مثل یک سیل راه افتاده بود، نمی‌شد جلو آن را گرفت. اعتقاد دارم اگر این سیاست‌های نابود‌کننده نبود خیلی بیشتر از این دوران نصیب ورزش زنان می‌شد. به هر حال این دستاورد‌ها حداقل چیزی بود که می‌توانست نصیب زنان ما شود. البته این را هم فراموش نکنیم که زیربنای این کار در دولت‌های قبلی چیده شده بود؛ همین که دختر‌ها بتوانند به خارج از کشور بروند و مسابقه بدهند اتفاقی بود که قبل از اینها مجوزش صادر شده بود. فضای بین‌المللی پیش‌تر آماده شده بود و بعد این اتفاق‌ها سیر طبیعی‌اش را طی کرد. متاسفانه اتفاق تلخی که در این دوران افتاد این بود که متخصصان ورزش زنان به خاطر سیاست‌های غلطی که اتخاذ شد از ورزش فاصله گرفتند و این افت بیشتر و بیشتر شد.» به فرآیند فوق اشاره شد تا بگوییم همانند همه اتفاقاتی که در ورزش بدون برنامه ایران به صورت جرقه‌ای رخ می‌دهد، در برهه‌ای از زمان نیز بخت به ورزش زنان ایران رو کرد و با حضور مدیران زن مقتدری همانند فائزه هاشمی، طاهره طاهریان، خدیجه سپنجی و... که هر کدام در برهه‌ای از زمان بار مدیریتی زنان را به دوش کشیدند تا در فضایی که دیدگاه‌های مردسالارانه در آن موج می‌زد، اقتدار زنان را به رخ بکشند، پس از برکناری گروهی مدیران وقت و بر سرکار آمدن چهار رییس ورزش دیگر رفته‌رفته به جای اوج گرفتن اقتدار زنان، آنها در حاشیه قرار گرفتند. در جایی که معاون زنان وزارت ورزش حتی عنوان مشاور را از وزیر ورزش به‌عنوان مسوول نیمی از جمعیت کشور نگرفته و در میان این همه پست‌های مدیریتی در بیش از 50 فدراسیون ورزشی، مدیران تربیت‌بدنی استان‌های کشور، هیات‌های ورزشی، باشگاه‌های ورزشی و... حضوری از زنان به چشم نمی‌خورد و آنچنان مدیران سیاسی و نمایندگان مجلس و غیرورزشی‌ها پست‌های مدیریتی را اشغال کرده‌اند که نه‌تنها به زنان مجالی برای حضور داده نمی‌شود، بلکه وزیر ورزش فعلی به صراحت اعلام کرده که برنامه‌ای برای حضور زنان در پست‌های مدیریتی کلیدی ندارد. فائزه هاشمی در بخش دیگری از انتقادهای خود از وضعیت موجود می‌گوید: «شروع کار دولت جدید در عرصه ورزش در بخش زنان را شروع خوبی نمی‌بینم. معتقدم اگر قرار است در ورزش زنان روند متعادلی حاکم شود، چون ۵۰‌درصد جامعه زنان هستند، خانم‌ها هم باید در حلقه‌های مشورتی و مدیریتی حاضر باشند. البته این به‌آن معنی نیست که فقط باید در حوزه خانم‌ها کار کنند، نه زنان ما بعد از ۳۵سال پس از انقلاب و گذشتن از دوران‌های سخت و راحت اینقدر پخته و باتجربه شده‌اند که در کل قسمت‌های ورزش حرف برای گفتن دارند. همواره از وزیر ورزش حالا چه آقای گودرزی و چه سایر وزرای پیشنهادی که رای نیاوردند، خواسته شد در حلقه مشورتی‌شان حتما خانم‌ها به‌عنوان مشاور حاضر باشند، ولی متاسفانه با وجود قبول و تاکید روی این موضوع هیچ کدام از سه‌وزیر پیشنهادی و وزیر فعلی به آن عمل نکردند.» تکمیل غصه‌ها با حضور اکبرآبادی اما از این غافل نشویم که قصه پرغصه ورزش زنان ایران که مشقت‌های زیادی را با وجود همه مخالفت‌ها و بیان سخنان آرمان‌گرایانه نسبت به زنان بر دوش کشید، با حضور مرضیه اکبرآبادی در پست معاونت ورزش بانوان کامل شد و هنگامی که در شبکه‌های اجتماعی در انتقاد به نارسایی‌های مدیریتی وی و دیدگاه‌های غلط مدیریتی مدیران مرد ورزشی کشور برای انتصاب ایشان، کمپینی به منظور برکناری‌اش تشکیل شد، ورزش زنان برای اولین بار بی‌حرمتی به این قشر محترم جامعه را تجربه کرد که قطعا تاریخ آن را فراموش نخواهد کرد. در این دوره ما با بیشترین گریز افراد تاثیرگذار و پایه‌گذار ورزش بانوان از ورزش مواجه بودیم و به جای همبستگی بیشتر، همه زنانی که صاحب فکر و نقد ورزش زنان بودند، اتوماتیک‌وار کنار گذاشته شدند. پز مدیریتی‌ای که خانم اکبرآبادی در پیش گرفته بود و با انجام بیشترین سفرها و مراودات بین‌المللی قصد داشت خود را در این عرصه مطرح کند تا با انحراف اذهان عمومی نشان دهد گام‌های بسیار بلندی را برای ورزش بانوان برداشته، نه‌تنها به دلیل آنکه از رنج‌کشیده‌های این ورزش نبود به موفقیتی دست نیافت، بلکه موجبات فراهم آمدن شرایطی شد که ورزش داخلی زنان فراموش شود. متاسفانه باید تاکید کرد ورزش بانوان در حاشیه لجام‌گسیختگی‌های مدیریتی در ورزش، مدیران توانمند بسیاری را از دست داد که در هیاهوی ورزش مردانه از اذهان عمومی به کنار رفتند و مشخص نیست چه کسی پاسخگوی این بحران تلف کردن نیروهای کلیدی است. خدیجه سپنجی پایه‌گذار فوتبال بانوان یکی دیگر از مدیران است که از قضا در دوره حضور مرضیه اکبرآبادی در معاونت بانوان هیچ‌گاه حتی به‌عنوان مشاور هم به کار گرفته نشد و به طور کلی از ورزش بانوان کنار گذاشته شد. خانم سپنجی رشته ورزشی را به اوج رساند و سبب شناساندن زن ورزشکار ایرانی به جهانیان شد که در کل دنیا حرف اول را می‌زند. فوتبال رشته ورزشی نیست که یک‌شبه به ثمر بنشیند. وی پایه‌گذار تیم‌های پایه تا بزرگسالان در رشته‌های فوتبال و فوتسال بود و بازیکنانی نظیر فرشته کریمی که هم‌اکنون جزو 10بازیکن برتر دنیا در رشته فوتبال شده است و کتایون خسرویار که هم‌اکنون به‌عنوان مربی درجه A و مدرس فوتبال مشغول به فعالیت است، از شاگردان خدیجه سپنجی هستند که در سال‌های اولیه فعالیتش شناخته شدند. این مدیر برجسته خدمات زیادی به ورزش بانوان ارایه کرد، اما متاسفانه حتی افرادی که زمانی نزدیک‌ترین همکاران وی بودند نیز اطلاعی از او ندارند؛ هرچند تاریخ گواهی می‌دهد که او چه تاثیری در ورزش داشت و شاگردانش گواهی براین مدعا هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.