سرشکسته و نرخ شکسته
میثم زمانآبادی
یک- زمانی برای کاسبجماعت، چیزهایی حرمت داشت که حالا شاید اصلا به خاطرمان هم خطور نکند. حرمتی والاتر از هر اصل و قاعدهای که در کتاب «مکاسب» میخواندند و چقدر هم به خواندن و عمل کردنش مقید بودند. کاسب نماد اعتبار محله بود و اصلا گاه کار آنقدر بالا میگرفت که اهالی کوی و گذری را به انصاف و ایمان کسبهاش میشناختند و محک میزدند. چنین بود که اگر کاسبی از مدار قوانین سفت و سخت اعتقادی و رفتاری حرفهاش عدول میکرد، اول از همه باید پاسخگوی همسایهها و آشنایانی میشد که پای حساب مینشستند و حالیاش میکردند که فلانی! تو فقط خودت نیستی، آبروی همه ما به دست پاک و ترازوی دقیقت گره خورده، پس باید به قاعده بروی و پای از مسیر برنداری که پایت را قلم میکنیم. کاسب خوب آن زمان، دو مشخصه داشت؛ اول آنکه کم نمیفروخت. ترازویش نهتنها به سمت خودش سنگین نمیشد که برای محکمکاری و اطمینان بیشتر اندکی هم سوی مشتری میگرفت. دیگر آنکه در نرخ و قیمت متاعش هیچ شک و شبههای پیدا نمیشد. آنقدر به وسواس و اصول قیمتگذاری میکرد که کسی را شایبهای بابت گرانفروشی ممکن نباشد. چنین بود که آن زمان نه کاسبی چوب حراج فصلی و سالانه به مالش
میزد و نه کسی به این گمان میافتاد که میتواند بر سر خرید جنسی تقاضای تخفیف کند. همه میدانستند که قیمت واقعی کالا و سودی را که مستحق کاسب محله است، میپردازند و خلاصه مویی به درز این نرخ نمیرود. همان زمان بود که میان مردمان این مثل از قول کسبه پاکدست و منصف رایج شد که «سرم را بشکن، اما نرخم را نشکن.» دو- نمونه این تعصب و اصرار بر صحت یک حرف و سخن را نه فقط در فرهنگ ایرانیان که در بسیاری از آداب و رسوم ملل دیگر هم میتوان یافت. در میان آنهایی که چون به انصاف و اعتقاد رفتار میکردند، حاضر بودند جانشان را به خطر بیندازند اما از سخنی که بر پایه عقل و منطق بیان میشد، فرود نیایند. میگویند زمانی هم چنین سخن گفتن و محکمایستادن را اهالی سرزمین هزارجزیره بر صفحات تاریخ ثبت کردهاند. چون سپاه ایران - که گویی همیشه تاریخ معضل و مشکل یونانیان بود - خاک آتن را به توبره کشید و جایی از خشکی این سرزمین را نسوخته و نتراشیده باقی نگذاشت، فرماندهان و بزرگان لشکر یونان گرد هم جمع شدند و به یافتن تدبیری برای اعاده حیثیت پرداختند. خشایارشاه با هزاران سرباز و جنگآور، یکبهیک شهرهای کوچک و بزرگ یونان را زیرپا گذاشته بود
و چند روزی از جلوسش برتخت فرمانروایی در آتن میگذشت. آن زمان بود که خبر رسید بیش از سههزار کشتی بزرگ و کوچک ایرانی هم از راه دریا وارد آبهای یونان شده و میخواهند این تراژدی را در جزیرهها هم تکرار کنند. یونانیان اما به اتکای نظام دریاییشان که همه میدانستند سهمگین و پرخروش است، تصمیم داشتند لااقل جنگ روی آب را نبازند و اندک حیثیتی برای خود باقی بگذارند. به همین دلیل بود که پای سخن دو دریانورد صاحبتجربه و جنگآورشان «کورنتی» و «تمیستوکل» نشستند و محاسبه آغاز کردند که برای مواجهه با ایرانیان، بهتر است خلیج «سالامین» را ترک کنند و به آبهای آزاد بروند یا اینکه همانجا بمانند و دفاع را در نزدیکترین فاصله ممکن به آتن ادامه دهند. کورنتی که فرمانده لشکر دریایی یونان بود، اصرار به کشاندن جنگ به آبهای آزاد داشت و اما تمیستوکل به هزار دلیل و برهان، تاکید میکرد که باید قافیه را در جایی چون خلیج سالامین بر ایرانیان تنگ کنیم و نگذاریم که اگر پای به این محدوده گذاشتند، سالم بیرون بروند. کار بالا گرفت. کورنتی که تاب و تحمل از دست داده بود و نمیخواست استدلالهای طرف دیگر را بشنود گرز بلند کرد تا بر سر تمیستوکل
بکوبد و تمیستوکل همان کسی بود که فریاد زد: مرا بکش، سرم را بشکن، اما حرفم را نشکن که نتیجه آن به یقین، تمامشدن همیشگی نام و خاطره سرزمینمان خواهد بود. در تاریخ آمده این سخن چنان بر دل شاه زار و نزار یونان نشست که فیالمجلس، کورنتی را از کار برکنار کرد و تمیستوکل را بر جای او نشاند و عاقبت هم طعم پیروزی در جنگ دریایی را چشید. سه- سالی گذشت و حالی آفرید. به گمان بعضیها بد و به ادعای بعضی دیگر خوب. یکسو کسانی هستند که اتفاقات لندن را دلیلی غیرقابل کتمان برای اثبات توفیق ورزش میدانند و یک سوی دیگر کسانی که حال و روز لیگ پرطرفدارترین رشته ورزشی- فوتبال- را مبنا قرار داده و 92 را سال ناکامی و سلب اعتماد مردم قلمداد میکنند. اینکه ما و شما کدام سمت داستان باشیم، چندان توفیری در اصل ماجرا ندارد. سالی گذشته و حالی آفریده، خواه شما شاد باشید و خواه ملول. آنچه اما امسال تجربه کردیم، نه یکبار و دوبار که بارها و بارها؛ چیزی بود که زمانی کاسبها بسیار بر سر آن تعصب داشتند و جانشان را پایش میگذاشتند. نرخمان، قیمتمان، ارزش و اعتبارمان که چند باری شکست و بسیار سادهتر از آنچه که در تصور آید، فراموشش کردیم. گذاشتیم
و گذشتیم تا سالی دیگر شاید تکراری دوباره. سال 92، آن روز که آبروی داوری را قبل از اثبات جرم، در رسانهها بردند و ما به قاعده مصلحت، سکوت کردیم، نرخمان شکست. وقتی یکنفر پیدا شد که برای منافع خودش، علیه تیمملی که نماد ملتی است سخن گفت اما دوباره حرفهایش را منتشر کردیم، نرخمان شکست. جریانات سیاسی که وزیر و مسوولانمان را بارها متوقف و معطل کردند و آخر کارشان را هم انجام دادند و ما هیچ کاری از دستمان برنیامد؛ نرخمان شکست و... . سال 92 فارغ از حالی که آفرید و نیافرید، سالی بود پر از این شکستنها و ناکامیها. سالی که بسیاری از ما- اهالی رسانه به مثابه اهالی یک محله اصیل- فراموش کردیم گریبان کاسب محله را سفت بچسبیم و از او بپرسیم چرا قیمتی گذاشتی که مستحکم نباشد و به فشاری بشکند؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.