نبود بانوان، دلیل سکوهای خالی
امیدعلی مسعودی . استاد ارتباطات دانشگاه علامه
این روزها آنچه که بیش از کیفیت پایین بازیهای لیگ به چشم میخورد، تعداد اندک تماشاگرانی است که از روی سکوها به تماشای بازیها مینشینند. درحالی که بیشتر تیمهای بزرگ و پرطرفدار با امتیازات نسبتا برابر در کورس قهرمانی قرار دارند و قاعدتا بازیهای آنان میتواند حساس و هیجانانگیز باشد اما تماشاگران فوتبالدوست ایرانی از این بازیها کمتر استقبال میکنند. دلایل مختلفی را میتوان بهعنوان علت استقبال اندک تماشاگران برشمرد. شاید در نگاه اول آنچه که بیش از هر چیز دیگری به چشم میخورد،گران شدن بهای بلیت مسابقات فوتبال در سال 92 باشد. در کنار گرانی بلیت، مساله الکترونیکی شدن بلیت و خارج شدن رد و بدل کردن بلیت از شیوه سنتی که پیش از این رایج بود هم مزیدبرعلت شد تا تماشاگرانی که به این روش آشنایی نداشتند و هنوز با سازوکارهای دولت الکترونیک چندان خو نگرفته بودند، از این ایده استقبال نکنند. در حالی که در تمام کشورهای پیشرفته که البته به فوتبال به صورت حرفهای نگاه میکنند، الکترونیکیکردن بلیت امری اجتنابناپذیر است. به عقیده من جوی که در ورزشگاهها وجود دارد برآیندی از دورنمای کلی جامعه ماست. شاید بیهوده نباشد اگر
بگوییم برای شناختن خلقوخوی جامعه استادیومهای ورزشی میتوانند شمایی از یک جامعه کوچکشده را به ما بدهند. فرضیه دیگر برمیگردد به مسایلی که اخیرا در رابطه با داوری در فوتبال ما بر سر زبانها افتاده و همه هم از آن باخبرند. در دنیایی که خبرها زودتر از همیشه دهان به دهان میچرخد نمیتوان با سرپوش گذاشتن بر روی چنین مساله مهمی از تماشاگران خواست چنین رخدادی را آن هم در این سطح نادیده بگیرند و دلسرد نشوند. این در حالی است که ما معمولا تاثیرپذیری افکار عمومی را در چنین جریاناتی نادیده میگیریم. امسال اولین داربی را شاهد بودیم که کمتر از صد هزار نفر به ورزشگاه آمده بودند. تماشاگرانی که برای تماشای داربی از شهرستان میآیند قطعا یک روزی صبرشان لبریز میشود و به نظر میآید که امروز این اتفاق تلخ افتاده است. امسال تحقیقی در این زمینه انجام دادیم که البته عمده تمرکز ما روی قیمت بلیتها و تاثیر آن بر کمشدن تعداد تماشاگران مسابقات لیگ برتر بود. جمعیت این تحقیق 345 نمونه بود. به این صورت که دوساعت قبل از بازی در پارکینگ ورزشگاه آزادی تماشاگران این پرسشنامهها را پر میکردند. نتیجهای که بهدست آمد این بود که دلیل اصلی
حضور نداشتن تماشاگران، نبودن بانوان بود. طیف سنی افرادی که این پرسشنامهها را پر کردند از 12 تا 65 سال بود. اکثر این افراد به ما گفتند دوست دارند فوتبال را با مادر، خواهر و همسرشان تماشا کنند. خیلیها معتقد بودند اگر امکان حضور خانمها در ورزشگاه فراهم شود، اخلاق و منش ایرانی، اسلامی مانع شعارهای تند و موهن تماشاگران میشود و فضای ورزشگاهها پاک میشود. این متغیر رابطه معنیداری با دلیل نبودن تماشاگران در ورزشگاه داشت. یکی دیگر از مواردی که ما پیشبینی نکرده بودیم، دوری استادیوم از محل زندگی افراد و دیگری سیستم ضعیف حملونقل و گرانشدن مبلغ کرایه تاکسیها بود. علاوه بر این کسی هم که بخواهد با اتومبیل شخصی به استادیوم برود، بهخاطر مشکل پارکینگ و جای پارک، عطای این کار را به لقایش میبخشد. یکی دیگر از عواملی که جزو متغیرهای پنهان است، پولهای کلانی است که میان باشگاهها برای خرید بازیکن رد و بدل میشود. معمولا پولهایی که در این میان خرج میشود، به اندازه ارزش واقعی این بازیکنان نیست. در حالی که مثلا یکی از همین بازیکنان میلیاردی به خبرنگاری گفته بود تا چند سال پیش رویایش داشتن یک پلیاستیشن بوده است. خب
واضح است که چنین شخصیتی وقتی یکشبه به این پول میرسد تمام زندگی، افکار و اهدافش دگرگون میشود و مسلما آن بازی را که از او انتظار میرود و بهخاطر آن این همه هزینه شده نمیتواند انجام دهد. فاکتور مهم دیگر این است که در تمام کشورهای دنیا مسابقات ورزشی از طریق تلویزیونهای کابلی انجام میشود و مردم برای تماشای مسابقه تیمهای محبوبشان از طریق تلویزیون مجبورند هزینهای را بپردازند. ولی ما بهترین بازیهای اروپایی را به رایگان از طریق تلویزیون تماشا میکنیم. پس چه نیازی هست که من بهعنوان تماشاگر این همه هزینه کنم و با وجود تمام این کمبودها و مشکلات رفاهی و امکانات ضعیف برای تماشای یک مسابقه فوتبال به استادیوم بروم. مهمترین بازیهای لیگ ما با نتایج بدون گل یا با حداقل گل به اتمام میرسد. کسلکنندهترین بازی لیگ ما در چند فصل اخیر بازی داربی بوده که خیل تماشاگران مشتاق را ناامید و دلزده به خانه فرستاده است. بازی ضعیف، داوری زیر سوال، قیمت بالای بلیت در مقابل حداقل امکانات ورزشگاههای فوتبال، فضای اخلاقی نهچندان مناسب استادیومها برای حضور نوجوانان، همه اینها میتواند دلایل قابل دفاعی برای عدم استقبال
تماشاگران از مسابقات فوتبال باشد. از سوی دیگر تا زمانی که ساختار باشگاهها متزلزل است، انتظار زیادی نمیتوان از سایر موارد داشت. اگر دولت یکبار برای همیشه سیاسیبازی را کنار بگذارد و دو باشگاهی را که بیش از دیگر تیمها در معرض توجه هستند به بازار بورس ببرد و آنها را به بخش خصوصی واگذار کند، قطعا بسیاری از این مشکلات حل خواهد شد. در تمام نقاط دنیا تیمهای مطرح مالکان خصوصی دارند و قطعا کسی که سرمایهای را برای این کار وسط میگذارد، به فکر ارتقای سرمایهاش خواهد بود و در این راه از هیچ کوششی فرونخواهد گذاشت. فوتبال دو قطبی در هیچجای دنیا پدیده مذمومی نیست. این شهرآوردها هستند که تنور مسابقات لیگ را در فوتبال حرفهای گرم نگه میدارند و قطعا سرنوشت فوتبال در زمین چمن باید تعیین شود، نه در پشت اتاقهای دربسته. زمانی که این اتفاق بیفتد، تماشاگران هم ناخودآگاه از فوتبال زده میشوند. در فوتبال حرفهای بلیتها از اول فصل به فروش رفته و هر تماشاگری شماره صندلیاش را تا آخر فصل از حفظ است. اما در کشور ما بارها پیش آمده که تماشاگران رنج راه را به تن خریدهاند و با طی کیلومترها مسافت به ورزشگاه رفتهاند و به در
بسته ورزشگاه خوردهاند، به این دلیل که آن روز مثلا صلاح دیدهاند تعداد تماشاگران از یکرقمی بیشتر نشود. برای حرفهای شدن باید از یک جایی شروع کرد. شاید برای این اقدام کابلی کردن شبکههایی که مسابقات فوتبال را پخش میکنند بهترین کار باشد. تا به حال با چندین مسافر خارجی برخورد کردهام که وقتی به ایران آمدهاند به قول خودشان یک دل سیر فوتبال دیدهاند چراکه در کشور خودشان باید برای این کار مبلغی پول بپردازند. در این کشورها پول نفتی در میان نیست که برای این کارها صرف شود. باشگاه حرفهای است و با پول تبلیغات و اسپانسرها باید بار خودش را ببندد. یک مساله دیگر این است که استادیومهای فوتبال ما صرفا برای بازی فوتبال ساخته نشدهاند. در اکثر استادیومهای فرتوت ما پیست دوومیدانی کنار زمین امکان تماشای فوتبال را سخت میکند، چراکه فوکوس را مشکل میکند. در آن زمان در کشورهای در حال توسعه برای صرفهجویی در هزینه، استادیومهای چندمنظوره میساختند که ما هنوز داریم از همانها استفاده میکنیم. تبلیغات اسلوموشن کنار زمین هم نکته دیگری است که آنقدر این روزها تعدادش زیاد شده که جایی برای تماشای مسابقه فوتبال باقی نمیگذارد. بعد
از انقلاب هنوز نتوانستهایم ورزشگاهی مختص فوتبال بسازیم که استانداردهای فوتبال را داشته باشد. این مساله حتی به هنگام پخش تلویزیونی مسابقات هم مشکل به وجود میآورد. درحالیکه ما مثلا به هنگام تماشای لیگ انگلیس هیجان مسابقه را با تمام وجود حس میکنیم و این هم به خاطر سبک استادیومهای فوتبال انگلیس است که مختص این ورزش ساخته شدهاند و تماشاگر را حتی از پشت صفحه تلویزیون به عمق ماجرا میبرند. زمانی که ما در هیچ کدام از زمینهها حرفهای نباشیم، طبعا نمیتوانیم از تماشاگرمان هم انتظار حرفهای بودن داشته باشیم و از او بخواهیم بهای بیشتری را بابت بلیت برای تماشای فوتبالی بپردازد که از اساس و پایه دچار اشکال است و در ساختار آن هیچ چیز سر جای خودش نیست. ما باید تدبیری بیندیشیم که از لحظهای که تماشاگر پا به استادیوم میگذارد، احساس کند مورد احترام است. ما باید تماشاگر را آموزش دهیم. اما این به این معنا نیست که مثلا در ورزشگاهها تابلوهای آموزشی نصب کنیم. رنگ لباس، شعاری که روی لباسها و بر در و دیوارها نوشته میشود، رنگآمیزی محیط، تبلیغاتی که در ورزشگاه نصب میشود و متاسفانه بسیاری از آنها اصلا جایش در محیطی مثل
استادیوم فوتبال نیست. هرچه هست کمتماشاگر شدن فوتبال ایران که روزگاری آنها را سرمایه اصلی فوتبالمان میدانستیم، زنگ خطری برای این رشته محبوب است. شاید اگر شرایط اصلاح نشود و ورزشگاهها و تیمهای ما بدون تماشاگر یا کمتماشاگر بمانند، در آیندهای نهچندان دور، داشتن 10هزار تماشاگر هم رویای بزرگی برای تیمهای بزرگ و پرطرفدار ما شوند. بهتر است تا دیر نشده، همین تعداد تماشاگر را حفظ کنیم و قدردانشان باشیم، وگرنه فردا شاید خیلی دیر باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.