موفقیتهای ورزشی را باید پای چه کسی نوشت؟
سینههای سپر
سیدمصطفی هاشمیطبا .رییس پیشین سازمان تربیتبدنی
معمولا وقتی تیمها موفق میشوند، همه از جمله مدیران سینهسپر میکنند که بله! ما بودیم مدیریت کردیم و تیمهایمان پیروز شدند و صدالبته دیگرانی که به هر حال در پیروزی سهیم بودهاند، حسب دسترسی به رسانهها و افراد خود را عامل افتخار میشمرند، اما در هنگام شکست مدیران معمولا از کنار قضیه رد میشوند و دیگر شکستخوردهها اردوها، آب و هوا، خستگی، آسیبدیدگی و مشکلات مشابه را بهانه میآورند. معمولا مردم عادی هم چندان دقتی به بیانات و اظهارات نمیکنند و بهجز تعداد معدودی که صاحبنظر هستند، بقیه بهزودی قضایا را فراموش میکنند. صدالبته این نوع بهانه آوردنها تنها به دلیل عدم صداقت نیست بلکه عدم آشنایی به کار و جزییات باعث کلیگویی میشود و از آن فراتر برخی فکر میکنند وجودشان مایه برکت است و همین که هستند، کافی است و نیازی به تلاش برای ایفای وظایف خود نمیبینند. این را به اغراق نمیگویم، مدیری عالیرتبه را میشناسم که هیچ کاری نمیکرد و انتظار داشت همه در خدمت او باشند و چنین وانمود میکرد که نفس او چون دم مسیحایی برای پیروزیها کافی است و فقط توقع داشت دیگران تلاش کنند و هیچ احساس مسوولیتی برای انجام نقش خود
نداشت. بیاییم این بار ببینیم در آمادهشدن افراد و تیمها چه کسانی چه نقشی دارند و آنگاه ببینیم کدام را به درستی انجام میدهیم و کدام را فراموش کردهایم یا امکان انجام آن را نداشته یا نداریم. بهیاد داشته باشیم باید همه وظایف خود را بشناسند و با احساس مسوولیت آن را به انجام برسانند تا نتیجه حاصل شود. برای بازیهایی مانند المپیک و بازیهای آسیایی اینچئون میتوانیم عواملی موثر را در این رابطه شناسایی کنیم. الف- سیستم مدیریت کلان و سیستم اداری / ب- سیستم تدارکات / ج- سیستم برنامهریزی و نظارت علمی / د- مربیان/ هـ- ورزشکاران ببینیم هر یک از سیستمهای فوق چگونه است و چه وظایفی دارد؟ الف- سیستم مدیریت کلان و اداری: میتوانیم از وزارت ورزش و جوانان، کمیته ملی المپیک و فدراسیونهای ورزشی که بهطور مستقیم در این امر دخیل هستند نام ببریم. بیتردید میتوانیم در کنار این نهادها از نهادهایی چون وزارت امور خارجه، نیروی انتظامی و شهرداری نام ببریم که وظایف خاصی را در هر مورد برعهده دارند. در بازیهایی مانند بازیهای آسیایی اینچئون کرهجنوبی وزارت ورزش و جوانان تنها بهعنوان پشتیبانیکننده مالی و اداری
قرار دارد و لزومی به دخالتهای فنی برای وزارتخانه نیست زیرا اولا فدراسیونها وظیفه خاص خود را برعهده دارند و ثانیا وظیفه اصلی به کمیته ملی المپیک که عاملیت این کار را برعهده دارد، بازمیگردد. فدراسیونها شاکله کل کمیته المپیک را تشکیل میدهند و بنابراین میتوان گفت عصاره فنی فدراسیونها در کمیته ملی المپیک جمع است و از این رو دوبارهکاریها همواره باعث هدررفتن نیروها و ایجاد تنش میشود. در جریان آمادهسازی ورزشکاران و تیمها برای المپیک آتن سازمان تربیت بدنی، با تشکیل ستادی برای رسیدگی به امور فنی ورزشی، عملا در کار کمیته تدارکاتی کمیته ملی المپیک تداخل ایجاد کرده بود که صدالبته نه تنها اثر مثبتی نداشت، باعث ایجاد تنشهای مختلفی شد. وزیر ورزش و جوانان یا نماینده ایشان میتواند در هیات اجرایی بهطور فعال حضور یافته و تصمیمات اتخاذشده را هماهنگ کند بدون آنکه تصمیمهای جداگانهای اتخاذ شود. در عین حال وزارت لازم است وظیفه تامین مالی و اداری را در حد نهایت توانایی برعهده داشته باشد. در همان حال کمیته ملی المپیک با ارتباطات برونمرزی با شورای المپیک آسیا و نیز فدراسیونهای ملی با ارتباطات با کنفدراسیونهای
آسیایی و فدراسیونهای بینالمللی باید زمینههای رفع مشکلات اداری و تشکیلاتی را برطرف کنند. طبعا اقداماتی که باید وزارت خارجه با سایر نهادها بهعمل آورند، نیاز به پیگیری منظم این دو نهاد و نیز وزارت ورزش دارد. افرادی که در مدیریت کلان قرار دارند، باید با حس مسوولیت کامل و احاطه و اشراف، تصمیم بگیرند و اگر دقت کافی و حوصله لازم را ندارند، از کار کنارهگیری کنند. در این مورد میتوان اشاراتی کرد و شاید یکی، دو مورد زیر که بهطور مثال آورده میشود تنها نمونهای از کل کار باشد. در جریان تصویب آییننامه اجرایی انتخابات که پس از دو بار اعلام کتبی انتخابات و تنها چهار روز به شروع ثبتنام صورت گرفت، اعضای هیات اجرایی به صورت زیر تصمیمگیری کردند. آقای قدمی خود آییننامه را تهیه کرد، آقای علیآبادی تنها بهخاطر آنکه آییننامه در امتداد هدفهای ایشان بود، بدون اشراف بر آن از تصویب آن حمایت کرد. آقای کرباسیان و آقای ناطقنوری که در جلسه بودند، نخوانده تایید کردند. آقای کفاشیان که در جلسه نبود، به گفته خود نخوانده امضا کرد. آقای افشارزاده و آقای شهنازی که مخالف بودند (اینکه خوانده بودند یا نخوانده بودند معلوم نیست)
اما امضاکردهاند. آقای مشحون و آقای خسرویوفا و خانم شهریان که اصلا در جلسه نبودهاند و آقای سیدمهدی هاشمی که خود عضو مجلس قانونگذاری هستند و باید به مقررات دقیق شوند، بر متنی کاملا نادرست مهر تایید زدهاند! و به همه اینها اضافه میشود لجاج و پافشاری در ادامه کار بهرغم همه تذکرات و اظهارنظر حقوقی معاونت حقوقی رییسجمهوری. یا مثلا در جریان فروش ساختمان اداری کمیته ملی المپیک که اصل آن عملی بسیار نادرست بوده است، حرفوحدیث بسیار آورده شده و اخیرا حتی از جعل امضا نیز سخن به میان آورده شده است یا به کارگیری افراد بازنشسته در متن کمیته ملی المپیک که طبق قانون ممنوع است. حال وقتی چنین بیتعهدی و بیمسوولیتی در حین امور مهمی دیده میشود، آیا نمیتوان گفت این هیات در بقیه موارد نیز چنین کرده است؟ اینجاست که باید گفت هیات اجرایی همگی باید با تعهد، اطلاع و بینظری کامل اقدامات خود را انجام دهند. ب- سیستم تدارکات: تدارکات یک مجموعه ورزشی که شامل اسکان برای اردوها، غذا، لباس، امکانات پزشکی و پیراپزشکی است، علیالاصول باید از سوی کمیته ملی المپیک با نظر و همکاری فدراسیونهای مختلف فراهم شود. در همه
موارد لازم است افرادی با تخصص لازم عهدهدار کار شوند. تردیدی نیست که در خود کمیته المپیک باید یک متخصص سطح بالا در تکتک موارد وجود داشته باشد تا بتواند با همکاری فدراسیونهای مختلف راهکارهای مناسبی برای مسایل مختلف بیابد. بهطور مثال متخصص اردوها باید به درجه حرارت، ارتفاع، نحوه سکنی، مدت اردوها و هماهنگی با محل مسابقه و اینکه اردوهای داخلی یا خارجی در چه مقطعی مناسب است، بپردازد یا متخصص لباس باید به نوع، جنس، بافت، دوخت، علامتهای روی لباسها و بهخصوص علایم اسپانسرها بپردازد. دیده شده روی سمت چپ لباس ورزشکاران که جای علامت کشور یا کمیته المپیک است، علامت شرکت تولیدکننده لباس دوخته شده و در همین سفر اخیر تیمملی کشتی بهجای آنکه علامت جمهوری اسلامی ایران یا سازمان تربیت بدنی دوخته شود، نام بانکی که مقداری کمک مالی کرده بود نصب شده و این خود حکایت از نابسامانی در مدیریت دارد. بگذریم از نوع الیاف، جنس پارچه، کیفیت دوخت و سایر مواردی که در لباس ورزشکاران حسب شرایط آب و هوایی و موقعیت زمانی و مکانی باید در نظر گرفته شود. ما معمولا در آمادهسازی برای بازیهای چند ورزشی مثل المپیک، آسیایی و کشورهای اسلامی
باید هسته بسیار متخصص کوچک در کمیته ملی المپیک داشته باشیم و همزمان در هر فدراسیون افراد متخصص کار را هدایت کنند اما همه کارها باید با هماهنگی و تصویب هسته کوچک اما متخصص کمیته ملی المپیک صورت گیرد. ج- سیستم برنامهریزی و نظارت علمی: سوال مهمی که در اینجا مطرح میشود اینکه چه کسی برنامهریزی و چه کسی بر برنامهریزی و چه کسی بر اجرای برنامه نظارت میکند. تردیدی نیست که اگر با هر فدراسیونی روبهرو شویم، آنان دارای جداول مختلفی هستند که نشان از برنامهریزی میدهد. اما اگر برنامهها را به دقت نگاه کنیم، میبینیم هر برنامهریز به سلیقه خود و براساس نظریهای، برنامهای نوشته و نهایتا هم به ندرت برنامهها به اجرا میرسد و ناظران کمیته المپیک هم به هر دلیل چندان به کار ورود نمیکنند. در جریان قبل از بازیهای المپیک آتن، فرم برنامهریزی برای فدراسیونهای مختلف حسب زمان تمرین و براساس شدت تمرین و سیستمهای انرژی بدن تهیه و از فدراسیونها خواسته شد که اگر برنامههای دیگری تهیه کردهاند، حتما برنامهریزی براساس سیستمهای انرژی بدن را تهیه کنند. بعدا همه فرمها را در کتاب کوچکی بهنام «چگونه به
المپیک رفتیم» چاپ کردم. خلاصه مطلب آنکه بهجز یکی، دو فدراسیون، برنامهریزی قابل قبولی نکردند و تلاشها هم در این مورد ناکام ماند و ناظران هم به دلیل آشنا نبودن با سختی کار دل به این کار ندادند و امروز باز هم تاکید میکنم اگر برنامهریزی تمرینات حسب سیستم انرژی بدن برنامهریزی نشود، کار به صورت سعی و خطا خواهد بود و قابل نظارت هم نیست. ناظران هم معمولا اگر بخواهند دقیق شوند، از سوی فدراسیونها تحویل گرفته نمیشوند و معمولا هم فدراسیونها ناظران را از نظر ماهیتی قبول نمیکنند و ناظران هم بیشتر تماشاچی میشوند تا اینکه وقت بگذارند و دقیق شوند. د- مربیان در چنین رویدادهایی میتوان گفت مربیان نقش اول را بازی میکنند، زیرا آنان هستند که از یک سو هدایت ورزشکاران را برعهده دارند و از سوی دیگر آنچه را که از قبل بهواسطه کمکاری مدیران، برنامهریزان و متخصصان اتفاق افتاده بود اما نزد ورزشکاران طبیعی جلوه داده که در نتیجه روحیه آنان را حفظ کرده و انگیزههای آنان را فزونی بخشند. برای مثال میتوان از نقش محمد بنا در بازیهای المپیک لندن یاد کرد. تردید نباید داشت که بدون او کشتیفرنگی ما نمیتوانست
صاحب شرایط موفقیتآمیز کنونی باشد، زیرا در طول سالیان دراز که بعضا تدارکات و پشتیبانیهای مناسبی انجام میشد، هرگز به چنین موفقیتی نایل نشدیم و این درحالی است که روند مدیریت و تدارکات و پشتیبانیها بههیچوجه مناسب چنین موفقیتی نبود. یکی از نقاط ضعف مربیان ما معمولا اتکا به تجربیات شخصی خود است. در حالیکه هر یک از ورزشکاران شرایط ویژهای دارند که با تجربه شخصی مربی تفاوت میکند. همچنین برخی مربیان از دستاوردهای علمی فاصله دارند و تنها به داشتههای خود بسنده میکنند و معمولا اعتقاد به تجربیات و داشتههای آنان همراه با منش شخصیتیای که دارند باعث میشود از فراگرفتنها پرهیز کنند، در حالیکه مربیان خود یک محقق باید باشند. شناخت تکتک ورزشکاران زیردست، آشنایی با پدیدههای جدید علمی در تمرین و حفظ ورزشکاران و پایش دایمی ورزشکاران از وظایفی است که بعضا مربیان از آنها غفلت میکنند. مطمئن باشید در موفقیت یک ورزشکار نقش مربیان غیرقابل انکار است همچنان که در شکستها. خوب بهخاطر دارم برخی مربیان ورزشکاران آسیبدیده را در مسابقات شرکت میدادند و آنها هم بلافاصله با شکست بدرقه میشدند. کمیته ملی المپیک باید در پایش
و ارتقای ابعاد مختلف وجودی مربیان، تلاشهای مضاعفی داشته باشد. هـ- ورزشکاران: حدود یکماه قبل از بازیهای المپیک سیدنی علیرضا دبیر و یکی دیگر از ورزشکاران به دفتر من آمدند. نشستی بود خیلی صمیمانه و البته دلیل آن گلههایی بود که داشتند و به آرامی میگفتند. پس از برخی صحبتها گفتوگو را به نحوه شرکت آنها در بازیهای المپیک برگرداندم. علیرضا دبیر را سرشار از یافتن دیدم و با ولع کلمات را دریافت میکرد اما آن دیگری با ناباوری مینگریست. دریافتم که خود را بینیاز میداند، در حالیکه دبیر میدانست باید بیشتر بداند تا موفق شود. هیچ جانشین شایستهای برای دیگری نداشتیم و شاید کسی هم باور نمیکرد او موفق نشود. علیرضا دبیر قهرمان المپیک سیدنی شد و آن دیگری حذف. در المپیک آتلانتا هم چنین بود. رسول خادم سرشار از تفکر قهرمانی بود. همه چیز را خود برای خویشتن تعریف کرده بود. در دهکده المپیک هر قدم او در خوابگاه یا در ناهارخوری یا در محوطه یا هنگام تمرین منطبق بر قهرمانی بود. این را گاهی خودم دیدم و گاهی از مسوولان کاروان شنیدم. رسول قهرمان المپیک شد و دیگران که حواسشان چندان به قهرمانی نبود قهرمان نشدند،
هرچند دستکمی از او نداشتند. هادی ساعی هم در المپیک آتن و هم در المپیک پکن از چنین روحیه و رفتاری برخوردار بود. اینکه رفتار قهرمانان چگونه باید باشد البته به شخصیت درونی و شکلگرفته آنها بستگی دارد اما میتوان آنان را در این راه کمک کرد. ابوالفضل انوری، دارنده اولین مدالجهانی در سنگینوزن کشتیآزاد میگفت: «بار اول که به مسابقات جهانی رفتم، برای اولین کشتی که مرا صدا زدند، خواستم به روی تشک بروم. در آستانه ورود به محوطه مسابقه آقا تختی دستم را گرفت و گفت صبر کن. گفتم چرا؟ آقا تختی گفت تماشاچیها را میبینی؟ گفتم چیزهایی میبینم ولی تشخیص نمیدهم. آقا تختی گفت صبر کن هر وقت دیدی، بگو. چند دقیقه صبر کردم، آهستهآهسته تماشاچیان را تشخیص دادم. به آقا تختی گفتم حالا میبینم. گفت برو بهامید خدا. » چنین بود که در همان مسابقات مدال برنز جهانی را بهگردن آویخت و این از درایت تختی پهلوان بود. در یکی از کلاسهای همفکری با مربیان کشتی، یکی از مربیانی که بسیار فعال و سازنده است، پس از پایان کلاس که در مورد تمرین براساس سیستمهای انرژی بدن بود، گفت حال فهمیدم چرا اکبر فلاح با آنهمه توانبدنی و فنی فقط یکبار قهرمان
جهان شد. بعد توضیح داد که ما همیشه تمرینات بسیار سختی را قبل از مسابقه به فلاح میدادیم ولی نتیجه خوبی نمیگرفت. قبل از مسابقات جهانی صوفیه که او قهرمان شد، دستش آسیب دید و برای یکی، دو هفته فقط تمرینات میدانی میکرد و ما به او امید نداشتیم ولی او قهرمان شد. حال میفهمم که تمرینات ما او را به مرحله بیشتمرینی میرسانده است. اگر مربیان به احوال ورزشکاران آشنا باشند و فرهیختگی لازم را داشته باشند، ورزشکاران هم متحول میشوند. خاطرهای نهچندان خوب را هم تعریف کنم که بهقول علما «الاشیاء یعرف باضدادها» و بهقول سعدی، ادب از که آموختی، گفت از بیادبان که هر چه از ایشان در نظرم ناپسند آمد، از آن دوری جستم. روز قبل از مسابقه با آلمان در جامجهانی فرانسه یکی از همراهان تیم وارد شد و با خوشحالی گفت بچهها بلیت تهران برای شنبه «اوکی» شد! میدانید این یعنی چه؟ یعنی فردا خواهید باخت و شنبه در تهرانیم! بسیار محتمل است که برای بازیهای آسیایی سال آینده مربیان و ورزشکاران به وظایفشان آگاه باشند اما در مدیریت کلان و برنامهریزی و نظارت شاید بتوان حرفی گفت که بماند برای بعد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.