علم ایران در سال 1392
مهدی زارع .* دانشیار پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله
سال 1392 با چالشهای دایمیای در حوزه علم و فناوری آغاز شد و البته چالشهای ویژه این سال نیز برجای ماند. مدیریت پژوهشی و مساله بودجه همچنان مساله کلان در مدیریت توسعه علم و فناوری در ایران بود. تنگنای مالیای که از نیمه سال 91 آغاز شده بود، در طی سال 92 ادامه یافت و البته با نزدیکشدن به زمان انتخابات ریاستجمهوری و شوراها در خرداد 92، کندی و بعضا توقف در اجرای پروژهها یا مراحل پرداخت بودجههای از پیشمصوب برای پروژههای پژوهشی نیز به مشکلات دیگر اضافه شد که تا حدود آغاز زمستان 92 این اشکالها و کندیها همچنان برقرار و برجا ماند! سهم اختصاصیافته به بخش پژوهش در لایحه بودجه رقمی حدود سههزارمیلیاردتومان، یعنی تقریبا برابر با حجم اعتبارات سال 1391 بود. (رشدی حدود 1/9درصد) این در حالی است که با در نظرگرفتن نرخ تورم، عملا ارزش بودجه پژوهشی مصوب برای سال 92 حدود 40درصد افت نشان داد! طبق برنامه پنجم توسعه و با اختصاص بودجه پژوهشی (سهدرصد از تولید ناخالص داخلی)، ایران باید به جایگاه اول علمی و فناوری در منطقه برسد. با وضعی که در سال 92 برقرار بود و چشمانداز پیشرو و حاکمبودن نگاهی همچنان ابزاری و
محصولمحور (نمایش رشد بر پایه انتشار مقالات بیشتر) به مساله علم در ایران، چنین چشماندازی عملا غیرواقعبینانه مینمایاند. در سال 92 همچنان دستگاههای پژوهشی و سازمانهای متعددی در وزارتخانههای مختلف بهطور متفاوت با وزارت علوم و به موازات آن به مدیریت علم توسعه و تولید علم در ایران ادامه دادند. در بهمن 92 رونمایی از ماهوارههای تدبیر و خلیجفارس نشان از تلاش ایران برای توسعه فناوری فضایی داشت. در توسعه تجهیزات نیز در قسمتهای مختلف، فناوریهای تولید داخل در انرژی خورشیدی، مهندسی پزشکی، زلزلهشناسی، صنعت آب، کشاورزی، معدن و بهداشت، همگی در سال 92 اعلام شد. این اعلامها همگی خبرهای خوب در سطح ملی در جهت نشان دادن فعالیت علمی کشور حتی در شرایط سخت از نظر دسترسی به بودجه و امکانات غیرقابلکاربردبودن بعضی از تجهیزات بهدلیل اعمال تحریمهای غیرانسانی علیه ایران است. البته در اوایل آذر92، اعلام توافق ایران با گروه 1+5 طلیعهای مثبت را برای توسعه امکان همکاریهای بینالمللی برای بخش علم و فناوری در کشور گشود. اگرچه تا پایان سال92 بیشتر تغییر روحیه و خبرهای مثبت در این زمینه بهجای اتفاقات عملی خودنمایی کرد، اما
امید است این روند مثبت در سال 93 به فرآیندهای عملی و اجرایی تبدیل شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.