|

ریشه‌یابی جرایم و درمان بزه‌دیدگان

علیرضا رحیمی‌نژاد

امسال نیز صفحات حوادث روزنامه‌ها پر بود از خبرهای تلخ و تکان‌دهنده، از قتل‌های فجیع، جرایم جنسی، انتقام‌گیری‌های هولناک و... . یکی از مشکلات اساسی در بررسی دلایل و چرایی جرایم، نبود آمار دقیق و کامل در این زمینه است؛ به همین سبب کارشناسان همیشه بر پایه حدس و گمان و تجربیات و شنیده‌های خود دنبال ریشه‌ها می‌گردند و سعی می‌کنند وقایع را تبیین کنند. این نوع تحلیل‌ها اگرچه نه کامل و دقیق بلکه به‌صورت نسبی می‌تواند روشنگر وضعیت موجود باشد. بسیاری از کارشناسانی که در حوزه آسیب‌های اجتماعی فعالیت می‌کنند، بر این موضوع اتفاق‌نظر دارند جرایمی که در جامعه به وقوع می‌پیوندد حتی اگر به لحاظ کمی، نسبت به گذشته افزایش نداشته باشد، به لحاظ کیفی خشن‌تر و فجیع‌تر شده است. سرقت‌های عادی، جای خود را به زورگیری با تهدید قمه و شمشیر داده‌اند، قتل‌ها با روش‌های خشونت‌بار انجام می‌شود، اسیدپاشی به شیوه‌ای متداول برای انتقام‌گیری تبدیل شده است و... . برخی کارشناسان بر این عقیده‌اند که نابسامانی‌های اقتصادی و رفتارهای نامحترمانه در سطح بالای هرم جامعه، اثرات خود را بر بطن جامعه گذاشته و سبب پایین آمدن آستانه تحمل شهروندان شده است و در چنین شرایطی برخی افراد توانایی درک شرایط، مقابله با مشکلات و یافتن راه‌حل‌هایی برای برون‌رفت از بحران‌های فردی و خانوادگی را از دست می‌دهند و به روش‌های نامعقول و خشونت‌بار متوسل می‌شوند تا بلکه بتوانند راهی برای برطرف کردن مشکلات و کاستی‌های زندگی خود بیابند. در چنین شرایطی انجام سه کار به‌صورت همزمان و موازی ضروری به نظر می‌رسد: 1- تمرکز روی مجرمان: یافتن تمامی علل فردی، خانوادگی و اجتماعی ارتکاب جرم به منظور از میان برداشتن این علت‌ها اقدامی است که در بخش اول باید مورد توجه قرارگیرد. در حال حاضر به محض وقوع هر جرمی پلیس و دستگاه قضایی وارد عمل می‌شوند و حتی گاه برخوردهای ضربتی صورت می‌گیرد اما دستگیری و مجازات مجرمان فقط بخشی از کاری است که در این زمینه باید صورت گیرد و بخش مهم‌تر و بزرگ‌تر که همان ریشه‌یابی است همیشه مغفول می‌ماند. دلیل اصلی این بی‌توجهی خلأ‌های قانونی در این زمینه، مشخص نبودن دستگاه‌های متولی این امر، نبود برنامه جامع، کمبود امکانات و بودجه و... است. 2- شناسایی مجرمان بالقوه: این افراد کسانی هستند که در شرایط مشابه با مجرمان به سر می‌برند اما هنوز مرتکب عمل خلاف قانون و خشونت‌بار نشده‌اند. تلاش برای بهبود شرایط این گروه از اهمیتی ویژه در پیشگیری از جرم برخوردار است. همچنین باید فرصت‌های ارتکاب جرم از این افراد سلب شود که چنین کاری به افزایش توان پلیس و انجام اقداماتی مانند بیشتر کردن گشت‌زنی‌ها، توجه به فضای شهری، آموزش دادن به افرادی که سوژه مجرمان محسوب می‌شوند و... نیاز دارد. 3- کمک‌رسانی به بزه‌دیدگان: اگرچه مجازات مجرمان شاید بتواند در تسلی بزه‌دیدگان سهمی داشته باشد اما این تمام کاری نیست که در این زمینه باید انجام شود. افرادی که قربانی جرم شده‌اند، گاه دچار چنان خسارت‌های روانی‌ای می‌شوند که هرگز نمی‌توانند به زندگی عادی بازگردند؛ به همین دلیل بازسازی روانی، درمان و حمایت از آنان امری ضروری است به‌ویژه آنکه بسیار دیده شده است، مجرمانی که امروز دست به جرم زده‌اند کسانی هستند که خودشان در گذشته مورد بزه قرار گرفته‌‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.