کوچ، اضطراب و تعقیب «محمود درویش»
موسی بیدج
محمود درویش، در 13مارس سال 1941 در فلسطین به دنیا آمد. تا پیش از سال 1971 در زادگاهش زندگی کرد و بارها، به دلیل فعالیتهای ادبی و سیاسی، دستگیر و مواخذه شد و مدتی را نیز در زندان و بازداشت خانگی گذراند. پس از این تاریخ، در بیروت، قاهره، امان، قبرس، پاریس و جاهای متعدد دیگری حضور و اقامت داشت و به زبان و بیان شعر از بیم و امید، شکوه و اندوه یار و دیار گفت و نوشت. او سر انجام در سال 2008 پس از عمل جراحی قلب در آمریکا از دنیا رفت. به گواهی صاحبنظران، درویش شاعر اول فلسطین و یکی از سران شعر امروز عرب بهشمار میآید و نام او را در شمار شاعران جهانی و شعر او را بخشی از فرهنگ شعر جهان قلمداد میکنند؛ شعری که به هر زبان و در هر زمان و مکانی صادر شده باشد، از سیطره و سلطه زور رهاست و در خدمت انسان ستمدیده نشسته است. از درویش، بیش از 20 کتاب شعر و چند کتاب نثر شاعرانه و یادداشتهای روزانه دیدهایم. ویژگی نخست شعر درویش، گردش در مدار فلسطین و زخم بیکران آن است؛ هر چند نام این سرزمین را بیشتر به تلویح و کمتر به تصریح به کار برده است و در سرودههایش اغلب نشانهها را به جای نامها میآورد. دو سوم حجم سرودههای
«درویش» را شعرهایی غنایی شکل میدهند اما ذهن و زبان شاعر رفتهرفته به سوی فلسفه گرایش یافته و قاموس شعر سالهای اخیرش کمتر سراغ چرخابها و نارنجستانها و زیتونزاران رفته است؛ هر چند همان اندوه همیشگی را بر دوش میکشد. در سرودههای درویش واژگانی که از آوارگی، کوچ، اضطراب، تعقیب و عدم استقرار نشان دارند، حجم قابلتوجهی را به خود میگیرند. واژگانی مانند جامهدان، بندرگاه، فرودگاه، قطارها، قهوهخانهها، پیادهروها، خیمهگاه و نقشه جغرافیا و سفر همیشگی از غربت به غربت. ریتا، عشق و یاسمن نام کتاب کوچکی است، به ترجمه من و به مناسبت تولد 72سالگی این شاعر، از سوی انتشارات سرزمین اهورایی منتشر میشود. احمد معمولی: سرودم را / برای دو دست میخوانم / از سنگ و آویشن/ برای احمدِ از یادها رفته/ میان بال پروانه! / من از زنبور زخم کهن/ به تن وطن، فرود آمدم/ سال انفصال دریا/ از شهر خاکستر. / تنهای تنهایم/ آه از تنهایی! / احمد/غربت دریا/میان دو گلوله بود. / ای احمد روزانه! / نامت /در جستوجوی شبنم / و سادهترین نام است / نامت پرتقال. / ای احمد معمولی / چطور توانستی / تفاوت لفظی/ میان سیب و صخره را برداری / میان آهو و
تفنگ.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.