|

کوچ، اضطراب و تعقیب «محمود درویش»

موسی بیدج

محمود درویش، در 13مارس سال 1941 در فلسطین به دنیا آمد. تا پیش از سال 1971 در زادگاهش زندگی ‏کرد و بارها، به دلیل فعالیت‌های ادبی و سیاسی، دستگیر و مواخذه شد و مدتی را نیز در زندان و بازداشت خانگی گذراند. پس از این تاریخ، در بیروت، قاهره، امان، قبرس، پاریس و جاهای متعدد دیگری حضور و اقامت داشت و به زبان و بیان شعر از بیم و امید، شکوه و اندوه یار و دیار گفت و نوشت. او سر انجام در سال 2008 پس از عمل جراحی قلب در آمریکا از دنیا رفت. به گواهی صاحب‏نظران، درویش شاعر اول فلسطین و یکی از سران شعر امروز عرب به‌شمار می‏آید و نام او را در شمار شاعران جهانی و شعر او را بخشی از فرهنگ شعر جهان قلمداد می‌کنند؛ شعری که به هر زبان و در هر زمان و مکانی صادر شده باشد، از سیطره و سلطه زور رهاست و در خدمت انسان ستم‏دیده نشسته است. از درویش، بیش از 20 کتاب شعر و چند کتاب نثر شاعرانه و یادداشت‏های روزانه دیده‏ایم. ویژگی نخست شعر درویش، گردش در مدار فلسطین و زخم بی‏کران آن است؛ هر چند نام این سرزمین را بیشتر به تلویح و کمتر به تصریح به کار برده است و در سروده‌هایش اغلب نشانه‌ها را به جای نام‏ها می‏آورد. دو سوم حجم سروده‌های «درویش» را شعرهایی غنایی شکل می‌دهند اما ذهن و زبان شاعر رفته‌رفته به سوی فلسفه گرایش یافته و قاموس شعر سال‏های اخیرش کمتر سراغ چرخاب‏ها و نارنجستان‏ها و زیتون‏زاران رفته است؛ هر چند همان اندوه همیشگی را بر دوش می‏کشد. در سروده‌های درویش واژگانی که از آوارگی، کوچ، اضطراب، تعقیب و عدم استقرار نشان دارند، حجم قابل‌توجهی را به خود می‏گیرند. واژگانی مانند جامه‏دان، بندرگاه، فرودگاه، قطارها، قهوه‏خانه‌ها، پیاده‏‌روها، خیمه‏گاه و نقشه جغرافیا و سفر همیشگی از غربت به غربت. ریتا، عشق و یاسمن نام کتاب کوچکی است، به ترجمه من و به مناسبت تولد 72سالگی این شاعر، از سوی انتشارات سرزمین اهورایی منتشر می‌شود. احمد معمولی: سرودم را / برای دو دست می‌خوانم / از سنگ و آویشن/ برای احمدِ از یادها رفته/ میان بال پروانه! / من از زنبور زخم کهن/ به تن وطن، فرود آمدم/ سال انفصال دریا/ از شهر خاکستر. / تنهای تنهایم/ آه از تنهایی! / احمد/غربت دریا/میان دو گلوله بود. / ای احمد روزانه! / نامت /در جست‌وجوی شبنم / و ساده‏ترین نام است / نامت پرتقال. / ای احمد معمولی / چطور توانستی / تفاوت لفظی/ میان سیب و صخره را برداری / میان آهو و تفنگ.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.