شکلک و مخاطبان
حسین سناپور
دیدن تئاتر «شکلک» (نوشته نغمه ثمینی و به کارگردانی کیومرث مرادی) با تماشاگرانی که نهفقط روی صندلیها، که روی زمین و تشکچهها را هم پر کرده بودند، دوباره این را به من ثابت کرد که چقدر تماشاگران و بهطور کلی مخاطبان زیاد و خوبی داریم که فقط منتظرند تا کار قابلتوجهی باشد تا به استقبالش بروند و همه آن حرفها درباره نبودن مخاطب به نظرم اگر بیخود نباشد، دستکم اغراقآمیز است (مثلا برخلاف آنهمه حرف درباره تیراژ هزارتایی کتابها، میبینیم که «هستونیست» سارا سالار در عرض دو، سه هفته به چاپ دوم میرسد). نمیخواهم منکر این شوم که بههرحال بهخاطر گرانی و دغدغههای مالی و اجتماعی خانوادهها، مخاطب در کل کمتر شده است، اما میخواهم بگویم آنقدر مخاطب بالقوه برای کتابها و تئاترها هست، که اگر کاری خوب باشد، با وجود همه آن حرفها، هزارها بیننده یا خواننده خواهد داشت. درباره نمایش «شکلک» شاید عدهای بگویند که این کار کمدی است و کار کمدی هم تماشاگران زیادی دارد. من فکر میکنم کارهای کمدی هم سخت هستند، بهخصوص که قرار باشد موضوعی اجتماعی و حتی تاریخی را هم دستمایه خودشان بکنند؛ کاری که شکلک کرده است. میدانم شکلک روی
لبه تیغ حرکت کرده؛ اینکه هم خواسته کاری سیاسی- تاریخی و با پیامهایی جدی باشد و هم کاری کمدی، هم خواسته استعارهای بسازد از وضع اکنونی ما و به مسایل نگاهی تاریخیتر و عمیقتر داشته باشد و هم با اشارههای ریزودرشت این استعاره را به سطح میآورد (مثل کودکی که پیر است و زشت و صدساله به نظر میآید و هیچکس خواهانش نیست)، اینکه دو زمان متفاوت (امروز و ۶۰سال پیش) را کنار هم بگذارد و هم تفاوتها و هم شباهتهایشان را نشان بدهد و در عین حال کشمکشها را در حد برخوردهای ساده شخصی نگه میدارد و مواردی از این دست، همگی نشان میدهند که کاری مخاطرهآمیز انجام شده که حالا حتما تماشاگر با نگاههای متفاوتی آن را خواهد نگریست و قضاوتهای متضادی دربارهاش خواهد داشت. از جمله اینکه اصلا این کار درام است یا کمدی و سبک است یا عمیق. من متن نغمه ثمینی را نخواندهام، اما گمان میکنم کارگردان و بازیگران جنبههای کمیک نمایشنامه را خوب از کار درآوردهاند و به آن چنان شدتی دادهاند که احتمالا کمتر کاری توانسته در این چندسال، ضمن اشارهکردن به مسایل امروز و تاریخیمان، تماشاگران را اینقدر بخنداند. البته بازی خوب بازیگران هم در این جهت
کمتاثیر نبوده، بهخصوص بازی پانتهآ بهرام، که فوقالعاده است و حتی بازیهای دیگران را کمرنگ میکند. شاید با سلیقه آدمی مثل من این ایده خوب ثمینی (که با کنارهمگذاشتن دو موقعیت تاریخی مشابه، نگاه دیگری بکند به وضعیت امروزیمان)، میتوانست کاری دراماتیکتر و تلختر باشد و موقعیت تاریخی را بیشتر بکاود تا مسایل شخصی آدمها را، اما بعید است که در آن صورت این استقبال گسترده را میداشت و به تماشاگرانی وسیعتر یادآوری میکرد که وضعیت تاریخیای که در آن هستیم حاصل خود ماست با همه پیچیدگیها و لایههای مختلف اجتماعیای که در این موقعیت زندگی کردهاند و عاقبت هم تاریخ کار خودش را میکند و آنها را که با وجود همه تلخیهای گذشتهشان اهل زندگی هستند، باقی میگذارد و بقیه را حذف میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.