سینمای مستند در سال ۹۲
روایتی از «سارا»ی قصههای جزیره
مها رضایی
یک قصه وقتی قصه است که آن را بگویی، یا به خود یا به دیگری. سارای قصههای جزیره، دوست دوران کودکی خیلی از ما با ساختن مستند «داستانهایی که میگوییم»، بزرگشدن خودش را به رخ میکشد و ما را از دوران خوش کودکی دور و با واقعیتی بهنام زندگی روبهرو میکند. از دریچه دوربین سارا نگاهی به زندگی او و عزیزترین او یعنی مادرش میاندازیم. در ابتدا به نظر ساده میآید، دختری که در کودکی مادر را از دست داده و حالا میخواهد خاطرهاش را زنده کند. با یکسری آدم آشنا میشویم که روبهروی دوربین مینشینند و ساده و صمیمی حرف میزنند و بعد متوجه میشویم همگی اعضای خانواده سارا هستند و هرکدام با یادآوری خاطره یا موضوعی مربوط به مادر به شکلگیری تصویر او در ذهن سارا کمک میکنند. رفتهرفته وارد پازلی میشویم که سارا برای ما ترتیب داده است. اولین تصویری که از مادر در ذهن همه آنها برجا مانده، انرژی و سرزندگی او است، موجودی عاشق زندگی و آدمهای اطراف خود، سرزنده و عاری از دغدغه. وقتی جلوتر میرویم، متوجه تغییر این تصویر میشویم چراکه حالا نگاهها از سطح به عمق رفته و سعی در شناخت خود واقعی مادر داشتهاند. واقعا چقدر عزیزترین و
نزدیکترین کسان خود را میشناسیم؟ آیا مرزی برای این شناخت وجود دارد؟ آیا آنچه که ما شناخت میپنداریم درواقع تصویری نیست که در ذهن ساختهایم و دوست داریم آن را بهعنوان واقعیت بپذیریم؟ بهنظر میآید این سوالات دغدغه ذهنی سارا نیز هستند و وقتی برادرها و خواهرهای خود را رودرروی واقعیت قرار میدهد، باعث درهم شکستهشدن این تصویر در ذهن آنها شده و آنها را عاجز از سخنگفتن میکند. سارا در پس داستانهایی که از مادر میشنود به یکی از رازهای او پی میبرد؛ تنهایی و اینکه بیشتر اوقات هیاهو و جنجال سپری بوده، در برابر نزدیک شدن دیگران به خود واقعی او. یکی از نکات ظریف داستان سارا، تفاوت نوع نگاه و شناخت دوستان مادر از او در مقایسه با اعضای خانواده است که با توجه به فلسفه دوستی و رابطه دوستانه بین آدمها چندان عجیب هم به نظر نمیرسد. سارا از طریق داستانهای دوستان صمیمی مادر با بخشی از زندگی او آشنا میشود که از خانواده مخفی مانده بود و جالب اینکه اگر سارا خود متوجه این بخش نمیشد، باز هم این دوستان حاضر به فاشکردن آن نمیشدند؛ همانطور که در واقعیت هم چنین اتفاقی افتاده بود و چندنفر از منتقدان و بازیگرانی که همدوره
مادر و آگاه به امر بودند تا قبل از ساختهشدن این مستند، هرگز راجع به آن دوره سخنی نگفتند، چراکه معتقد به حفظ حریم دیگران و بهخصوص دوستان خود بودند. سارا متوجه میشود هرچند گفتن حقیقت باعث آرامش خیال و سبکی روح افراد میشود ولی عواقب ناخواستهای نیز به همراه دارد، یعنی قضاوتشدن. تغییر نوع نگاه اطرافیان و بههمریختن تصویر ذهن آنها چندان آسان نیست و سارا با ساختن این فیلم و شوک پایانی آن خود را برای همیشه در معرض آن قرار میدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.