|

پیام دهکردی بهترین بازیگر مرد تئاتر در سال ۹۲:

همین که تئاتر زنده ‌است شاکریم

کیمیا امینیان .عکس: آیدین رهبر، شرق

همین که تئاتر زنده ‌است شاکریم
برای صحبت‌کردن درباره نقش‌های متفاوتی که پیام دهکردی در تئاتر و سینما بازی کرده است؛ احتیاجی نیست تا منتظر نقش تازه‌اش ماند. او بازیگری است که در هر اجرا آنچنان شخصیتش را بازی می‌کند که تماشاگر یادش می‌رود این پیام دهکردی است که روی صحنه نقش توپولسکی را در مرد بالشی یا سرپاس مختار سه‌گانه اورنگ را بازی می‌کند. دهکردی سال 92 را با سه‌گانه اورنگ نوشته محمدامیر یاراحمدی به کارگردانی محمد حاتمی آغاز کرد و در میانه سال به مرد بالشی نوشته مارتین مک‌دونا به کارگردانی مشترک آیدا کیخایی و محمد یعقوبی پیوست. بازی دهکردی در نقش توپولسکی یک بازرس پلیس توانست جایزه بهترین بازیگر مرد را از سی‌ودومین جشنواره تئاتر فجر برایش به همراه داشته باشد. سال 92 با بازی در دو نمایش «سه‌گانه اورنگ» و «مرد بالشی» نظر منتقدان را جلب کردید. بازی‌تان در مرد بالشی توانست جایزه بهترین بازیگر مرد را از جشنواره سی‌ودوم به‌نام شما کند. البته پیش از این دو هم در نمایش «پالتوی پشمی قرمز» اول صحنه رفتید. برآیند خودتان از این دو اجرا و بازی چیست؟ هر هنرمندی در یک بازه زمانی طولانی‌مدت در حال حرکت است. آنچه برای من اهمیت دارد، این است که این حرکت متوقف نشود و ادامه پیدا کند. برای آنکه اتفاقی درخشان رخ دهد، یک سهم متعلق به هنرمند است. اما سهم‌های دیگر هم باید محقق شود، به تنهایی اتفاق نمی‌افتد. خاصه درباره تئاتر که اساس و بنایش در یک کار گروهی شکل می‌گیرد. پس طبیعتا متن عالی در کنار کارگردانی عالی و بازیگران و گروه عالی می‌تواند کمک کند تا یک اثر خوب را روی صحنه خلق کنیم. به‌هرحال گاهی اوقات می‌شنویم درباره کارنامه کاری برخی از هنرمندان گفته می‌شود روزهای افول آن هنرمند شروع شده است، یا فلان هنرمند به روزهای اوج خودش بازگشته است. به‌هرحال ما از این تیترهای ژورنالیستی بسیار شنیده‌ایم. اما واقعیت این است که در قاعده ماجرا هنرمند نمی‌خواهد که چنین اتفاقی رخ دهد. امکانات پیش‌رویش این است که کارش با استاندارد مشخصی باشد. وقتی من متن «مرد بالشی» را در زمان کمی که تا اجرا داشتم خواندم، به آقای یعقوبی گفتم که بد بازی‌ کردن این نقش کفران نعمت و گناه کبیره است. یعنی شما یک راه بیشتر ندارید و آن هم این است که باید این نقش را خوب بازی کنید. هرچند برای بازی خودم در این نمایش اگر قرار باشد نمره‌ای بدهم شاید به زور امتیاز 12 را از آن چیزی که می‌دانم باید اتفاق می‌افتاد، دهم. اما به‌هرحال توپولسکی حاصل تجارب پیام دهکردی تا سال 1392 است. اگر الان بخواهم آن نقش را بازی کنم باید بهتر بتوانم بازی کنم. این متن خوب با یک گروه خوب همیشه پیش نمی‌آید. گاهی شرایط شما را به سمت دیگری می‌برد. درباره پالتوی پشمی قرمز که مثال زدید، 80درصد نقش من توسط اداره نظارت و ارزشیابی حذف شده بود. بحث یک اجرا فقط بازیگر نیست. بازیگر مبتنی بر متن است، همان‌طور که کارگردانی هم مبتنی بر متن است. یعنی باید تالیف اولی باشد که تالیف دوم توسط کارگردان رخ دهد تا تالیف سوم توسط برخی از بازیگران اتفاق بیفتد. چگونه ممکن است 80درصد نقشی حذف شود و ما انتظار داشته باشیم که خروجی درخشان از آن اجرا ببینیم. اما چه می‌شود کرد که قضاوت مردم مبتنی بر این پی‌نوشت‌ها نیست. مردم با آن بسته‌ای که جلو چشمشان عیان می‌شود، به‌سادگی خوردن آب قضاوت می‌کنند. کار بد بود، بازی افت کرده است و قضاوت‌هایی از این دست انجام می‌دهند. نقش سرپاس مختار در اپیزود دوم این کار هم نقش سختی بود. البته در هیچ جای نقش اسمی از او برده نمی‌شود اما نشانه‌های آشنا مثل ویولن‌زدن است که ذهن را به سمت او می‌برد. البته از متن درخشان محمد امیر یاراحمدی هم نمی‌شود چشم‌پوشی کرد. بله. متن درخشان شما را خلاق می‌کند و اجازه می‌دهد که پرواز کنید و نیروی بازیگری را رها کنید. درباره مرد بالشی هم چنین بود. در مرد بالشی پیشنهاد شما بود که توپولسکی را بازی کنید، یا آقای یعقوبی؟ در صحبتی که ما با آقای یعقوبی کردیم پیشنهاد دو نقش مطرح بود. هم کاتوریان و هم توپولسکی. کاتوریان برای من نقش راحت‌تری بود، چون در استایل بازیگری‌ام راحت می‌نشست. وقتی متن را خواندم، به آقای یعقوبی گفتم هر بازیگری بعد از چندین سال کارکردن دچار احتیاط می‌شود و ناخودآگاه محافظه‌کاری می‌کند. محافظه‌کاری از این دست که چون من تا به‌حال این نقش را بازی نکردم، نکند کارنامه کاری‌ام با آن نقش خراب شود. کاتوریان نقشی بود که در آستینم بود و به راحتی بازی می‌کردم و می‌دانستم نقش خوبی می‌شود. به همین دلیل من توپولسکی را بازی می‌کنم! این نقشی است که تا به حال بازی نکردم و ریسک بسیار بالایی دارد و خطرناک است. یعنی حد وسط ندارد یا سقوط است، یا صعود. از آنجایی که رویه من در بازیگری و نوع کارهایم خطرکردن بوده است، این نقش را انتخاب کردم. در متن کاتوریان به نسبت توپولسکی پیچیدگی‌های بیشتری داشت. اما توپولسکی‌ای که شما بازی کردید ریزه‌کاری‌هایی داشت که به نظر من نه در متن بود و نه در کارگردانی. البته کارگردانی مثل محمد یعقوبی که خودش صاحب‌سبک است یکسری اختصاصات و وسواس‌ها دارد که مختص خودش است. اما بعضی از بخش‌های بازی شما در این چارچوب نمی‌گنجید. مثل صحنه پینگ‌پنگ بازی کردن توپولسکی و دستیارش وقتی که تماشاگران وارد صحنه می‌شدند؛ انعطاف‌ناپذیری توپولسکی در نوع بازی‌کردن شما به چشم می‌خورد. یعنی در همان ورودی نمایش بخشی از آشنایی ما با توپولسکی آغاز می‌شود. شبیه امضای پیام دهکردی روی نقش است. یکی از چیزهایی که دغدغه‌ها یا دلخواسته‌های من این است که دوست دارم تالیف سوم را که تالیف بازیگری است روی نقش اعمال کنم. اینکه چقدر به این خواست رسیدم قضاوتش با من نیست. معتقدم بعد از تالیف نویسنده و کارگردان، تالیف سوم را بازیگر به وجود می‌آورد. بازیگر خوانش خودش را به متن اضافه می‌کند. این همواره جزو تعلقات من بود و سعی کرده‌ام که به آن برسم. به چه معنا؟ توپولسکی در سال 1392 خورشیدی توسط پیام دهکردی در تهران قرار است اجرا شود. این یعنی آغاز قدم‌گذاشتن به سمت یک خوانش متفاوت. اساس هر کاراکتری مبتنی بر هارمونی است. یعنی ما تناسب را در اجزایش باید داشته باشیم. یعنی حتی اگر بی‌تناسب هم هست بی‌تناسبی ذیل یک تناسب است. پس طبیعتا پیشنهادی که کارگردان و نویسنده مبنی بر پینگ‌پنگ بازی‌کردن داده بودند که از دل گفت‌وگو طراح صحنه و کارگردان‌ها به‌دست می‌آید به سمت بازیگر آمده و اینجاست که نوبت به توپولسکی می‌رسد. اینکه او چگونه پینگ‌پنگ بازی می‌کند؟ خودبه‌خود پاسخ این سوال که شخصیت توپولسکی چطور شکل می‌گیرد، همان صحنه‌ای است که شما دیدید. مثل ایده موشک که در متن نبود. مثل ایده شکلات‌خوردن که در متن نبود و اضافه شده بود. حتی در شلیک‌کردن. توپولسکی راست‌دست است و اسلحه در جیب راستش است. اما زمانی که اسلحه‌ را می‌کشد با دست چپ شلیک می‌کند. اینها جزییاتی است که من به آنها فکر کرده بودم. اینها همه نشان از آن دارد که چقدر این شخصیت درعین‌حال که غیرقابل پیش‌بینی است بر شخصیتش تسلط هم دارد. کارش را هم اتفاقا بلد است. ما با یک شخصیت سخت و پیچیده‌ مواجه هستیم که گاهی اوقات ترسناک اما جذاب است. خوانشی را که ما به سمتش حرکت کردیم، بسترش را متن به ما داده بود و می‌طلبید که بازیگر در رفتار بازیگرانه تیپیکال بیفتد. این به این معنی نیست که بگویم تیپ خوب است یا خیر؟ توپولسکی کاراکتر است. اما بستری که در متن برای او ترسیم شده به‌گونه‌ای است که اگر کارگردان و بازیگر متوجه آن نباشد، به راحتی می‌تواند به تیپ یا نمونه سطحی از یک ویژگی قابل تعمیم در یک پیکره تبدیل شود. در حالی که توپولسکی کاراکتر است. ترکیب این دو با هم کار دشواری بود. اما جزو معدود نقش‌هایی بود که به‌شدت دلم برایش تنگ می‌شود. همین اتفاق برای ویلی لومان «مرگ فروشنده» و دکتر فرزام «تیغ کهنه» و مرد در نمایشنامه «می‌بوسمت و اشک» هم افتاده است. یک عاشقانه آرام از آن کارهای صوتی است که فکر می‌کنم طرفداران زیادی پیدا کرد. کسانی را می‌شناسم که سال‌ها آثار نادر ابراهیمی‌ را خوانده بودند و با این کار آن را خوانشی تازه‌ می‌دانند. این کار چطور شکل گرفت؟ این متن و بسیاری از آثار نادر ابراهیمی کارهایی بود که سال‌ها با آنها زندگی کرده بودم. بنا داشتم یک عاشقانه آرام و «بار دیگر شهری که دوست داشتم» و «چهل نامه عاشقانه به همسرم» را کار کنم و به شکل شخصی ضبط کنم و به خانم آقای ابراهیمی تقدیم کنم و بگویم شما کسی هستید که باید در برابرتان ایستاد و کلاه از سر برداشت که باعث خلق چنین آثاری شدید. در این اثنا تهیه‌کننده کار قبلی من، یعنی نامه‌های عاشقانه یک پیامبر، تماس گرفتند و گفتند کاری را انجام دهیم و پیشنهاد ضبط یک عاشقانه آرام را دادند که برایم جالب بود. هماهنگ شدیم و این کار آماده شد. دو کار دیگر هم در مرحله ساخت آهنگ است. به جز بازی خودتان در صحنه تئاتر کارهای کدام بازیگر را شاخص دیدید؟ متاسفانه به دلیل مشکلاتی که داشتم مجالی پیدا نکردم خیلی تئاتر ببینم. کارهایی را دیدم اما زمانی می‌توانم این قضاوت را درباره بازی بقیه دوستان داشته باشم که حداقل 20 اثر را دیده باشم و بگویم این کارها شاخص بودند. اما در همین اندازه همین‌قدر که تئاتر زنده است و اجرا می‌شود، شادمانم و شاکر.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.