|

درس‌های گذشته، راه‌های آینده

فاضل جمشیدی . خواننده

سال 92، از زوایای مختلف سال جالبی بود. انگار به غیر از چهارفصل طبیعی، چهارفصل اجتماعی هم داشت: قبل از انتخابات، دوران انتخابات، تثبیت دولت و آغاز اقدامات عملی در بخش‌های مختلف. این گذران فصل‌ها به برخی سهل‌تر گذشت و به برخی دشوارتر... . گذر فصل‌ها برای طایفه فرهنگ و هنر متفاوت‌تر از بقیه است. از آن‌رو که جنس اهل هنر، نوع دیگری است. ناگفته مشخص است نگاه آدم‌های سیاسی، فعالان اجتماعی و مدیران به لحاظ ماهیت روابطشان با بخش‌های اجرایی و نزدیکی و دوریشان به دولت جدید از انعطاف بیشتری برخوردار است. آنها سریع‌تر از هنرمندان و فرهنگیان راه خود را در تطبیق، تنظیم روابط و ایجاد تسهیلات و امتیاز برای خود و همفکرانشان پیدا می‌کنند. هنرمندان اما دیرتر اطمینان می‌کنند. آنها پس از مرحله تعارف، تشریفات، احترام و ادب نسبت به خود به سراغ قدم‌های عملی و اساسی در روابط میان خود و دولت می‌روند. هنرمندان طی سال‌های گذشته به این دریافت رسیدند که با وجود گفتن مکرر از ضرورت‌ها و اثراث فرهنگ‌وهنر، یک‌ دهم آن در عمل اجرا نشده است. به چشم دیده‌اند که در جای‌جای جامعه از نمادهای هنری استفاده می‌شود؛ اما این نمادها تنها به‌عنوان یک وسیله و یک ابزار به‌کار گرفته می‌شوند. جامعه ما از پس سال‌ها هنوز نتوانسته در قالب یک طرح ملی و عزم فراگیر به تدوین، تصویب و مدون‌کردن قانون و آیین‌نامه‌های اجرایی‌ درباره هنر، به هنرمند و آثارش بپردازد و از این بخش مهم و گرانسنگ در ایجاد فرآیند توسعه سریع‌تر همه‌جانبه بهره گیرد. نمونه روشن آن تصویب قانون استفاده یک‌درصدی از بودجه سازمان‌ها، وزارتخانه و... برای خرید آثار هنری در بخش تجسمی است که همه شاهد گذشت زمان و ناکارآمدی آن و حتی اجرای ناقص آن بوده و هستیم. تاریخ به ما نشان داده که در هیچ زمانی گستردگی و پهناوری ایران‌زمین، پراکندگی استعدادهای هنری در جای‌جای این سرزمین، ضرورت برنامه‌ریزی اساسی بر مبنای یک عزم ملی برای شناسایی و بهره‌برداری از این قابلیت‌ها و توزیع عادلانه‌تر امکانات برای همه ایرانیان فراهم نشده است. سال‌ها درخصوص فرهنگ، هنر و نقش موثر و مثبت این بخش مهم در فرآیند توسعه همه‌جانبه کشور اعم از گردشگری، صادرات، فرهنگ‌سازی، مشارکت بخش‌ها، سلامت اجتماعی و حتی تاثیرات آن بر روند دوستی و روابط با سایر کشورها و توسعه همه‌جانبه اقتصادی، اجتماعی، ارتقای اندیشه مردم، شعور اجتماعی، تغییر رفتار آحاد جامعه حرف و سخن زیاد گفته شده است، اما چه قدم‌های عملی، اجرایی و هدفمندانه در این راه برداشته شده است؟ رسیدن به پاسخ این پرسش کار بسیار دشواری نیست. در یک نگاه به فرآیند امور مرتبط با این مهم می‌توان دریافت که تناسب اندک متناسبی در توزیع عادلانه فرصت‌ها و امکانات حتی در همین سطح موجود و روش‌های جاری وجود ندارد! تاریخ نشان داده به‌دلیل نرم‌افزاری‌بودن بخش فرهنگ و هنر و عدم انتقال این امکانات و بهره‌برداری از آنها در سایر مراکز استان‌ها و حتی شهرهای کوچک‌تر به‌ویژه در برگزاری جشنواره‌ها، سمینارها، کنگره‌ها و سایر رویدادهای بزرگ و کوچک، چه میزان منجر به تمرکز و ایجاد تورم در مرکز کشور شده و چه میزان سایر نقاط را محروم کرده است. باز هم گذشته شهادت می‌دهد که چند مورد رویدادی که در مراکز استان‌ها و شهرهای تاریخی و فرهنگی برگزار شده؛ چه اندازه در ایجاد امید و نشاط عمومی، ایجاد انگیزه در مسوولان و دست‌اندرکاران اجرایی و افزایش مطالباتشان از دولت و منابع عمومی موثر بوده است. به‌دلیل ضرورت‌های دوران برگزاری اینگونه اتفاقات و پس از آن، مردم و دست‌اندرکاران کلان‌تر و بسیط‌تر به شهر و استان و مردمشان می‌نگرند... نمونه‌ای که به خاطر دارم گسترش فرودگاه شهرکرد پس از برگزاری چند رویداد علمی، فرهنگی و اجتماعی بود که شور و نشاطی فراوان در مردم ایجاد کرد. همگانی‌کردن تفکر فرهنگی در کشور تنها با اقدامات عملی میسر است. فرهنگ حاکم بر ذهن مدیران بخش‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و سیاسی با آنچه که باید باشد، فاصله دارد. نحوه تبلیغات، پشتیبانی و مشارکت به‌ویژه در بخش‌های مرتبط با اقتصاد، صاحبان صنعت و تجارت، خدمات تک‌بعدی و در بسیاری موارد با تاکید بر تبلیغات مستقیم محیطی و رسانه‌ای است. اینکه میلیاردهاتومان از بودجه شرکت یا مجموعه‌‌ای بزرگ مستقیم در اختیار رسانه ملی یا روزنامه‌ها یا بیلبوردهای خیابانی قرار می‌گیرد، کار نکوهیده‌ای نیست؛ اما باید توجه داشت یک مدیر ایرانی با آگاهی به حجم عظیم قابلیت‌های هنری در کشور و خیل عظیم هنرمندان درگیر کار هنری اعم از موسیقی، تئاتر، نقاشی، خط، گرافیک، مجسمه‌سازی و سایر رشته‌های صنایع‌دستی اعم از چوب، مس، پارچه و... تنها به یک بعد از تبلیغات در معرفی خود، شرکت و محصولات اقدام می‌کند یا این کار را از روی ناآگاهی و بی‌توجهی انجام می‌دهد. این ضرورت که فرهنگ‌سازی در مدیران سطوح مختلف اعم از دولتی و خصوصی نیاز اولیه این روند است، بحثی است که سالیانی مورد بی‌مهری و کم‌توجهی قرار گرفته است. این تصور که در یک کشور 75میلیونی، بتوان با گستردگی فراوان از نمادهای فرهنگی در بخش‌های مختلف صادرات، گردشگری، هتلداری، ساختمانی، خدماتی، تبلیغاتی، روابط بین‌الملل و... تمام و کمال استفاده شود، باید وجود داشته باشد. این امید که جوانان و دست‌اندرکاران رشته‌های مختلف هنری به اشتغال متناسب با سواد و تجربه‌شان دست خواهند یافت و اینکه بهره‌برداری مناسب از این همه استعداد چقدر به ایجاد روحیه نشاط و امید در اقشار مختلف منجر خواهد شد، تصوری محال نیست. گذشته‌ها به ما آموخته که نه! می‌آموزد که آینده خیلی زودتر از آنچه تصور می‌کنیم فراخواهد رسید و غفلت بیش از پیش از شیره جان درخت تنومند جامعه ایرانی که همان فرهنگ و هنر است، ما را دچار خشکی و شکنندگی خواهد کرد و جبران آن معادل همان زمانی خواهد بود که داشته‌هایمان را به دست آورده‌ایم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.