|

درگذشتگان سال ۹۲

ایست در ایستگاه مرگ

تانیا تجلی

سال 2013 در کنار لحظات خوشی که داشت، با ناخوشی هم همراه بود؛ از مرگ اسطوره‌ها گرفته تا آنهایی که به نوعی تاریخ‌ساز شدند؛ حوزه بین‌الملل هم مثل هر حوزه دیگری از این اتفاقات تلخ در امان نبود و چندین چهره شناخته‌شده‌اش را از دست داد. نلسون ماندلا مرگ ماندلا نه‌تنها مرگ یکی از انسان‌های مهم دنیا در سال بود، بلکه می‌توان از آن به‌عنوان مرگ یکی از تاثیرگذارترین چهره‌های قرن هم نام برد؛ آفریقایی‌هایی که می‌ترسیدند با مرگ ماندلا دنیا برایشان به پایان برسد بالاخره با این واقعیت روبه‌رو شدند؛ ماندلا همیشه برای صحبت‌کردن از مرگ خودش راحت نبود. نه به این خاطر که او می‌ترسید، بلکه به این خاطر که مردم همیشه از او می‌خواستند که درباره مرگ خطابه‌هایی ارایه کند و او چیزی برای گفتن نداشت. او می‌گفت انسان‌ها می‌آیند و می‌روند. من هم یک روز آمده‌ام و زمانی که نوبتم شود خواهم رفت. هیچ‌چیز در زندگی او دایمی نبود جز ظلم و ستمی که او و مردمش تحت فشار آن بودند. اما تمامی زندانبانان ظالم، سلول‌های کوچک و رهبران سفیدپوست آپارتاید افتخار، عزت و حس عدالت او را نتوانستند از او بگیرند. او که پنجم‌دسامبر و در 95سالگی درگذشت، در کتاب راه دشوار آزادی می‌نویسد: «بازی بوکس بر اساس اصل مساوات بشری است. در رینگ، رتبه، سن، رنگ پوست و ثروت بی‌معنی است. وقتی حریف خود را دور می‌زنید و نقاط ضعف او را می‌سنجید، درباره رنگ پوست یا مقام اجتماعی او فکر نمی‌کنید. من بعد از ورود به دنیای سیاست مبارزه واقعی نداشته‌ام و بیشتر به تمرینات علاقه‌مند بودم. از نظر من تمرین‌های ورزشی سخت می‌تواند کانالی برای دفع فشارها و هیجانات باشد. من بعد از هر تمرین، خود را هم از نظر فیزیکی و هم از نظر روحی سبک‌تر احساس می‌کردم. تمرین‌ها راهی برای خلاص‌شدن از چیزی بود که مبارزه نبود. بعد از هر تمرین شبانگاهی صبح روز بعد هنگام بیدارشدن، خود را قوی و سرحال و آماده برای از سرگرفتن مبارزه احساس می‌کردم.» او در جای دیگر این کتاب می‌نویسد: «هیچ‌کس نمی‌تواند یک ملت را واقعا بشناسد، مگر آنکه در یکی از زندان‌های آن زندانی شده باشد. برای قضاوت در مورد یک ملت نباید دید که چگونه با شهروندان مهم خود رفتار می‌کند، بلکه باید رفتار آن با پایین‌ترین افراد جامعه را مشاهده کرد و رژیم آفریقای‌جنوبی با شهروندان آفریقایی زندانی خود مانند حیوانات رفتار می‌کرد.» ژنرال جیاپ شنیدن این خبر که دانش‌آموخته فلسفه و حقوق تبدیل به یکی از بزرگ‌ترین فرمانده‌های نظامی تاریخ شود، در نوع خودش شگفتی‌آور است؛ با این حال این اتفاق در ویتنام رخ داد و نام جیاپ نه به‌عنوان یک حقوقدان بلکه به خاطر یک ژنرال سر زباها افتاد؛ ژنرالی که البته در سال 2013 و در 102 سالگی درگذشت. ژنرال ونگوین جیاپ وزیر دفاع اسبق ویتنام و فرمانده نیروهای این کشور در نبرد معروف دین‌بین‌فو در سال ۱۹۵۴ در برابر نیروهای فرانسه، چهارم اکتبر سال پیش درگذشت. نبرد دین‌بین‌فو در ماه‌های مارس و آوریل ۱۹۵۴ در اوج نبردهای هندوچین بین اتحاد فرانسویان و نیروهای انقلابی ویت‌مین در ویتنام رخ داد که در پایان به شکست کامل فرانسه و استقلال هندوچین منجر شد. پس از نبردهای استقلال‌طلبانه، ویتنام به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم شد و آمریکا که از حکومت بخش جنوبی حمایت می‌کرد، با مقاومت نیروهای ویتنامی روبه‌رو شد و جنگ دوم هندوچین بین آمریکا و ویتنام درگرفت که سال‌ها به‌طول انجامید. این جنگ درست محلی برای تولد یک نام بود؛ ژنرال جیاپ. نیروهای نظامی ویتنام با هدایت او سرانجام توانستند در ۳۰ آوریل ۱۹۷۵ سایگون را تصرف کنند و جنگ ویتنام با شکست آمریکا به پایان رسید. پس از این جنگاوری بود که جیاپ به‌عنوان یک قهرمان ملی در ویتنام شناخته شد و آمریکایی که از او هم شکست خورده بود، برایش ادای احترام کرد؛ نه به صورت نظامی بلکه به‌خاطر القابی که آمریکایی‌ها به او دادند؛ یک میهن‌پرست قهرمان و خدمتگزار کشور. او البته شهرت دیگری هم داشت و به نابغه نظامی ویتنام مشهور بود. نکته قابل عرض درباره او اینکه هیچ دانشکده نظامی را طی نکرد و قبل از پیوستن به نیروهای مقاومت علیه فرانسه در ۳۰سالگی، فلسفه و حقوق خوانده بود. خود او گفته است تنها آموزش نظامی‌اش، تجربه شرکت در جنگ چریکی علیه ژاپن بوده است. تاچر «بانوی آهنین» بریتانیا هم در سال 2013 اسیر «تابوت چوبی» شد؛ مارگارت تاچر که بسیاری از رکوردهای اولین بانوان در بریتانیا را به نام خود زد، در هشتم آوریل در 87سالگی بر اثر سکته مغزی درگذشت. تاچر البته پیش از مرگش هم کمتر دیده شد و بیشتر با بیماری آلزایمرش دست‌وپنجه نرم می‌کرد. تاچر از سال‌های 1979 تا 1990 نخست‌وزیر بریتانیا بود. او با سابقه 11سال نخست‌وزیری بیشترین دوره نخست‌وزیری بریتانیا پس از جنگ جهانی‌دوم را بر عهده داشت. نکته قابل‌توجه اینکه او نخستین و تنها نخست‌وزیر زن در تاریخ بریتانیاست. تاچر البته برای «تاچرشدن» راه زیادی را پیمود؛ او در سال 1975 به رهبری حزب محافظه‌کار بریتانیا برگزیده شد و چهارسال بعد با پیروزی در انتخابات سراسری به نخست‌وزیری رسید. بانوی آهنین تا پایان دوره نخست‌وزیری به‌طور همزمان ریاست حکومت و حزب محافظه‌کار را بر عهده داشت. جنگ انگلیس با آرژانتین بر سر مالکیت جزایر فالکلند (مالویناس) در سال 1982 یکی از مهم‌ترین اتفاقات دوره نخست‌وزیری تاچر بود. در دوران نخست‌وزیری، خانم تاچر مصمم بود تا از طریق کاستن از نقش دولت و تقویت بخش خصوصی وضعیت نابسامان اقتصاد بریتانیا را ترمیم کند. کاستن از تورم هدف اصلی و کوتاه‌مدت دولت قرار گرفت و با سرعت بودجه و طرح‌های بسیار رادیکالی برای کاستن از میزان مالیات و میزان هزینه‌های دولت به اجرا گذاشته شد. لوایح قانونی جدیدی برای کاستن از قدرت و ستیزه‌جویی اتحادیه‌های کارگری در پارلمان به تصویب رسید، صنایع و موسسات بزرگ دولتی خصوصی شدند و به مستاجران خانه‌های دولتی اجازه داده شد تا این خانه‌ها را بخرند. تحت تاثیر این تغییرات میلیون‌ها نفر از مردم بریتانیا که تا آن زمان در بازار مالی و اقتصاد کشور مایملک و نقشی نداشتند، توانستند صاحب خانه شده یا سهام شرکت دولتی خصوصی‌شده را بخرند. سیاست‌های پولی دولت مارگارت تاچر بخش تجاری و موسسات مالی لندن را به یکی از فعال‌ترین مراکز مالی جهان بدل کرد. الگوهای قدیمی تولید و صنایع از کارافتاده که بسیاری آن را مسبب وضعیت اقتصادی بد کشور می‌دانستند، رها شده و به‌جای آن جست‌وجو و تلاش برای ساختن یک بریتانیای جدید و قابل رقابت با دیگران به جریان افتاد. بر اثر این جابه‌جایی‌ها در الگوی تولید، میزان بیکاری به بیش از سه‌میلیون‌نفر رسید که در مقایسه با تعداد نیروی کار بریتانیا در آن زمان رقم بالایی بود. دیوید فراست 31آگوست یکی از روزهای تلخ برای خبرنگاران غربی بود؛ روزی که دیوید فراست در 74سالگی درگذشت. فراست باوجود اینکه خبرنگار شبکه‌های مختلف بود، با این حال بیشتر به خاطر رکورد جالب‌توجهی که از خودش برجا گذاشته بود، شناخته شد؛ رکورد بیشترین مصاحبه با نیکسون رییس‌جمهور پیشین آمریکا. دیوید فراست شهرت جهانی خود را مدیون گفت‌وگوی تلویزیونی با ریچارد نیکسون، رییس‌جمهور پیشین آمریکا بود. این گفت‌وگو در چند جلسه در سال ۱۹۷۷ و پس از رسوایی واترگیت ضبط شد که البته بعدها همین گفت‌وگو دستمایه نمایشنامه‌ای با عنوان «فراست/نیکسون» شد که جوایز متعددی هم برای مورگان، کارگردان این نمایش به‌همراه داشت. آن ماجرا جرقه‌ای بود برای اینکه این خبرنگار بیشتر فعالیت خود را معطوف به روزنامه‌نگاری سیاسی و گفت‌وگو با سیاستمداران کند و در این راه به سراغ چهره‌های سیاسی زیادی رفت. فراست در بیش از نیم‌قرن فعالیت رسانه‌ای‌اش در بسیاری از شبکه‌های تلویزیونی برجسته جهان از جمله بی‌بی‌سی، آی‌تی‌وی، ای‌بی‌سی و ان‌بی‌سی حضور چشمگیری داشت و برنامه‌های او که عموما نام خودش را در عنوانشان داشت، از پرطرفدارترین برنامه‌های گفت‌وگویی بود. شروع بخش انگلیسی‌زبان شبکه الجزیره هم دلیلی شد تا نام این خبرنگار در این شبکه‌ها هم به چشم بیاید. او تا سال 2012 به همکاری‌اش با الجزیره ادامه داد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.