سفیر ترکیه درباره مهار اعتراضات «پارک گزی»:
بعضی امنیتیها برخورد تندی داشتند
ترجمه: سودابه رخش .عکس: امیر جدیدی، شرق
تا همین دوسال پیش ترکیه در چشم افکارعمومی و جامعه جهانی اینطور دیده میشد: یکهتاز قدرت خاورمیانه، با توسعه اقتصادی و دموکراسی پایدار تحت حاکمیت دولت اسلامگرای معتدل عدالت و توسعه. ترکیه بدون دستانداز در جاده قدرت پیش میرفت، دشمنی در منطقه نداشت و رابطهاش با غرب هم گلوبلبل بود. همهچیز در ظاهر عالی بهنظر میرسید و دیگر همه باور داشتند که ترکیه میتواند الگویی برای کشورهای منطقه باشد اما سال 2011، آن روی سکه قدرت را نمایان کرد. با آغاز اعتراضها در سوریه، دولت اردوغان از مخالفان حمایت کرد و خواهان برکناری اسد از قدرت شد اما کمکم و با فرسایشیشدن بحران، سیاست خود را به سمت حمایت از جهادیهای تندرو تغییر داد. در مصر نیز کودتای نظامیها علیه محمد مرسی اخوانی به مذاق عدالت و توسعه خوش نیامد و از همانجا تنش با ارتش مصر آغاز شد. خلبانان ترکیه در بیروت ربوده شدند و رانندههای 70کامیون باری ترکیه هم در مصر دستگیر شدند. سیاست تنش صفر با همسایگان بهکلی فراموش شد و دوستان کمی برای ترکیه باقی ماند. در داخل هم اوضاع ترکیه بهخوبی پیش نمیرفت سرکوب خشن معترضان پارک گزی و دیکتهکردن فرهنگی غیرسکولار،
چهره معتدل حزب حاکم را دگرگون کرد. اخیرا نیز افشای فساد مالی گسترده نزدیکان عدالت و توسعه و در پی آن لایحه بحثبرانگیز اصلاح قانون قضایی، دیکتاتوری زیر پوست قدرت را آشکارا نمایان کرد. اما دولتمردان ترکیه همچنان این کشور را یکی از پیشروترینها در دموکراسی میدانند و میگویند از این راه منحرف نشدهاند. «شرق» در گفتوگویی با سفیر ترکیه در ایران مسایل روز و نحوه برخورد حزب حاکم ترکیه با بحرانها و چالشهای این کشور را مورد بررسی قرار داده است: دولت ترکیه آغازکننده بحث مذاکرات با کردها بود اما پس از مدتی بحث این مذاکرات کمرنگ شد و حتی چندی پیش اوجالان خواستار گام جدی دولت در این زمینه شد. این مذاکرات اکنون در چه مرحلهای قرار دارد؟ صادقانه بگویم در مورد روند صلح اطلاعات دقیقی ندارم چراکه این موضوع، موضوع حساس و مهمی است و وقتی کسی در مورد این مساله اظهارنظر میکند و نظر میدهد باید در مورد آن اطلاعات دقیقی داشته باشد. اما بهصورت خلاصه بگویم شاید عنوان مذاکره حکومت ترکیه با سران کرد برای این روند عنوان درستی نباشد، چراکه بخشی از جمعیت کردها در ترکیب سیستم دولتی، حکومتی هستند و در
ترکیب احزابی که در چارچوب دولت ترکیه فعالیت میکنند، حضور دارند. یعنی این به این مفهوم نیست که انگار کردها مطلقا در سیستم سیاسی ترکیه حضوری نداشتهاند. اما جوهره جریان این است که در ترکیه روندهایی در جهت دموکراتیزهکردن انجام میشود. آرزوی قلبی ما و 75میلیون شهروند ترکیه این است که شهروند کشوری باشیم که در تمام حوزههای حقوق بشری و دموکراتیک یکی از پیشروترین کشورها باشد. این آزادیها شامل تمام حوزهها میشود؛ حوزه اندیشه، نوشتن، سیاحت و... . وقتی از آزادی صحبت میکنیم منظور آزادی در تمام حوزههای زندگی است. ما این آزادیها را بهخاطر خواست کشورهای غربی یا تحت فشار نیرویی بیرونی انجام نمیدهیم، بلکه این موضوع را افراد جامعه ما میخواهند و ما معتقدیم ملت ما لایق این آزادیها هستند. اگر این نهادهای مدنی و دموکراتیک وجود نداشته باشند و این آزادیها نباشد، طبیعتا ما نمیتوانیم از چیزی بهنام توسعه صحبت کنیم. اساس توسعه و پیشرفت یک کشور در سایه نظام حقوقی و دموکراتیک است. طبیعتا در این بستر دموکراتیزاسیون چه کردزبانها چه ترکها و چه بقیه افرادی که در ترکیه حضور دارند، صاحب حق و حقوقی هستند و در این چارچوب
دولت ما برای رسیدن به این اهداف با هر شخص و گروه سیاسی که نیاز باشد دیدار میکند. در اصل این روندی که شما در مورد آن سوال میکنید، روندی فوقالعاده سخت و انرژیبر است و باید برای رسیدن به اهداف این روند تلاشهای زیادی صورت گیرد. البته میتوانند کشورها و یا گروههایی باشند که بخواهند این موضوع را چه در داخل و چه در خارج از کشور مصادره به مطلوب کنند و ما در این راستا کارهایی که از دستمان برآید را انجام میدهیم. شما از برابری تمام گروهها صحبت میکنید و میگویید کردها بخشی از بدنه سیاسی دولت ترکیه هستند. اما هنوز در مدارس ترکیه به زبان مادری آنها تدریس نمیشود. زبان مادری یکی از حقوق اولیه اقلیتهاست و این حق در بسیاری از کنوانسیونهای حقوق بشری ذکر شده است اما دولت ترکیه حتی در طرح صلح نیز این موضوع را نپذیرفت. علت مقاومت دولت ترکیه در این مورد چیست؟ من نمیدانم که دولت ترکیه در روند صلح چه موضوعاتی را قبول کرده و از جزییات طرح صلح مطلع نیستم. اما میتوانم بگویم در سالهای اخیر پیشرفتهای زیادی در این زمینه به وقوع پیوسته است. طبیعتا انجام تمام این موضوعات باید در چارچوب و نظم خاصی جلو
برود. شاید اگر شما بروید و مستقیما این پیشرفتها را ببینید، بهتر باشد. باید بروید و ببینید که نشریات و کتابها نهفقط ترکی بلکه با تنوع زبانی زیادی منتشر شدهاند. آنجا با تصویری روبهرو میشوید که در بسیاری از کشورها چنین تصویری را ندیدهاید، بهطور مثال اکنون در ترکیه کانال دولتیای وجود دارد که 24ساعته به زبان کردی برنامه پخش میکند. این برنامهها مخاطبان خودش را دارد و دوستداران این برنامهها آن را دنبال میکنند. اما همانطور که گفتم برای این روند باید با تلاش زیاد و برنامهای منظم پیش رفت وگرنه ممکن است فضایی بحرانی به وجود آید. با همه این اوصاف سوال این است که آیا دولت ترکیه حق آموزش کردها به زبان مادریشان را به رسمیت میشناسد؟ نمیدانم که اکنون این مساله در چه وضعیتی است ولی میدانم که در مورد این مسایل بحث و بررسی صورت میگیرد. این موضوع به این معنی نیست که من این حق را رد میکنم فقط به این دلیل است که نمیدانم اکنون وضعیت به چه صورت است. میدانم که در دانشگاهها بخشهای ویژهای باز شدهاند و زبان کردی آموزش داده میشود. همچنین کلاسهای زبان کردی بهصورت خصوصی مثل دیگر زبانها
همچون انگلیسی و آلمانی وجود دارد و اطلاعاتی نیز به من رسیده که دانشآموزان میتوانند واحدهای انتخابیای را در مدرسه انتخاب کنند. با این حال این موضوعات جایگزین آن حق نمیشود. این سوال را میتوانیم مشخصا از خیلی از کشورها ی دنیا بپرسیم. جمعیت شهروندان ترکیه 75میلیوننفر است، اما جمعیت کسانی که در دنیا خود را با هویت ترک میشناسند بیش از 200میلیوننفر است. یعنی جمعیتی بیش از دوبرابر جمعیت شهروندان کشور ترکیه در خارج از مرزهای کشور ترکیه زندگی میکنند. بخش بزرگی از این جمعیت نهتنها هویتشان بهعنوان یک ترک به رسمیت شناخته نمیشود بلکه حتی برخی از آنها بهخاطر ابراز هویت ترکی راهی زندان میشوند. برخی از این کشورها که چنین رفتاری با ترکها دارند عضو اتحادیه اروپا هستند. این سوال یا سوالهایی از این دست را میتوان در مورد تکتک کشورهای جهان پرسید چراکه چنین مشکلاتی در همه کشورهای جهان وجود دارد. بهنظر من بهجای پرسیدن اینکه چه کارهایی انجام شد و چرا فلان کارها انجام نشد این پرسش درستتر است که الان دقیقا چه کارهایی در حال انجام است و آیا اراده سیاسیای برای انجام این کارها وجود دارد یا نه؟
از نظر من مهمترین مساله این است که ما گامهای بلندی را نهفقط در مورد حقوق کردها بلکه در جهت حقوق و آزادیهای اندیشه و زندگی تمام ملت ترکیه برداشتهایم و در این راه مصمم هستیم و این هدفها را دنبال میکنیم، مثلا همزمان با تعطیلات نوروز در ایران که فصل انتخابات است کسانی که در آن زمان به ترکیه میروند ممکن است آنجا به میتینگهای سیاسی و انتخاباتی برخورد کنند که غیر از زبان ترکی به زبانهای دیگری هم برگزار میشود. این موضوع هنوز هم برای مردم بسیاری از کشورهای جهان دور از ذهن است. اما همانطور که گفتم برخی از روندها زمانبر است. شما در مورد نادیدهگرفتن حقوق ترکها در کشورهای مختلف صحبت کردید، مساله من فقط نادیدهگرفتن حقوق کردها نیست، قطعا اگر من در جایگاهی قرار گیرم که بتوانم فرد دیگری را در مورد حقوق ترکها مورد سوال قرار دهم، این کار را انجام خواهم داد. برای من سوءتفاهمی پیش نیامده اما برای ما موضوع حقوق بشر یک امر جهانی است و ما در حال حاضر از بسیاری از کشورهای دیگر در جایگاه بهتری قرار داریم. یکی دیگر از مسایلی که این روزها در ترکیه بسیار بحثبرانگیز شده است، پرونده فساد
مالی است. بسیاری از نزدیکان حزب عدالت و توسعه در این فسادها مشارکت داشتهاند و این مساله هم افکار عمومی و رسانهها را شوکزده کرد و هم برای طرفداران دولت ترکیه تعجبآور بود. دلیل این فساد فراگیر چه بود؟ یکی از اصلیترین اولویتهای دولت ما مبارزه با فساد مالی است. اما اینجا موضوع و ویژگی مهمی وجود دارد. این سوال پیش میآید که باید بر این فسادهای مالی سرپوش گذاشت یا نه با فاسدان آن مثل هر شهروند دیگری برخورد کرد. یکی از مهمترین شروط مبارزه با فساد اقتصادی سرپوش نگذاشتن بر این فسادها و شناسایی آنها در چارچوب حقوقی و سوقدادن آنها به سمت دستگاههای قضایی است. این اتفاقی است که اکنون در ترکیه افتاده است. هرکس در هر جایگاهی که هست اگر علامت سوالی در مورد فساد مالی در مورد او وجود دارد باید مورد بازرسی و سوال قضایی قرار گیرد. اما طبیعتا درمورد این موضوع تصمیم نهایی را دادگاهها میگیرند چراکه یکی از اصول اولیه سیستم قضایی این است تا زمانی که اتهام کسی ثابتنشده اصل بر برائت است. اگر سیستم قضایی در ترکیه آنقدر دارای اهمیت است، چرا همزمان با این اتفاقات دولت ترکیه لایحه اصلاحات قضایی را به
پارلمان فرستاد که بر اساس این لایحه اختیارات دادستانها کم میشود؟ من از جزییات این لایحه باخبر نیستم چراکه در مورد این لایحه هنوز بحث و بررسیهای زیادی در حال انجام است. این مساله جزو مسایل روز فضای سیاسی ترکیه است. در دموکراسیهای جدید که ترکیه نیز یکی از آنهاست بعضا در تنظیم روابط میان قوای مجریه، قضاییه و مقننه مشکلاتی به وجود میآید. تمام هدف این لایحه این است که با تنظیم روابط میان قوای سهگانه تعادل بیشتری را در سیستم ایجاد کند و شاید کمکردن اختیارات دادستانها تعبیر درستی از این لایحه نیست. اما بهنظر میرسد این لایحه بهجای برقراری تعادل، این تعادل را به هم میزند و وزنه را به سمت دولت سنگین میکند. ما باید منتظر باشیم و نتیجه این مساله را ببینیم چراکه همانند ایران در ترکیه نیز دولتها با صندوق رای بر سر کار میآیند و با انتخابات قدرت را ترک میکنند. با توجه به این موضوع نمیتوانیم بگوییم که یک قانون بهدلیل حفاظت از یک دولت تصویب میشود چراکه فردا اگر این دولت برود و دولت دیگری بر سر کار آید، این قانون میتواند نتایج متفاوتی برای آن دولت داشته باشد. گذشته از این
ترکیه سیستمی چندحزبی دارد و اپوزیسیون قدرتمندی نیز در کشور ما حضور دارد. همچنین دادگاه قانون اساسی نیز در این مورد اظهارنظر میکند. در حال حاضر این مساله از طرف گروهها و افراد مختلف مورد بحث قرار میگیرد و من معتقدم نتیجه این بحثها نهفقط در کوتاهمدت بلکه در بلندمدت بهنفع ترکیه است. این روزها یکی از اصلیترین منتقدان دولت ترکیه، آقای فتحالله گولن است. آقای گولن پیش از این یکی از طرفداران حزب عدالت و توسعه بود. دلیل شکافهای امروز بین جماعت گولن و حزب عدالت و توسعه چیست؟ برای جواب این سوال شاید لازم باشد که ما ساعتها و روزها باهم بحث کنیم. برای جواب این سوال نه صرفا بستر امروز بلکه باید حیات اجتماعی و سیاسی ترکیه را از اولین سالهای قرن 20 تا امروز، یعنی چیزی نزدیک به صدواندیسال را مورد بررسی قرار دهیم. این مشکل از دل جریانهای مختلف سیاسیای که در ترکیه وجود دارد باید فهمیده شود همچنین از نوع رابطهای که کشورهای مختلف با ترکیه دارند باید درک شود و صرفا خلاصهکردن این مساله زیر نام فتحالله گولن به معنی این است که ما این مشکل و مساله را درست نفهمیدهایم. یعنی شما نیز مانند
آقای اردوغان این مساله را توطئهای خارجی میدانید؟ این مساله ابعاد داخلی و خارجی دارد. من سعی میکنم جوهره این مشکل را برای شما توضیح دهم. در سیستمهای دموکراتیک یک مرجع وجود دارند و آن این است که مردم در انتخابات به چه کسی یا چه گروهی رای دادهاند، این تنها مرجعی است که مشخص میکند چه کسی در قدرت باشد. طبیعتا یکی از اصول آن انتخاب این است که شفاف، آزاد و قابل پرسش باشد، مثل تمام کشورهای دموکراتیک جهان کسی که از آن صندوق رای بیرون میآید در صدر سیستم بوروکراسی قرار میگیرد و آن شخص یا گروه منتخب، برنامههای سیاسی اجتماعی و اقتصادی خود را اجرا میکند. این کلیت سیستمی است که در همه جهان وجود دارد. کسانی که در حکومت تصمیمگیرنده هستند در راس دولت هستند و باید در مقابل پاسخگو هم باشند. اما اگر کسی در داخل این سیستم به دولتی که نمود اراده و خواست سیاسی مردم است وابسته نباشد بلکه به چیزی خارج از آن متصل باشد، ما به مشکل برمیخوریم. در همه دنیا به این شکل است و این یکی از پایههای اساسی دموکراسی است. شما فکر کنید اگر در هر کدام از کشورهای جهان یک حزب سوسیالیست انتخاب شود سپس بخشی از سیستم دولت بگوید من
میخواهم سیستم اقتصادی کاپیتالیست را پیش ببرم در آن صورت به لحاظ تئوریک دچار مشکل میشود و در نهایت موجب فروپاشی آن سیستم میشود. شما در همان روزنامه خودتان یک سیستمی دارید و شما نیز با شناخت مواضع و خط مشی روزنامه و با قبول چارچوبها وارد آنجا شدهاید و با درنظرگرفتن این مسایل آنجا کار میکنید، مثلا در داخل ایران روزنامههایی هستند که احتمالا رقیب روزنامه شما هستند و خط فکری دیگری دارند. آیا شما میتوایند بگویید من در روزنامه «شرق» مینویسم اما خط مشی این روزنامه را قبول ندارم و سعی میکنم در چارچوب و خط فکری روزنامه رقیب بنویسم. برای من جالب است که بدانم شما در چنین وضعیتی میتوانید آنجا کار کنید. میخواهم این را بگویم و بحث را تمام کنم. مشکلی که اکنون به اسم فتحالله گولن یا هر چیز دیگری در ترکیه وجود دارد، مشکلی است که من اکنون به شکل سمبلیک برای شما توضیح دادم. اما بهنظر من نمیتوان این دو مقوله را با هم مقایسه کرد، یعنی این مقایسه منصفانه و درستی نیست. بههرحال اعضای گروههای مخالف اگرچه سیاستهای دولت را قبول ندارند اما به خط فکری خود پایبندند. اما درکل بحث تنها بر سر آقای گولن نیست
بههرحال حضور مخالفان بخشی از نظامهای دموکراتیک است. منظورتان از اپوزیسیون چه گروهی است؟ منظور من گروههای مخالفی است که میتوانند خط فکری متفاوتی با دولت منتخب داشته باشند. این گروهها لزوما در چارچوبهای مشخص دولتی هم قرار نمیگیرند و جماعت فتحالله گولن هم میتواند در این دسته قرار گیرد. دقیقا موضع من هم همین است. در ترکیه تمام گرایشهای اپوزیسیون آزاد هستند که آشکارا در فضای سیاسی اعلام موضع کنند. شما با تقدیم یک درخواست و تنظیم یک اساسنامه به شکل سریعی میتوانید حزبی سیاسی تاسیس کنید. غیر از حزب عدالت و توسعه صدها حزب دیگر وجود دارند. در این فهرست از احزاب کاملا لیبرال تا حزب کمونیست ترکیه حضور دارند. در ترکیه کسی نمیتواند بگوید که شما حق مخالفت با من را ندارید و نمیتوانید از حقوق سیاسی خود دفاع کنید. یعنی اگر یکنفر تا حالا در حزب عدالت و توسعه فعال بوده اما امروز دیگر با این حزب احساس نزدیکی نمیکند خیلی راحت و سریع میتواند از این حزب برود و حتی اگر حزب دلخواهش را پیدا نمیکند خودش حزب جدیدی تاسیس کند. آقای فتحالله گولن هم میتواند فردا به ترکیه برگردد و حزب سیاسی
خودش را تشکیل دهد و در انتخابات شرکت کند. من هم کنجکاو هستم که ببینم اگر چنین اتفاقی بیفتد، او در انتخابات آتی چنددرصد آرا را به دست میآورد. دوماه دیگر قرار است در ترکیه انتخاباتی برگزار شود. بدون بحث و مجادله ما آن موقع خواهیم دید که از بین آن صدها حزب سیاسی هر حزبی چند درصد آرا را به دست میآورد. بعضا با دوستان که دیدار میکنیم از من میپرسند ترکیه با وجود نداشتن منابع انرژی خاص چطور توانست برنامه توسعه اقتصادی خود را پیش ببرد. چطور توانست با وجود فشارها به یکی از اقتصادهای قابل توجه تبدیل شود. بعضی کنجکاو هستند و میگویند در ترکیه یک قطره نفت خام و منابع گازی وجود ندارد و چگونه ترکیه برای خود این هدف را قرار داده که 10سال دیگر به یکی از 10 اقتصاد برتر جهان تبدیل شود. اما اگر از من بپرسید میگویم که یکی از اصلیترین دلایل توسعه اقتصادی ترکیه در 10سال گذشته توسعه سیاسی و گسترش دموکراسی است. طبیعتا جناب استاد فتحالله گولن از این آزادیها برخوردار است. او 15سال است که در خارج از ترکیه زندگی میکند اما میتواند به ترکیه برگردد و حزب سیاسی خود را تشکیل دهد و در چارچوب و فضای سیاسی ترکیه فعالیت سیاسی خود
را دنبال کند. اگر به میانگین نتایج انتخابات ترکیه در 10سال اخیر نگاهی بیندازید، دولت عدالت و توسعه همواره توانسته رقمی بین 35 تا 40درصد آرا را از آن خود کند و این امر تقریبا در دنیا بینظیر است. یعنی از هر 10نفر در ترکیه چهارنفر به حزب عدالت و توسعه رای داده است و من میخواهم بگویم در انتخابات آتی نیز همین اتفاق میافتد و من تردیدی در این مورد ندارم. نتیجه آرای بقیه احزاب را هم خواهیم دید. در ترکیه کسی با اسلحه تهدید نمیشود که به این حزب رای دهد و مردم آزادانه رای دادهاند. در سیستم دموکراتیک حزبی که در انتخابات آزاد برنده میشود و اجازه تشکیل دولت را از طرف مردم پیدا میکند، نمود اراده مردم است. آیا آقای اردوغان برنامهای برای نامزدی در انتخابات ریاستجمهوری آتی دارد؟ هیچ اطلاعی در این مورد ندارم و نمیدانم که ایشان چه تصمیمی دارند. ترکیه پیشتر بهصورت جدی از اپوزیسیون سوریه حمایت میکرد اما اکنون برخی از مقامات ترکیه از تغییر سیاست خارجی این کشور در قبال سوریه سخن گفتهاند. حتی پس از سفر آقای اردوغان به ایران، هواپیماهای ترکیه مواضع داعش را مورد هدف قرار دادند که این موضوع
بهنحوی بهنفع دولت اسد بود. آیا ترکیه همچنان حامی اپوزیسیون سوریه است و چقدر بر مواضع خود در مورد برکناری اسد و برگزاری انتخابات آزاد در سوریه پایبند است. ترکیه از آغاز بحران سوریه همواره اصولی را در مقابل خود قرار داده. اولین اصل حمایت از توده مردمی است که در سوریه تحتفشار قرار گرفته و از این کشور فرار کردهاند. ترکیه از همان روزهای اول تلاش کرده با امکانات خودش به این مردم جنگزده کمک کند. ترکیه مانند ایران از آغاز این بحران بهدنبال یک راهحل سیاسی بوده است. یکی از نکات مشترک بین دیدگاه ترکیه و ایران این است که تمام نیروهای خارجی از سوریه باید خارج شوند. چراکه اگر ما بگوییم که یک بخشی از این نیروهای خارجی باید خارج شوند اما بخش دیگر خارجیها بمانند باعث حل این بحران نخواهد شد. پرنسیب اصلی ما در مورد سوریه این است و در همین راستا دیدارهای دوجانبه و چندگانهای را انجام میدهیم. با توجه به این اصول بنیادین هیچچیز با زمان تغییر نمیکند اما تحولات سوریه بهسرعت در حال پیشرفتن است و با توجه به این سرعت تحولات طبیعتا بعضی از برخوردها شاید نیاز به تغییر داشته باشند. با توجه به همان اصول بنیادینی
که گفتم ما هیچ شکی نداریم که رژیم اسد و تمام نیروهای خارجی در بحران سوریه نقش دارند. اجازه دهید از سوریه بگذریم و در مورد روابط ترکیه و مصر صحبت کنیم. دولت ترکیه از حامیان آقای محمد مرسی بود و با سقوط مرسی مواضع تندی علیه نظامیان مصر گرفت. اکنون گمانههایی در مورد نامزدی السیسی در انتخابات ریاستجمهوری آتی مصر مطرح شده است. آیا ترکیه انتخابات پیشروی مصر را در قالب همان دولت کودتا میبیند یا در فکر گسترش روابط خود با مصر است؟ ابتدا باید این را بگویم که ترکیه از محمد مرسی حمایت نمیکرد و درواقع حمایت از حکومت و سیستمی بود که در انتخابات آزاد منتخب بود. ملت مصر برای ما ارزشمند است. ما 500سال تحت حکومتی مشترک زندگی کردیم. شاید این سوال درست نباشد که بگوییم چرا ترکیه از کودتا ناراحت شد. به نظر من سوال درستتر این است که چرا کشورهایی که ادعای دموکراسی و حقوق بشر دارند از کودتای مصر ابراز ناراحتی نکردند یا نکند آنها معتقدند که دموکراسی برای جغرافیای خاصی است و برای جغرافیای جهان اسلام نیست. ترکیه پایبند اصول و ارزشهاست و همواره بر پایه این اصول رفتار میکند. اما در حال حاضر پیشبینی آینده
روابط ترکیه و مصر دشوار است. آیا در حال حاضر روابط دیپلماتیکی بین دو دولت وجود ندارد؟ در حد سفیر نیست اما سفارتخانههای هر دو کشور باز هستند. کودتا و حکومت نظامیان در حکومتهای دموکراتیک قابل قبول نیست اما مرسی هم در دوران کوتاهمدت حکومتداریاش مولفههای دموکراسی را رعایت نکرد و اعتراضات مردمی را به شدت سرکوب کرد. با این شرایط آیا مرسی به صرف اینکه برآمده از انتخابات بود برای دولت ترکیه قابل دفاع و مورد حمایت بود؟ در آن دوره انتخاباتی در مصر برگزار شد و آقای مرسی بهعنوان رییسجمهور انتخاب شد. اینکه چهکاری انجام داد و روند فعالیتهایش به چه شکلی بود قابلبررسی است اما گذشته از مصر در ترکیه، در ایران و در هرجای دنیا وقتی دولتی اشتباه میکند در مقابل چهکار میکنند؟ مردم بیشک حق اعتراض دارند. طبیعتا آدرس این اعتراضات صندوق انتخابات است. ایران و ترکیه الگوهای مهمی را در دموکراسی ارایه میدهند. ما در ترکیه تقریبا هر دوسال یکبار انتخابات برگزار میکنیم و در فواصل زمانی کوتاهی به اراده مردم مراجعه میکنیم. اینکه حالا بگوییم دولت مرسی در حوزههایی مرتکب خطا شده است، به
نوعی محق نشاندادن کار نظامیهاست. یکسری فعالیتهای نوسازی باعث شکلگرفتن اعتراضات پارکگزی شد. البته بهنظر میرسد این اعتراضات در اصل متوجه تفکر مذهبی و فرهنگی حاکم بود تا پیش از این اتفاقات از ترکیه بهعنوان الگوی اسلامگرای معتدل منطقه یاد میشد اما برخوردهای خشن نیروهای امنیتی با معترضان این دیدگاه را عوض کرد. ترکیه بهعنوان کشوری که مدعی دموکراسی است، چرا چنین رویکردی نسبت به این اعتراضات پیش گرفت؟ اپوزیسیون، عنصر بنیادین دموکراسی است. اساسا تعریف دموکراسی نیز این است که اکثریت با احترام به حقوق اقلیت، کشور را اداره میکننند. اما دموکراسی مسوولیتهایی را برای همه آحاد جامعه به وجود میآورد. این مسوولیت این است که تمام فعالیتهای سیاسی در چارچوب حقوق و قوانین موجود باید انجام شود. آنالیزکردن اتفاقات پارک گزی آنقدر طولانی است که شاید من در خلاصهکردن آن به مشکل بربخورم. اما بهصورت خلاصه به یکی، دو مورد اشاره میکنم. ما در روند اتفاقات پارکگزی باید دو بازه زمانی را در نظر بگیریم؛ 1- زمانی که اعتراضاتی قانونی شکل میگیرد 2- اعتراضاتی که پا را فراتر از قانون میگذارد. در مرحله اول
اقشار مختلفی دیدگاههای خودشان را در مورد پارک مطرح کردند که طبیعتا حق قانونی آنها بوده است. اما در مرحله دوم بعضی گروههای خاص و حاشیهای که شاید بهلحاظ تعداد و جمعیت زیاد نباشند اما سازماندهیشده هستند، سعی کردند این اعتراضات قانونی را مصادره به مطلوب کنند و از همانجا مشکلاتی به وجود آمد. میخواهم تعدادی از این گروهها را به شما معرفی کنم. این دسته دوم بعضی از گروههایی بودند که در انتخابات دموکراتیک رای بالایی به دست نمیآورند که البته متاسفانه بعضی از گروههای مارکسیست هم جایگاه خاصی در این گروه داشتند. در صحنه سیاسی ترکیه احزاب قانونیای مثل حزب کمونیست ترکیه وجود دارند که در انتخابات شرکت میکنند. شما شعارها و پلاکاردهایی که در روزهای آخر دست معترضان هست را آنالیز کنید. طبیعتا در خلال این اتفاقات بعضی حافظان نظم و امنیت هم برخوردهای تندی داشتند و البته آنها هم در دادگاهها باید نسبت به این موضوع پاسخگو باشند. ما اگر در جایی اشتباه کرده باشیم خودمان آن را قبول میکنیم. اگر در اعمال اقتدار حکومت مشکل یا مسالهای هست، قبولکردن آن و فعالیت برای حل آن هم وظیفه ما و هم بخشی از روند دموکراسی است. اما
طبیعتا همانطور که در اول صحبتم گفتم سیستم ما از اپوزیسیون مسوول حمایت میکند. در مرحله دوم تحولات، شاید صدها خودرو شخصی توسط گروههای ویژه حاضر در اعتراضات به آتش کشیده شد. به خانهها، مغازهها، بانکها و دفاتر بعضی احزاب خسارت وارد شد. چنین مناظری را هیچ حکومت و ملتی در هیچ کجای دنیا قبول نمیکند. ایران چنین چیزی را قبول میکند. کشورهای غربی آن را قبول میکنند. دوماه پیش در هامبورگ خون زمین و آسمان را گرفته بود. بهصورت خلاصه بگویم ما برای دموکراسی اهمیت قایل هستیم. نارساییها و مشکلاتی داشتیم و تلاش میکنیم آن را برطرف کنیم. در یک ماه آینده دوباره انتخاباتی برگزار میشود و احزاب و افراد مختلف در آن شرکت میکنند. من دو نکته را میخواهم بگویم. اولا اینکه وقتی اعتراضات به این اندازه فراگیر میشود و به شهرهای مختلف سرایت میکند یعنی مطالبات بهحق وجود دارد. از سوی دیگر شما میگویید بسیاری از این گروهها خرابکار بودند. اما ما در یوتیوب تصاویری دیدیم که ناقض این ادعا هستند. بهطور مثال جوانی را دیدیم که در حال گیتارزدن بود و به این صورت اعتراض خود را بیان میکرد اما همین اعتراض مسالمتآمیز نیز با
برخورد خشن نیروهای امنیتی پاسخ داده شد. پرستیوی هشتساعت در روز در مورد این مساله برنامه زنده پخش میکرد. در دنیا دوکانال تلویزیونی در آن روزها تلاش زیادی برای پخش زنده آن وقایع نشان دادند. یکی از این کانالها سیانان بود و دیگری پرستیوی. یعنی بالاخره در آن روزها نقطه مشترکی بین ایران و آمریکا پیدا شد. اما در مورد سوال شما، طبیعتا ما اتفاقات آنچنینی را محکوم میکنیم و من این را گفتم که نیروهای امنیتیای که مرتکب اشتباه شدند دادگاهی میشوند و اکنون روند قضایی در این مورد در حال جریان است. طبیعتا در آن وضعیت بعضی از افراد بیگناه هم مظلوم واقع شدند .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.