|

عبدالله، نامزد ریاست‌جمهوری افغانستان:

رفتار کرزای «قیصرمآبانه»‌است

علی ذهابی

«ما» شاید تنها واژه‌ای است که به کرات در مصاحبه با «عبدالله عبدالله» دیده می‌شود. و پاسخ‌هایی که همگی با فعل «جمع» تمام می‌شوند. نگاه و روح تشکیلاتی را می‌توان در ادبیات وزیر امورخارجه سابق افغانستان به‌راحتی دید. انگار با کمی تخفیف جامعه افغان‌ و البته سیاستمدارانش در حال دموکراتیزه‌شدن هستند. چهار سال پیش انتخابات ریاست‌جمهوری در افغانستان با اما و اگرهای فراوانی خاتمه یافت؛ اما و اگرهایی که از سوی عبدلله درباره سلامت انتخابات مطرح شد. او و هوادارانش معتقد بودند، حامد کرزای با «تقلب»، نتیجه آرا را به نفع خود تغییر داده است. به همین جهت نامزد «جبهه ملی افغانستان» از شرکت در دور دوم انتخابات خود‌داری کرد. اما پس از چهار سال، حالا نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری آتی افغانستان در گفت‌وگوی خود با «شرق» می‌گوید: «کناره‌گیری ما در دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری گذشته استراتژی در جهت حفظ «ثبات» و «سلامت» افغانستان بود.» شاید نکته جالب زندگی سیاسی عبدالله این است که او از دوران شاهنشاهی تا استقرار حکومت طالبان و پس از آن حامد کرزای هم شخصیتی «مجاهد» بوده و هم «سیاستمدار». کوششی که در عدم پذیرش نتیجه انتخابات ریاست‌جمهوری گذشته در رفتارش بروز داد و حالا در آستانه انتخابات سیاست‌ورزی خمیرمایه ادبیاتش شده است. او درباره سلامت انتخابات آتی افغانستان چنین عنوان می‌کند: «درصورتی‌که مشکلی به‌وجود بیاید، شکی نیست که مسوولیت آن بر دوش دولت حامد کرزای است.» عبدالله از نزدیکان احمد شاه‌مسعود بود. او با آغاز درگیری میان افغانستان و شوروی در سمت مشاور شاه‌مسعود وارد جبهه‌های جنگ ‌شد. از سال ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۶ میلادی در کابل به‌عنوان رییس دفتر و سخنگوی وزارت دفاع ملی و در سال ۱۹۹۷ به‌عنوان معاون وزارت خارجه فعالیت داشت. سال ۱۹۹۹ او سرپرست وزارت خارجه دولت اسلامی افغانستان شد. بعد از شکست طالبان در سال ۲۰۰۱ مسوولیت وزارت خارجه را در دوره انتقالی برعهده گرفت. نهایتا عبدالله در دولت کرزای تا سال ۲۰۰۶ در سمت وزیر امور خارجه افغانستان باقی ماند. او در نقد دوران ریاست‌جمهوری کرزای می‌گوید: «دوران حامد کرزای دوران فرصت‌ها و چالش‌هاست؛ که به اعتقاد من به هر پیمانه که از عمرش گذشته فرصت‌سوزی ک رده و تهدید‌ها و چالش‌های زیادی را به وجود آورده است.» عبدالله از دوران هشت‌ساله تصدی‌گری کرزای بر دولت به‌عنوان خاطره‌ای «غیرمحبوب» یاد می‌کند که خوشحال از به‌ آخرخط ‌رسیدنش است. عبدالله در مورد انتخابات پیش‌روی افغانستان با جدیت عنوان می‌کند: «تمامی محاسبات نشان می‌دهند در صورت برگزاری انتخابات سالم و شفاف به سادگی همه رقیبانم را پشت‌سر می‌گذارم.» با این اوصاف اگر آنگونه که او می‌گوید انتخابات در افغانستان پیش برود و همه حساب و کتاب‌هایش درست از آب دربیاید، رییس‌جمهوری خواهد بود. موضوع دیگری که از او درباره‌اش پرسیدیم توافقنامه امنیتی افغانستان و آمریکاست. نامزد ریاست‌جمهوری آتی افغانستان معتقد است دلیل امتناع کرزای از امضای توافقنامه امنیتی به «توهمات شخصی» رییس‌جمهوری فعلی افغانستان باز‌می‌گردد. عبدالله تاکید دارد باید کرزای مسوولیت کارهایش را برعهده بگیرد. این درحالی است که جبهه ملی افغانستان در هیچ کدام از جلسات لویه‌جرگه مشورتی در این‌باره شرکت نکرده است. در صورت توافق نهایی قرارداد امنیتی موردنظر آمریکا بخشی از نیروهای نظامی آمریکا و ناتو (حدود سه‌هزارنفر) در افغانستان باقی خواهند ماند. مصونیت قضایی سربازان آمریکایی محل مناقشه جدی دو کشور است. قرار بود تا پایان سال 2014 تمام نیروهای نظامی از افغانستان خارج شوند. تاریخ معاصر افغانستان پر است از فرازوفرودهایی که خواه‌ناخواه تاثیراتی جدی بر این سرزمین گذاشته است. شاید ظهور طالبان به‌عنوان یک پدیده فکری که به نمایندگی از جامعه افغانستان روزگاری این کشور را رهبری می‌کرد، مهم‌ترین بخش فرود داستان باشد و البته به گوش ما آشنا‌ترین. تفکری که مانند تمام ایدوئولوژی‌ها دچار دیالکتیکی از درون ‌شد و عمق این تضاد هر روز در جامعه افغان بیشتر می‌شود. به تعبیر عبدالله افغانستان جدا از «تمدن معاصر» نیست. افغانستان حالا اما در پیچی تاریخی به دنبال دموکراتیک‌کردن ساختارهای حکومتی است که چه خوب و چه بد زاییده فشار خارجی است. هرچند این شتاب شاید در بسیاری این نگرانی را ایجاد ‌کند که در صورت خروج نیروهای نظامی از افغانستان، همه چیز از هم بپاشد. دموکراسی همان هدف افغان‌هاست که برای مشق آن هنوز سر خط هستند و تا پایان، راهی دشوار در پیش دارند. باید دید دموکراسی نوپای افغانی عبدالله را به ریاست‌جمهوری می‌رساند یا نه. شما در انتخابات ریاست‌جمهوری چهارسال پیش در دور دوم کناره‌گیری کردید و بیشتر به‌نظر می‌آمد آن حرکت یک تاکتیک برای فشارآوردن به حامد کرزای بود؟ ممنونم سوال خوبی بود؛ اما باید بگویم کناره‌گیری ما در دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری گذشته، تاکتیک فشار بر حامد کرزای نبود بلکه استراتژی حفظ «ثبات» و «سلامت» افغانستان بود. آیا شما به‌نوعی به‌دنبال بی‌ارزش کردن دولت حامد کرزای نبودید؟ از نظر ما افغانستان نیازمند عبور از برخورد‌های شخصی سیاستمداران است. ما در پی تقویت سنت‌های تاثیرگذار مشارکت و رقابت هستیم، همچنان بحث جایگاه بخشیدن «نقد» در حوزه عمومی را نیز مهم تلقی می‌کنیم. آیا هدفی سیاسی برای به‌دست آوردن مقبولیت اجتماعی در جامعه افغانستان داشتید؟ بحث ما بر سر مقبولیت شخصی نیست، ما تلاش کرده‌ایم عقلانیت سیاسی جایگاه پیدا کند، نهاد‌ها و پروسه‌های دموکراتیک تقویت شوند. واقعا فکر می‌کنید شانسی برای پیروزی در انتخابات گذشته داشتید؟ تمامی اطلاعات و تحقیقات در این زمینه نشان داد که ما را مردم افغانستان برای خدمتگزاری برگزیده بودند و رقیب ما با رضایت ملی فاصله داشت. با توجه به اینکه در افغانستان تصمیمات به‌صورت قبیله‌ای گرفته می‌شود و بیشتر مردم در آنجا پشتو هستند، فکر می‌کنید در انتخابات آزاد شانسی برای پیروزی یک نامزد تاجیک (باتوجه به اینکه شما هم تاجیک هستید) وجود دارد؟ روایت کلان در ارتباط با قبیله‌ای‌بودن افغانستان در شرایط کنونی مصداق ندارد، علاوه بر آن تحولات جدید نیز در کشور ما رخ داده است. مردم افغانستان واجد شعور سیاسی قابل‌محاسبه در تغییرات اجتماعی هستند، مردم به کسانی اعتماد می‌کنند که پیشینه سیاسی و مبارزاتی‌شان با منافع عمومی آنها گره خورده باشد. در انتخابات گذشته این موضوع تجربه شد که ملت افغانستان قبیله‌گرا نیستند، بلکه ملت رشیدی هستند که خدمتگزاران معتقد به عدالت و عقلانیت برای سلامت و پیشرفت کشور‌شان را برمی‌گزینند، ما کاندیدای ملی هستیم، افتراق‌ها و قطبی‌گرایی قوی را به مصلحت افغانستان نمی‌دانیم، به همین جهت تیم ما تیم اصلاحات و همگرایی به مفهوم واقعی کلمه است. رقیب جدی خود را در کارزار انتخابات ریاست‌جمهوری آتی چه کسی می‌دانید؟ من با احترام به شخصیت‌ انسانی کاندیدا‌ها بیشتر به سلامت انتخابات می‌اندیشم. تمامی محاسبات نشان می‌دهند درصورت برگزاری انتخابات سالم و شفاف به‌سادگی همه رقیبانم را پشت‌سر می‌گذارم. آیا قیوم کرزای، برادر حامد کرزای می‌تواند رقیب جدی برای شما به حساب بیاید؟ آقای قیوم کرزای برای مردم افغانستان چهره‌ای جدید و تجربه‌ناشده است، ایشان تاکنون در حافظه تاریخی افغانستان برای خودش جایی باز نکرده است. نسبت به امنیت انتخابات ریاست‌جمهوری آتی تا چه اندازه اطمینان دارید، هم از نظر امنیت جانی مردم و هم از نظر حفظ آرا و نتیجه انتخابات؟ ما در رابطه با امنیت جان مردم و مصونیت آرا نگرانی داریم. این وظیفه دولت افغانستان است تا طبق رهنمود‌های قانون اهمال نکند. در صورتی که مشکلی به‌وجود بیاید شکی وجود ندارد که مسوولیت آن بر دوش دولت موجود است. در چند وقت اخیر وضعیت افغانستان در مورد حقوق زنان رشد کرده است، نظرتان در این‌باره چیست و چه برنامه‌هایی در این حوزه دارید؟ ما به نقش زنان در امر توسعه باور جدی داریم، مشارکت سیاسی و توانمند‌سازی آنها را مورد اهتمام جدی قرار می‌دهیم. همچنان توجیه بیشتر سرمایه‌گذاری در حوزه‌های آموزش و تحصیل، صحت و بهداشت، مصونیت و امنیت انسانی زنان را از برنامه‌های جدی خود قرار خواهیم داد. تامین عدالت و نفی خشونت علیه زنان را جدی می‌گیریم و نقش آنها را در تصمیم‌گیری‌های کلان سیاسی، اقتصادی و فرهنگی واجد اهمیت برای عبور از فرمالیسم موجود می‌دانیم. نظرتان درباره سیاست‌های حامد کرزای درخصوص احیای حقوق زنان افغان چیست؟ در زمان آقای کرزای حقوق زنان بیشتر شکل‌گرایانه و فاقد راهبرد بوده است، این بحث استراتژی‌ها، خط‌مشی‌ها، برنامه‌ها و سرمایه‌گذاری‌های تغییرآفرین را می‌طلبد. ما در این رابطه گام‌های جدی برخواهیم داشت و مسیر توسعه ملی کشور را با نقش زنان در امر تغییر اجتماعی همخوان خواهیم کرد. برنامه‌ای برای مبارزه با طالبان و القاعده دارید؟ مبارزه با طالبان و القاعده تنها جنبه تکنیکی و سخت‌افزاری ندارد، علاوه بر آن ما در قالب برنامه ملی‌مان مباحث: حکومت‌داری خوب، تقویت مادی و معنوی سیستم دفاعی و امنیتی، تقویت اعتماد ملی، تقویت خدمات زیربنایی، توسعه اقتصادی و اشتغال‌زایی، تقویت فرهنگ مدنی و اعتماد‌سازی منطقی در راستای همگرایی در محور الگوی «امنیت و توسعه» را به‌طور جدی در نظر داریم و با توجه به برنامه‌های مشخص دنبال خواهیم کرد. آیا برنامه صلحی را که تا پیش از این دنبال می‌شد و بارها با مشکل مواجه شد، دنبال خواهید کرد؟ برنامه صلح دوران کرزای فاقد مبنا و دورنماست. تیم اصلاحات و همگرایی باتوجه به ارزش استراتژیک صلح، این مفهوم را با هنجارهای عدالت، توسعه و امنیت انسانی همخوان خواهد کرد. به‌نظر شما چرا برنامه صلح با شکست مواجه شد، آیا علت این موضوع به لجاجت حامد کرزای بر‌می‌گردد؟ به‌دلیل اینکه از این مفهوم به‌عنوان تاکتیک سیاسی و ابزار تبلیغاتی استفاده شده است، که هر از گاهی خود را در موضع‌گیری‌های مبهم و بی‌مبنای حامد کرزای نشان می‌دهد، از نظر ما بحث صلح جنبه‌های داخلی، منطقی و بین‌المللی دارد که به همه آنها خواهیم پرداخت. علاوه بر آن ابعاد فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی آن را نیز موردتوجه جدی قرار خواهیم داد و در قالب یک برنامه مدون ارایه خواهیم کرد. به‌طور کلی ارزیابی‌تان از دوران ریاست‌جمهوری حامد کرزای چیست؟ دوران حامد کرزای دوران فرصت‌ها و چالش‌هاست که به اعتقاد من به هر پیمانه که از عمرش گذشته است فرصت‌سوزی کرده و تهدید‌ها و چالش‌های زیادی را به‌وجود آورده و اینک به‌عنوان خاطره غیرمحبوب به آخر خط‌ رسیده است. مایلم کمی به توافقنامه امنیتی موردنظر آمریکا که این روزها موضوع بحث بسیار در افغانستان است، بپردازیم. به‌نظر شما چرا حامد کرزای که نمی‌تواند نامزد انتخابات آتی ریاست‌جمهوری در افغانستان باشد، از امضای توافقنامه امنیتی موردنظر آمریکا امتناع ‌می‌ورزد؟ ایشان طبق دستور قانون اساسی در این دور نمی‌تواند نامزد ریاست‌جمهوری افغانستان شود و دلیل امتناع از امضای موافقتنامه امنیتی و دفاعی نیز قبل از اینکه منافع ملی باشد، توهمات شخصی ایشان است. نظر شما درمورد این قرارداد چیست و اگر شما به‌جای حامد کرزای بودید، این توافقنامه را امضا می‌کردید؟ روند مذاکره پیرامون توافقنامه را حکومت موجود به رهبری آقای کرزای مدیریت کرده است. این وظیفه آقای کرزای است که در رابطه با کار خودش پاسخگو باشد و مسوولیت آن را قبول کند؛ در صورتی که تیم ما به کاری مبادرت ورزد، از همان آغاز جنبه‌های گوناگون آن را در نظر می‌گیرد و خردمندانه هم با قضایا برخورد می‌کند. اگر در دور بعدی شما رییس‌جمهوری شدید و هنوز توافقنامه امنیتی به امضا نرسیده باشد، چه واکنشی به قرارداد امنیتی موردنظر آمریکا خواهید داشت؟ روال اتخاذ تصمیم‌های بزرگ ملی در قانون اساسی افغانستان پیش‌بینی شده است؛ ما با توجه به احکام قانون و محتوای مردمسالاری نظام، مکانیسم‌هایی را درنظر خواهیم گرفت که از دایره سلیقه‌های شخصی بیرون باشد و در هماهنگی با منافع ملی و ثبات اجتماعی جامعه ما تعریف شود. اگر رییس‌جمهوری افغانستان شوید، درمورد روابط افغانستان و آمریکا و به خصوص حضور نیروهای نظامی آمریکایی در کشورتان چه دیدگاهی دارید؟ افغانستان مانند همه کشورهای آزاد و دارای حاکمیت ملی حق دارد مناسبات جهانی‌اش را در هماهنگی با منافع ملی خودش و احترام به ارزش‌های بین‌المللی تنظیم کند، بحث مناسبات ما با جامعه جهانی و ایالات متحده آمریکا را در همین چارچوب در نظر می‌گیریم و نسبت به هر چیز به ثبات ملی، رفاه اجتماعی، تقویت نظام سیاسی و برجسته‌سازی سیمای تمدنی افغانستان می‌اندیشیم. تا چه اندازه به تصمیماتی که توسط لویه‌جرگه گرفته می‌شود پایبند هستید، با توجه به اینکه حامد کرزای همواره به تصمیمات این شورا احترام گذاشته است. با توجه به اینکه بی‌توجهی به این موضوع ممکن است افغانستان را وارد درگیری‌های طایفه‌ای کند؟ افغانستان مسیر مردمسالاری را در پیش گرفته و دارای چارچوب‌های قانونی برای تصمیم‌گیری‌هاست، برای ما در قدم اول احترام و رعایت قانون اساسی مهم تلقی می‌شود، از پیشنهادات و مشاوره‌های هماهنگ با قانون اساسی نیز استقبال می‌کنیم. تاکید می‌کنم که قانون را نسبت به هر توصیه شخصی و گروهی دیگر ارجح می‌شماریم. تا چه اندازه بر سپردن امنیت افغانستان به دست نیروهای نظامی و امنیتی داخلی حساب باز کرده‌اید؟ نیروهای دفاعی و امنیتی افغانستان از توانایی‌های خوبی برخوردار شده، اما برای تقویت کیفیت آن به لحاظ مادی و معنوی بایستی کارهای بزرگی صورت گیرد تا با توجه به ابعاد و خصوصیات تهدیدها اطمینان‌های بیشتری به دست آید. نسبت به قرارداد امنیتی چه نگاهی دارید، با توجه به اینکه بندهایی چون مصونیت قضایی برای سربازان آمریکایی یکی از بحث‌های پر چالش این ماجراست؟ ما در شرایطی به‌سر می‌بریم که نیاز به همکاری‌های بین‌المللی داریم، ساده‌سازی مسایل و قیاس‌پذیری منافع کشورها هر دو گمراه‌کننده است. به اعتقاد ما نقطه‌های چالش‌برانگیز را می‌توان در هماهنگی با«منافع متقابل» از بن‌بست بیرون آورد، چنان‌که مذاکره پیرامون قابلیت‌های فعالیت هسته‌ای ایران را دستگاه جدید دیپلماسی شما از بن‌بست حتمی نجات داد. چرا در جلسات لویه‌جرگه درباره قرارداد امنیتی شرکت نکردید اما اصرار دارید کرزای باید این قرارداد را امضا کند و به‌نظر لویه‌جرگه تمکین کند؟ اشتراک در لویه جرگه‌های مشورتی برای ما موجب الزام‌های قانونی نبود و نیست، مخصوصا که دستگاه حاکم از آن استفاده ابزاری می‌کند. خود آقای کرزای موافقتنامه اصلی را امضا کرده است و باید مسوولیت امضای ضمیمه آن را نیز بپذیرد. افزون بر آن ایشان در افتتاحیه لویه‌جرگه مشورتی تعهد کرده بود که برای تصمیم جرگه احترام قایل می‌شود، اما حالا این احترام به بی‌احترامی تبدیل شده و ایشان قیصرمآبانه با قضیه روبه‌رو شده و خود را در انزوا فرو افکنده است. آیا عدم شرکت در نشست‌های لویه‌جرگه مشورتی به نوعی شانه خالی کردن از پذیرش مسوولیت ماندن نیروهای خارجی نبوده است، با توجه به اینکه شما آماده شرکت در انتخابات ریاست‌جمهوری اخیر در افغانستان هستید و به نوعی تایید این موضوع ممکن بود به ضرر شما تمام شود؟ عدم شرکت ما در لویه‌جرگه مشورتی به این دلیل که الزام قانونی برای ما نداشت به‌معنای «شانه خالی کردن از مسوولیت» نیز نیست، برای ماندن یا نماندن نیروهای خارجی راه‌های قانونی مشخص وجود دارد. این بحث از مسوولیت‌های ما نبوده است، مرجع مسوول آن معلوم است و باید در این زمینه پاسخگو باشد. برای آخرین سوال اینکه اگر ترک نیروهای آمریکایی و ناتو از افغانستان موجب رشد نیروهای القاعده شود، با این مشکل چه خواهید کرد؟ جامعه جهانی با این همه کانون‌های پژوهشی و تحقیقاتی، مراکز مطالعات استراتژیک و آینده‌شناسی باید واجد این بصیرت باشد که با تهدید‌های جدی در برابر تمدن معاصر سطحی‌اندیشی نکند و نگاه سطحی به جهان معاصر نداشته باشد. یکی از مهم‌ترین همسایگان افغانستان ایران است؛ تعریف شما از نوع و اهمیت ارتباط با ایران چیست؟ ایران کشور همسایه افغانستان است و مشترکات تاریخی و فرهنگی زیادی با هم داریم. اصل حُسن همجواری و احترام به حق حاکمیت ملی متقابل، تقویت همکاری در امر مبارزه با تروریسم و افراط‌گرایی در راستای امنیت و توسعه منطقی می‌تواند اعتماد طرفین را ارتقا بخشد، ما به موارد بالا به دیده احترام می‌نگریم و آینده را در مسیر یادشده مفید پیش‌بینی می‌کنیم. به‌عنوان فردی که می‌خواهد نامزد ریاست‌جمهوری افغانستان شود، نظرتان درباره روی‌کارآمدن حسن روحانی در ایران چیست؟ آقای حسن روحانی را نه به مثابه یک شخص بلکه نماینده یک تفکر می‌شناسم، ایشان به‌عنوان مروج اعتدال، تنش‌زدایی و منطقی‌سازی مناسبات و روابط در داخل و خارج از کشورش عمل می‌کند. او توانایی تقویت اعتماد ملی و جهانی نسبت به ایران را دارد و این امتیاز بزرگی است که هم‌اکنون جامعه ایران از آن برخوردار شده است. امیدوارم ایشان فرصت‌های فزون‌تر و بیشتری پیدا کند تا سیمای صلح‌آمیز و مدنی ایران را در مناسبات جهانی به نمایش بگذارد و موجب اطمینان جامعه جهانی شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.