بازخوانی آماری 8سال
سعیده شفیعی . پژوهشگر اقتصادی
هر غیراقتصاددانی با نگاه کوتاهی به آمار رسمی میتواند نتیجه بگیرد هشتسال مدیریت اقتصادی اصولگرایان از نامساعدترین دورهها در بخشهای مختلف اقتصاد ایران بود. بررسی ارقام منتشرشده از سوی بانک مرکزی نشان میدهد اغلب شاخصهای کلان طی این هشتسال با افت شدید مواجه شدند و در برخی بخشها وضعیت بحرانی شد. در این یادداشت برخی متغیرهای کلان اقتصادی طی هشتسال مدیریت دولتهای نهم و دهم مورد بررسی قرار گرفته است که تنها بخشی از عملکرد دولت طی این دوره را نشان میدهد. کاهش 12/7درصدی رشد اقتصادی رشد تولید کالاها و خدمات طی یکسال در مقایسه با مقدار آن در یکسال مشخص (سال پایه)، رشد اقتصادی نامیده میشود. رشد اقتصادی که با تلاش بسیار در سال 1384 به 6/9درصد رسیده بود، طی سالهای بعد کاهش یافت؛ بهطوری که به منفی 5/8درصد در سال 1391 رسید. این رقم نسبت به سال 1384، معادل 12/7درصد کاهش نشان میدهد. شایان ذکر است بر اساس قانون برنامه چهارم و پنجم توسعه، رشد اقتصادی باید سالانه هشتدرصد باشد تا اهداف برنامه و سند چشمانداز 20ساله محقق شود. افزایش سهبرابری نرخ تورم نرخ تورم
که از مهمترین شاخصهای کلان اقتصادی است، عموما به معنی افزایش سطح عمومی قیمتها در نظر گرفته میشود یعنی وضعیتی که در آن باید برای خرید کالاها و خدمات، وجه بیشتری پرداخت شود. نرخ تورم که در سال 1384 به 10/4درصد رسیده بود با سیاستهای انبساطی دولت طی هشت سال گذشته به بیش از سه برابر (30/5درصد) در سال 1391 افزایش یافت که ایران را بهعنوان سومین کشور دنیا از نظر بالاترین رشد سطح عمومی قیمتها قرار داد. در ادبیات اقتصادی، افزایش تورم ظالمانهترین مالیاتی است که به نفع ثروتمندان از فقرا دریافت میشود؛ چراکه ثروتمندان با افزایش تورم افزایش ارزش پیدا میکند ولی درآمد فقرا در شرایط تورمی روزبهروز کاهش ارزش دارد. بنابراین میتوان نتیجه گرفت دولت نهم و دهم با وجود شعارهای عدالتمحورانه خود، در عمل با تورم سهبرابری بیشترین آسیب به فقرا را وارد کرده است. دوهزارو354هزارمیلیاردریال درآمد نفتی آمارها نشان میدهد دولت نهم و دهم بالاترین درآمدهای نفتی در طول تاریخ اقتصاد ایران را کسب کرده است. طی دوره 1391-1384، درآمدهای نفتی به مدد افزایش قیمت نفت بالا رفت و کل درآمدهای نفتی بالغ بر
2,354هزارمیلیاردریال شد. کاهش یکونیممیلیون بشکهای تولید نفت با وجود افزایش درآمدهای حاصل از صادرات نفت، تولید نفتخام که با تلاشهای بسیار دولت اصلاحات در قالب قراردادهای جنجالی بیع متقابل به چهارمیلیونو100هزار بشکه رسیده بود، طی یک روند نزولی به سهمیلیونو619هزار بشکه در سال 1390 رسید. این افت طی سال 1391 ادامه یافت و بر اساس گزارش دبیرخانه اوپک به 2/5میلیون بشکه در سال 1391رسید. رشد ارزش افزوده بخش نفت از 0/3درصد در سال 1384 به منفی 34/1درصد در سال 1391 کاهش یافت که این رقم از زمان تولید نفت در ایران بیسابقه است. کاهش 22/8 درصدی رشد بخش صنعت رشد شاخص تولید کارگاههای بزرگ صنعتی از 12/9 درصد در سال 1384 به منفی 9/9درصد در سال 1391 کاهش یافت. رشد ارزش افزوده بخش صنعت که در سال 1384 معادل 13/3درصد بود طی سالهای بعد بهشدت نزولی و از سال 1386 به بعد تکرقمی شد. این رقم در سال 1391 به منفی 9/5درصد رسید که نسبت به ابتدای دوره، کاهش 22/8درصدی را نشان میدهد. خروج 50 برابری سرمایه از کشور خالص حساب سرمایه در موازنه پرداختها معمولا بازتاب خوبی از
واقعیات بازار ارز و وضع اقتصاد کلان است. این رقم که در سال روی کار آمدن دولت نهم معادل 200میلیون دلار منفی بود، به منفی 25میلیارددلار در سال 1389 و منفی 9/8میلیارددلار در سال 1391 رسید که به معنای خروج 50 برابری سرمایه از کشور است. افزایش 188درصدی نرخ دلار نرخ دلار در بازار آزاد در سال 1384 معادل 9042 ریال بود که این رقم طی سالهای بعد افزایش یافت و به 13هزارو568ریال در سال 1390 رسید. طی دوسال اخیر اقتصاد ایران با بحران ارزی شدید مواجه شد و طی این مدت نرخ دلار در بازار آزاد به دو برابر افزایش یافت. بنابراین میتوان گفت طی دوره 1391-1384 مدیریت دولت نهم و دهم، نرخ دلار افزایش 188درصدی را تجربه کرده است. بررسی ارقام فوق حاکی از آن است که گذشته از عملکرد بهشدت نامساعد دولت طی هشتسال اخیر، باید توجه داشت عمق خرابیها طی این دوره آنقدر زیاد بوده که بهبود آن در کوتاهمدت امکانپذیر نیست و باید به دولت یازدهم فرصت بیشتری داد. البته دولتمردان نیز باید توجه داشته باشند که دیگر زمان آزمون و خطا در اقتصاد ایران گذشته است و شرایط بحرانی اقتصاد، توان و تحمل تجربهپذیری بیش از این را ندارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.