سال تلخ دادستان پیشین
مهسا جزینی .عکس: آیدین رهبر، شرق
داستان ما و سعید مرتضوی این روزها درست یکساله میشود. این ماجرا درست از شب بازداشتش در یک روز اسفندماهی آغاز شد. «شرق» تنها روزنامهای بود که ساعت 12 شب تیتر یک خود را به «مرتضوی بازداشت شد» تغییر داد. اگرچه او کمتر از 24ساعت بعد آزاد شد و ظهر روز بعد در اتاق کارش در سازمان تامیناجتماعی حاضر بود. این بار این روزنامه «خورشید» تحتمدیریت او بود که خبر آزادیاش را منتشر میکرد. از همان زمان «شرق» بهدنبال گفتوگو با او بود. بعد از پیگیریها، هفته دوم تعطیلات نوروزی موفق شدیم در دفترش او را ملاقات کنیم. «مرتضوی» ما را روی مبل چرمی نشاند اما بهجای گفتوگو فضا را به شوخی برگزار کرد. گفت همینجا روی همین مبلی که شما نشستهاید از «فاضل لاریجانی» فیلم گرفتم. بعد هم شروع کرد به شرح دادن ماجرا، اینکه موبایل را آنجا گوشه میزم گذاشتم و... اما دست آخر ما را دست خالی راهی کرد... تلاش ما برای گفتوگو با قاضی پیشین درحالی همچنان ادامه داشت که 13 جلسه دادگاه کهریزک هم نیمههای بهار به پایان رسید. مرتضوی در طول برگزاری دادگاه سه بار به میان خبرنگاران آمد، آن هم خودخواسته! یعنی زمانی که میخواست و لازم میدید حرفی بزند.
مواقع دیگر خبرنگاران سرکار رفته بودند و او از در دیگر دادگاه خارج شده بود. خود را بیگناه میدانست و خواستار برگزاری علنی جلسات دادگاه بود. این خواستهای بود که شاکیان هم داشتند. اما تصمیم قاضی چیز دیگری بود. دولت که عوض شد، او هم رفت. کجا؟ کسی به درستی نمیدانست. اواسط تابستان بود که فارس در خبر تاییدنشدهای از حکم پنج تا 15 سال حبس برای «سعید مرتضوی» خبر داد. یک ماه بعد اما خبر قطعی آمد. اجازه انتشار اما به رسانهها داده نشد. حکم سبک بود. «مرتضوی» از یک اتهام تبرئه و بابت دوتای دیگر به احکام سبکی در حد جزای نقدی محکوم شده بود. شاکی و متشاکی اعتراض کردند و پرونده به دیوانعالی رفت که تا این لحظه هنوز حکم نهایی صادر نشده است. «مرتضوی» اما پایش در پروندههای دیگر هم گیر بود. بابت پخش فیلم برادر رییس مجلس در پارلمان، از او شکایت شده بود. متهمان سابق پرونده «پالیزدار» هم شاکیاش بودند اما اخباری از وکلا و شاکیان پرونده میرسید که او جلسات بازپرسی را یکیدرمیان میرود و به دادخواستها وقعی نمینهد تا جایی که گفته شد اگر او بار دیگر در دادگاه حاضر نشود، بازپرس قرار جلب او را صادر میکند. این درحالی بود که
پرونده کهریزک هم کامل بسته نشده بود و بهویژه خانواده «روح الامینی» شکایت دیگری ضمیمه پرونده قبلی کرده بودند و «مرتضوی» باید بابت آن هم در بازپرسی حاضر میشد. کسی اما نمیدانست او کجاست. از دانشگاه آزاد تهران شمال که در آن تدریس میکرد مرخصی گرفته بود. با خودش هم که تماس میگرفتی، در مسیر تهران به یزد در رفتوآمد بود. انگار راهی را که سالها پیش آمده بود، بازمیگشت. با این حال مرتضوی همه نیامدنها و غیبتهایش را تکذیب میکرد. میگفت که دادستانی و بازپرسی نشانی و شماره تماس او را دارند و او تلفنی هم که خبردار شود، در دادگاه حاضر میشود. یکبار هم که غیبت داشت، گفت تلفنی با بازپرس هماهنگ کرده که روز دیگر برود. در همین احوال بود که مهرماه توانستیم تلفنی با او گفتوگو کنیم، درباره سهپرونده گشودهاش و اینکه این روزها کجاست و چه میکند. اگرچه «مرتضوی» ما را دروغگو خواند و گفت به «شرق» اعتماد ندارد. حرفهایی که بهعینه در روزنامه منتشر شد. ما اما دنبال چیزهای بیشتری بودیم. کارنامه «مرتضوی» به امسال و سال قبل بازنمیگشت. از زمانی که او قاضی مطبوعات بود تا دادستان تهران و ماجراهای مختلفی که یک سر آن به او
میرسید، همه، جای پرسش داشت. با جنجالیشدن بحث تحقیقوتفحص از سازمان تامیناجتماعی و قرائت آن در مجلس، برگ دیگری هم بر کارنامه او افزوده شد. مجلس گزارش را قرائت کرد. در گزارش تحقیقوتفحص مجلس چیزهای زیادی آمده بود از پاداشهای میلیونی به مدیران تا فروش شرکتهای زیرمجموعه سازمان به «بابک زنجانی» و واریز چندصدمیلیونتومان پول از تامیناجتماعی به یک خیریه و پرداخت کارتهای هدیه میلیونی به نمایندگان و اعضای هیاتدولت سابق، از جمله «رحیمی» معاون اول. حتی پرداخت 80میلیون به خانواده «جوادیفر»، از شاکیان کهریزک که رضایت خود را از مرتضوی پیش از پایان دادگاه اعلام کرده بود، هم در اسناد بعدی گزارش تحقیقوتفحص منتشر شد. «مرتضوی» هم جوابیه مطولی نوشت و اتهامات را رد کرد و همه را سیاسی خواند. پرداختها را مصوبه هیاتمدیره سازمان دانست و فروش شرکتها به زنجانی را هم رد کرد و گفت چکی که در ازای آن داده شده ضمانتی است و محملی ندارد. کارتهای هدیه را هم امری معمول و مرسوم دانست و برای تخلفات دیگر هم جوابی داد. همه اینها باعث نشد پرونده گزارش تحقیقوتفحص از سازمان تامین اجتماعی به دادگاه نرود. «مرتضوی» اگرچه بهنوعی اهل
رسانه است اما در همه این سالها هیچوقت با هیچ رسانه مستقلی مفصل درباره خودش و همه حوادث و حواشیای که با نام «قاضی مرتضوی» گره خورده، حرف نزده است. او همیشه قاضیای بود که سوال میکرد؛ در سالهای دادستانیاش به شدت علاقهمند بود چهرهای رسانهای از خود نشان دهد. هیچ دادستانی پیش و بعد از او به اندازه «مرتضوی» رسانهای نشده است. تجربه قاضی مطبوعاتبودن و توفیقات پی در پی و جلسات دادگاه مدیران مسوول و روزنامهنگاران او را از معجزه رسانه واقف ساخته بود. این را روزنامهنگاران و مدیرمسوولانی که در آن سالها سروکارشان به شعبه 1410 قاضی مطبوعات افتاده بود، بهتر میفهمند. علاقه او به رسانه بهحدی بود که در این سالهای آخر حتی در یک برنامه صبحگاهی عادی حاضر میشد و درباره امنیت و خانواده صحبت میکرد. وقتی هم که مدیرعامل سازمان تامیناجتماعی شد، روزنامه خورشید را راه انداخت. شاید از سر همین علاقه او به رسانه بود که از «بابک زنجانی» و «فاضل لاریجانی» هم فیلمبرداری کرد، اگرچه بهقولی. غافل از اینکه در همواره روی یک پاشنه نمیچرخد و رسانه شمشیر دولبهای است که گاهی، بهجای شهرت، بداقبالی میآورد. آمدنش در مسند
قاضی مطبوعات با رسانه گره خورد و خداحافظیاش هم بیهمراهی و بدرقه رسانهای نبود. «سعید مرتضوی» خبرسازترین چهره سال 92 بود. حالا اما اوضاع کمی فرق کرده بود و این ما بودیم که میخواستیم از او پرسش کنیم. به نظرمان میرسید اکنون زمان پاسخگویی قاضی پیشین فرارسیده است. حساب یک چیز را اما نکرده بودیم. چیزی بود که درون «مرتضوی» هیچوقت عوض نمیشد. فرقی نداشت الان به چه کسوتی است. بعضی شغلها هستند که در آدمها درونی میشوند و بعضی آدمها هستند که تا آخر عمر به کسوت همان شغل میمانند، حتی اگر دهها شغل دیگر عوض کنند؛ مثلا رییس ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز شوند یا مدیرعامل سازمان تامیناجتماعی یا در دانشگاه آزاد رشته حقوق تدریس کنند. «مرتضوی» هم از همان دسته از آدمهاست. او حق پرسش به معنای واقعی برای دیگری - که میتواند مثلا یک خبرنگار با انبوهی سوال برآمده از افکار عمومی باشد - قایل نیست و به تبع آن حق پاسخگویی برای خود. این را در نخستین گفتوگوی سهساعتهای که بالاخره موفق شدیم با او بگیریم دریافتم. «مرتضوی» به همه چیز ورود میکند حتی بهنحوه پرسشهای ما؛ میخواهد از پیش محتوای سوالها را بداند و میگوید به
سوالهای ندانسته جواب نمیدهد. بهانهاش هم این است که باید برایش سند و پاسخ مطول مهیا کند. یعنی «مرتضوی» اینقدر به حافظه خود شک دارد؟ برای خود حق پاسخ دادن قایل است. حتی زمانی که پرسشی در کار نباشد، او پرسشی میسازد. «مرتضوی» وقتی در کسوت مصاحبهشونده قرار میگیرد، همچنان تصور میکند در دادگاه است و او حالا قاضیای است که قرار است نقش متهم را بازی کند. نقشی که این ماهها زیاد بازی کرده است. او نه به پرسشها که به پاسخها، یا به عبارت بهتر دفاعیه خود، فکر میکند. تصور او این است که پرسشها باید بر مبنای دفاعیهای که او تنظیم کرده، ساخته شود. میگوید اگر قرار شود گفتوگو کند، هر جلسه درباره یک موضوع حرف خواهد زد. وقتی میخواهد درباره تامیناجتماعی صحبت کند، حاضر نیست به مسایلی مانند چگونگی آشناییاش با «احمدینژاد» یا علت فیلمبرداریهایش از «لاریجانی» و «بابک زنجانی» اشاره کند. درباره اینکه چرا «لاریجانی» برای مرتبط شدن با «بابک زنجانی» سراغ او میآید، یا اینکه در گذشته چرا این همه روزنامه توقیف کرده است. در قضیه «پالیزدار» هم همینطور. وقتی پای کهریزک را پیش میکشیم، میگوید برخی سوالهای ما جنبه اتهام
دارد و معتقد است که از اتهامات تبرئه شده است. سوال این است که وقتی هنوز حکمی نهایی نشده و مطبوعات از درج غیررسمی حکم اولیه منع هستند چطور انتظار دارد ما با این فرض جلو برویم که او تبرئه شده است؟ سال 92 درحالی به پایان میرسد که همچنان بر عدد پروندههای قاضی و دادستان پیشین اضافه میشود. آخرینش به یکی از شکات پرونده «پالیزدار» میرسد که بابت انتشار اسناد محرمانه قوه قضاییه از او شکایت کردهاست. حالا رقم پروندههای گشوده علیه او به پنج رسیده و قاضی پیشین که از کسوت قضاوت تعلیق شده است، همچنان فکر میکند قاضی و دادستانی است که به اشتباه در ردای متهم نشسته است؛ حتی وقتی خبر ممنوعالخروجیاش رسانهای میشود و سخنگوی قوه قضا آن را تایید میکند. او هنوز باور نکرده زمان پاسخگویی فرارسیده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.