|

ارزیابی حسین مرعشی از فضای سیاسی:

حالا زمان گفت‌وگوی سازنده است

محرم براتی .عکس: امیر جدیدی، شرق

حالا زمان گفت‌وگوی سازنده است
حسین مرعشی می‌گوید فشارهای هشت‌سال گذشته، خصوصا چهارسال اخیر، آنقدر سنگین بوده که دوستان ما هنوز باور نکرده‌اند صبح شده و باید بیدار شوند و حرکت کنند. اصلاح‌طلبان هنوز در خلسه کابوس‌های چهارسال گذشته هستند. با این فعال اصلاح‌طلب در روزهای اول بهمن‌ماه درباره تاثیر دولت روحانی بر وضعیت اصلاح‌طلبان گفت‌وگو کردیم. وضعیت اصلاح‌طلبان پس از انتخاب آقای روحانی چه تغییراتی داشته است؟ از این جهت می‌پرسم که اصلاح‌طلبان می‌گویند یکی از طرف‌های پیروز انتخابات ریاست‌جمهوری هستند. با این پیروزی آیا در شرایط اصلاح‌طلبان تغییری ایجاد شده است؟ اینکه بعد از هشت سال تخریب و تخطئه، خصوصا در چهار سال اخیر، مردم به جناح تحول‌خواه اعتماد کردند، خیلی نشاط‌آور بود و این تغییر کمی نیست. منظورم از جناح تحول‌خواه فراتر از اصلاح‌طلبان است که توانستند در اوج ناامیدی به این پیروزی بزرگ دست پیدا کنند. فارغ از اینکه اصلاح‌طلبان در کابینه حضور دارند یا نه -که حضور پررنگی دارند- دولتی مسند امور را به‌دست گرفت که اشتراک نظر زیادی با اصلاح‌طلبان دارد. اگر مسایل کشور را به چنددسته تقسیم کنیم، سیاست خارجی دولت با سیاست‌های اصلاح‌طلبان صددرصد هماهنگ است. در حوزه اقتصاد هم سیاست آقای روحانی مدرن است. سیاست‌های اقتصادی دولت در راستای توسعه رقابت و اهمیت‌دادن به بخش خصوصی و کم‌کردن نقش بخش‌های غیردولتی و بنیاد‌هاست. دولت در مسیر آزاد‌سازی اقتصاد و فاصله‌گرفتن از سیاست‌های عوام‌فریبانه حرکت می‌کند که برنامه‌های این بخش هم با خواست اصلاح‌طلبان صددرصد هماهنگی دارد. در عرصه فرهنگ اختلاف‌نظر چندانی وجود ندارد. در سیاست داخلی هم نزدیک به 80درصد هماهنگی وجود دارد. خواست اصلاح‌طلبان مگر چه چیزی است؟ از نظر اصلاح‌طلبان فرد و اشخاص مهم نیستند. وقتی فرد و گروهی انتخاب شده‌اند که به فکر مملکت هستند، نه منافع شخصی، اصلاح‌طلبان باید از وضع موجود راضی باشند. ولی برخی معتقدند پس از گذشت شش ماه از روی کارآمدن دولت آقای روحانی، سیاست‌های اجرایی و حتی گفتمان ایشان حاوی پیامی برای گشایش در فضای سیاسی نیست. این افراد می‌گویند کلید تدبیر و امید هنوز در قفل سیاست داخلی نچرخیده است. ما باید واقع‌بین باشیم و یادمان باشد همه مسایل را نمی‌توان با هم و به‌صورت کامل حل کرد. تدبیر حکم می‌کند موضوعات را براساس درجه تاثیرگذاری رتبه‌بندی کنیم. هر دولت دیگری هم غیر از دولت تدبیر و امید باشد نمی‌تواند از واقعیت‌های سیاست ایران فاصله بگیرد. در ایران تفکیک قوا پررنگ‌تر از استانداردهای معمول در دیگر کشور‌هاست. مثلا در کشورهای دیگر قاضی در دستگاه قضایی مستقل است اما سیاست‌های دستگاه قضایی تابعی از سیاست‌های کلی دولت تلقی می‌شود. از طرف دیگر دولت در ایران تنها به قوه مجریه محدود است. در کشورهای دیگر دولت به معنای کل حکومت است ولی در ایران دولت کلیت حکومت را نمایندگی نمی‌کند. همچنین نهاد موثر و مهم رهبری در قانون اساسی ایران است که متکی به اعتقادات مذهبی جامعه هم هست. از سوی دیگر نهادهایی مانند سپاه، مراجع تقلید، روحانیت و ائمه جمعه نیز جزو واقعیت‌های سیاست ایران هستند. در ایران کسی که به‌عنوان رییس‌جمهوری انتخاب می‌شود از لحاظ سیاستگذاری همه مسایل را در اختیار ندارد. از این بگذریم که برخی با شعار و تبلیغ می‌کوشیدند این واقعیت را پنهان کنند ولی این واقعیت وجود دارد که دولت در ایران در بهترین حالت 40درصد قدرت را در دست دارد. پس با این حساب باید از این وضعیت راضی باشید؟ من فکر می‌کنم دولت آقای روحانی و شخص ایشان برای مقطع کنونی که کشور با آن روبه‌روست یک نعمت بزرگ است و اصلا نباید با کنارگذاشتن واقعیت‌ها و حاکم‌کردن آرزوها خودمان را رنج بدهیم. آقای روحانی در حاشیه اجلاس داووس در پاسخ به سوال خبرنگار سی‌ان‌ان گفتند: «شرایط آینده ایران به مراتب بهتر خواهد شد و صلح و برادری و همزیستی را به مراتب بهتر از گذشته شاهد خواهیم بود. من به آن روز امیدوارم.» آیا این سخنان مبتنی بر این است که آقای روحانی پس از حل‌کردن سیاست خارجی و مشکلات اقتصادی، برنامه‌ای برای ورود به سیاست داخلی دارد؟ اینکه آقای روحانی این بحث را مطرح کرده‌اند من مطلع نیستم ولی حتما متکی به برنامه بوده است. من از نزدیک اطلاع ندارم که آیا در این‌باره برنامه‌ای وجود دارد یا خیر، ولی کلیت امر حاکی از این است که در آینده، شرایط ما رو به بهبود خواهد رفت. در کارزار انتخابات ریاست‌جمهوری وعده‌هایی در زمینه گشایش در فضای سیاست داخلی مطرح شد که اتفاقا احزاب اصلاح‌طلب با تکیه بر همین شعارها از مردم دعوت کردند در انتخابات به آقای روحانی رای بدهند. آیا احزاب اصلاح‌طلب ابزارهایی در اختیار دارند که تحقق این مطالبات را پیگیری ‌کنند یا منتظر هستند تا شرایط بهتر شود و آقای روحانی به این وعده‌ها عمل کند؟ اصلاح‌طلبان لزوما منتظر اقدامات آقای روحانی نیستند بلکه این مطالبات را پیگیری می‌کنند. برای تغییر فضای سیاسی برنامه‌ریزی دارند که یکی از آنها گسترش و توسعه احزاب است. حضور موثر در فضای سیاسی و اجتماعی و ارتقای سطح دانش سیاسی جامعه از دیگر برنامه‌هایی است که در دستور کار اصلاح‌طلبان است. اصلاح‌طلبان دولت آقای روحانی را یک فرصت تلقی می‌کنند و واقعیت هم این است که ما باید بپذیریم دولت تنها موظف است فضا را آماده کند و این شخصیت‌ها و گروه‌ها هستند که باید فعالانه برخورد کنند و در فضای عمومی حاضر باشند. شما فکر می‌کنید فضا فراهم است، پس می‌توانید طرحی را که دکتر نجفی در سال 87 درباره راه‌اندازی پارلمان اصلاحات مطرح کرد پیگیری کنید؟ مشکلی برای راه‌اندازی این طرح وجود ندارد بلکه این طرح از طرف اصلاح‌طلبان با استقبال مواجه نشد. به نظرم الان در مرحله‌ای نیستیم که نیاز به راه‌اندازی این پارلمان داشته باشیم. در حال حاضر نیاز داریم احزاب اصلاح‌طلب تجدید سازمان کنند و به تقویت خود بپردازند. این از راه‌اندازی پارلمان برای ایجاد هماهنگی بین اصلاح‌طلبان اهمیت بیشتری دارد. ما شورای هماهنگی جبهه اصلاح‌طلبان و شورای مشورتی اصلاح‌طلبان را داریم. مشکل ما وحدت درونی نیست چون اصلاح‌طلبان با هم مشکلی ندارند. برخی معتقدند اگر قرار است این شورا‌ها خصوصا شورای مشورتی آقای خاتمی برای اصلاح‌طلبان تصمیم بگیرد، بهتر است فرآیند انتخاب این افراد دموکراتیک‌تر باشد؟ ایرادی ندارد، این یک روش است که می‌تواند در تشکیل پارلمان اصلاح‌طلبان متبلور شود. ولی من همچنان اولویت را به تقویت احزاب می‌دهم. البته در این زمینه من پیشنهاد دیگری دارم که تقریبا مقبول افتاده است و روی آن تاکید دارم که اصلاح‌طلبان در حوزه‌های شهرستان در قالب یک گروه با هم کار کنند فارغ از اینکه این افراد به کدام‌یک از احزاب و گروه‌های اصلاح‌طلب گرایش دارند، چون عرصه شهرستان عرصه واقعی است و حوزه نفوذ افراد مشخص است. در مرحله بعد این اتحاد را در سطح استان تشکیل بدهیم و پس از آن در تهران اجرایی کنیم. در انتخابات ریاست‌جمهوری و ائتلاف اصلاح‌طلبان این واقعیت به‌صورت محسوس قابل مشاهده بود که شهرستان‌ها از تهران پیشی‌گرفتند. برویم سراغ انتخابات دهم مجلس. آیا اصلاح‌طلبان برای انتخابات سال 94 مجلس برنامه‌ریزی دارند؟ هنوز برنامه‌ریزی مشخصی نکرده‌اند ولی تصمیم به فعالیت جدی دارند. در این راه مشکلی هم وجود دارد؟ من کماکان بزرگ‌ترین مشکل را به بهانه بی‌اعتمادی و فشارهای ناشی از ردصلاحیت می‌دانم. ولی این مانع است، نه مشکل؟ بله دقیقا مانع است. برخی رویکردها در حوزه نظارت علاقه دارند و حتی برای خود این را وظیفه ملی و مذهبی تلقی می‌کنند که اجازه ندهند اکثریت مجلس در اختیار اصلاح‌طلبان باشد. وقتی چنین تشخیص و اراده‌ای در شکل‌گیری رقابت‌های انتخاباتی وجود داشته باشد، حضور اشخاص مطرح اصلاح‌طلب را به بهانه‌های مختلف محدود می‌کنند. این را با اطمینان می‌گویم که شخصیت‌های شناخته‌شده و صاحب‌رای اصلاح‌طلب که رای طبیعی در جامعه دارند همچنان در معرض تهدید تایید صلاحیت قرار دارند. ولی اصلاح‌طلبان آنقدر پشتوانه مردمی قوی‌ای دارند که ما روی شخصیت‌های رده بعدی هم می‌توانیم حساب کنیم. چرا برای حل این مشکل یا برداشتن این مانع دنبال راه‌حل نیستید؟ برای حل این مشکل نیاز به برقراری گفت‌وگوی سازنده بین اصلاح‌طلبان و مجموعه نظام است. اگر بشود این گفت‌وگو را شکل بدهیم، خیلی از مسایل و مشکلات کشور حل می‌شود. طرف مقابل شما هم ضرورت این گفت‌وگو را می‌پذیرد؟ در مجلس ششم و زمان طرح لوایح دو قلو آقای خاتمی که یکی از آنها درخصوص لغو نظارت استصوابی بود، هیاتی از طرف مجلس برای گفت‌وگو با نمایندگان شورای نگهبان تشکیل شد که آقای محتشمی، آقای سلیمانی نماینده کنگاور و من از طرف آقای کروبی و آیت‌الله مومن، آقای علیزاده و آقای عزیزی از طرف آقای جنتی، حدود شش تا هفت جلسه مشترک تشکیل و در این جلسات بین من و آقای مومن بحث مفصلی انجام شد که به ایشان درباره نظارت استصوابی گفتم شما به‌عنوان کسانی که خودتان را به‌عنوان حافظ نظام می‌دانید از این مساله نگرانی دارید که نکند اصالت‌های نظام و خلوص نظام با ورود افراد ناباب و مساله‌دار تحت‌تاثیر قرار گیرد برای همین فکر می‌کنید باید صلاحیت احراز شود و شورای نگهبان حق دارد جلو ورود این افراد را بگیرد. به ایشان گفتم آیا شما توجه دارید که نظام غیر از خلوص و پاکی نیاز به کفایت هم دارد و باید این افراد آینده کشور را رقم بزنند برای همین سختگیری برای صلاحیت، کفایت نظام را مورد تهدید قرار می‌دهد. حداقل باید بین صلاحیت مورد نظر شما و کفایت تعادلی برقرار شود. به ایشان گفتم من و خانواده‌ام تکلیفمان با خودمان روشن است؛ اجداد ما اولین حکومت شیعه را در مازندران شکل دادند. خود ما هم از سال 42 مقلد امام بوده‌ایم. به ایشان گفتم من سیدحسین مرعشی دیگر حاضر نیستم کاندیدای نمایندگی مجلس شوم چون نفس اینکه صلاحیت من را بررسی کنند برای خودم توهین می‌دانم، برای همین داوطلب شرکت برای نمایندگی مجلس نمی‌شوم و بسیاری دیگر هم هستند که مانند من فکر می‌کنند و با این سختگیری‌ها به این عرصه ورود نخواهند کرد. شما کفایت نظام را چه‌کار می‌کنید؟ یعنی شما فکر می‌کنید هرچه فیلتر نظارتی سخت‌تر باشد، ممکن است به کفایت و کارآمدی نمایندگانی که به مجلس وارد می‌شوند آسیب بزند؟ بله، دقیقا وقتی این سختگیری بیشتر شود، به‌جای اینکه افراد باکفایتی وارد شوند، افراد باکفایت‌کمتری به مجلس وارد می‌شوند. این رایزنی‌ها تاثیری هم داشت؟ بله آن حرف‌هایی که ردوبدل شد خیلی اثر گذاشت. من به آقای مومن گفتم ما دغدغه شما را درک می‌کنیم انتظار داریم شما هم دغدغه ما را درک کنید. دغدغه ما کفایت نظام است؛ اجازه دهید افراد کارآمد و باکفایت در مسند امور باشند. اجازه ندهید فضا در اختیار افراد فرصت‌طلب قرار بگیرد تا با چاپلوسی و ادعاهای واهی بیایند و برای خود کاسبی راه بیندازند. ما با آقای مومن به جمع‌بندی رسیدیم. به ایشان گفتم بیایید به‌جای نظارت استصوابی، بنویسیم نظارت شورای نگهبان بر انتخابات، نظارتی است موثر در چارچوب قانون. ما اصلا نمی‌خواهیم نظارت شورای نگهبان بی‌خاصیت باشد بلکه نظارت موثر ولی در چارچوب قانون باشد ولی واژه استصواب را که تفسیری است و هرکس تفسیر خود را از آن دارد برداریم. آقای مومن پذیرفتند و این جمع‌بندی از جلسات مشترک شد. ولی آقای جنتی آن را قبول نکرد. برای همین جلسات مشترک متوقف شد و ادامه پیدا نکرد. پس به نظر شما در شرایط کنونی اصلاح‌طلبان باید گفت‌وگو کنند؟ ما نیاز داریم قبل از ورود به بحث مجلس این گفت‌وگو‌ها را انجام دهیم، مادامی که فرض بر این است که عده‌ای در قالب اصلاحات می‌خواهند نظام را تضعیف کنند، ما به جایی نمی‌رسیم. ما ادعا داریم اصلاح‌طلبان جمهوری اسلامی هستیم، نه اپوزیسیون. من وقتی در دادگاه محاکمه می‌شدم، به قاضی محترم گفتم ما اصلاح‌طلبان وضع بهتری از دیگران داریم. پرسید چرا؟ گفتم نزدیک به پنج‌سال است پست‌های ما را گرفته‌اند و ما هنوز ضدانقلاب نشده‌ایم. یعنی از وضعیت فعلی راضی هستید؟ نه، ما معتقدیم جمهوری اسلامی بر مبنای معماری‌ای که امام داشتند، یعنی «جمهوری اسلامی نه یک کلمه کم نه یک کلمه زیاد»، برای ایران نظام بهینه‌ است. نباید نظام را به سمت بی‌کفایتی سوق دهیم. در نبودن جریانات سیاسی موثر کسی مثل احمدی‌نژاد، کسی مثل بقایی، مشایی یا شریف ملک‌زاده مصادر امور کشور را در دست می‌گیرند. در خلع سیاستمداران کارآمد هست که فردی مثل بابک زنجانی می‌تواند دومیلیاردیورو از پول مملکت را بردارد. در حال حاضر چه باید کرد؟ الان کشور در نقطه‌ای است که همه‌چیز را تجربه کرده است. حتی جناح‌های سیاسی هم همه راه‌ها را تجربه کرده‌اند. حالا وقت جمع‌بندی است. قبل از این می‌خواهیم بحث انتخابات مجلس در جریان اصلاح‌طلب یا اصولگرا مطرح شود. وقت گفت‌وگو است. کشور خسارت‌های زیادی را تحمل کرده است. از باب انتقام‌جویی یا عقده‌گشایی نمی‌گویم. چرا در کشور با افزایش قیمت نفت به 120دلار رشد اقتصادی اتفاق نیفتاد؟ چرا بیکاری افزایش پیدا کرد؟ چرا هدفمند کردن یارانه‌ها با وجود آن همه اهداف خوبی که فکر می‌شد داشته باشد و آقای احمدی‌نژاد می‌گفت با هدفمندکردن یارانه‌ها هیچ بیکاری در کشور نخواهد بود، بیکاری افزایش پیدا کرد؟ چرا فقر افزایش پیدا کرد؟ چرا ما هرچه منابع بیشتری هزینه می‌کنیم عقب‌تر می‌رویم؟ در حوزه اجتماعی، فرهنگ و سیاست هم هزاران چرا وجود دارد. به نظر من نظام باید از این گفت‌وگو‌های انتقادی استقبال و زمینه را فراهم کند. ما هم باید حمایت کنیم، اگر مردم را فصل‌الخطاب می‌دانیم؛ مردم ایران علاقه‌مند نیستند کشور با دعوا و تنش مواجه باشد. در سیاست خارجی که افکارعمومی از گفت‌وگو‌ها خیلی استقبال کرد؛ یعنی فکر می‌کنید در سیاست‌ داخلی هم به مدل دکتر ظریف نیاز داریم؟ بله همانگونه که در سیاست خارجی مردم از تعامل با دنیا استقبال می‌کنند، در سیاست داخلی هم مردم از تعامل و گفت‌وگوی جناح‌ها استقبال می‌کنند. چه کسی باید اجرای این ایده را دنبال کند؟ به نظرم دکتر روحانی بهترین انتخاب برای اجرایی‌کردن این گفت‌وگو‌ست. من انتظار دارم آقای دکتر روحانی پس از فراغت از بحث‌های مربوط به مسایل هسته‌ای که حتما اولویت داشته و هنوز هم دارد، باید برگردد به عرصه سیاست داخلی و محور یک گفت‌وگوی سازنده در چارچوب نظام باشد. قبل از اینکه به انتخابات مجلس برسیم، این گفت‌وگوها باید اتفاق بیفتد و فضا برای یک رقابت سالم بین همه جناح‌ها و وفاداران به جمهوری اسلامی و کشور باز شود و این فضای باز منجر به تشکیل مجلس کارآمد و در شأن کشور و این دولت شود. پس شما به روی‌دادن این اتفاق امیدوارید؟ انشاالله. با این حساب برای تشکیل مجلس کارآمد مورد نظر شما، اصلاح‌طلبان با بخش معتدل اصولگرایان در انتخابات مجلس ائتلاف می‌کنند؟ نه این به معنای ائتلاف نیست. ما به گفت‌وگو با رقبای معتدل در جریان اصولگرایی نظر داریم. به رقابت سالم با آنها هم علاقه‌مندیم و معتقدیم که دو موضوع صلاحیت و کفایت در ارکان سیاست و مدیریت نظام می‌تواند دغدغه مشترک ما باشد. آنها نباید فقط به صلاحیت فکر کنند، چون ما فکر می‌کنیم موضوع فقط صلاحیت نیست بلکه بازی صلاحیت است. آنها باید بپذیرند که واقعا صلاحیت مبنا باشد و نه خرده‌گیری، بهانه‌گیری و این یک خطر محسوب می‌شود. ما نمی‌گوییم ما باشیم یا آنها باشند بلکه می‌گوییم اجازه بدهید مردم انتخاب کنند. از نظر ما اهمیت انتخابات دوم خرداد 76 در انتخاب آقای خاتمی نیست بلکه اهمیت آن این است که انتخاب مردم به قدرت رسید. از نظر ما آقای ناطق چون رای مردم و انتخابات سالم را پذیرفت، به اندازه آقای خاتمی که پیروز انتخابات شد محترم است. ما نمی‌گوییم اگر مردم ما را انتخاب نکردند انتخابات خوب نیست بلکه می‌گوییم مردم قاضی خوبی هستند؛ آنها هر کسی را انتخاب کنند برای ما محترم است. از آقای ناطق نام بردید؛ چندی پیش آقای کرباسچی گفته بودند آقای ناطق را در انتخابات مجلس سرفهرست اصلاح‌طلبان قرار دهیم. این گفته واقعیت دارد؟ نه، آقای کرباسچی چنین حرفی نزده بود ایشان گفته بودند آقای ناطق آدم محترمی است و ما از حضور ایشان در انتخابات دفاع می‌کنیم. پس چنین حرفی به میان نیامده بود. ولی این سوال مطرح است که اصلاح‌طلبان به کجا می‌روند؟ این اصولگرایان هستند که به‌مرور اصلاح‌طلب می‌شوند یا این اصلاح‌طلبان هستند که به اصولگرایان نزدیک می‌شوند؟ به‌طور کلی در عرصه اداره کشورها، غیر از محدوده جهان اسلام که متاسفانه درگیر جنگ است، در دیگر کشورها صاحبان اندیشه‌های مختلف به یکدیگر نزدیک می‌شوند. این همگرایی طبیعی و مبارک است. مسیری که اصلاح‌طلبان طی می‌کنند حتما روی اصولگرایان اثر می‌گذارد و حضور آنها هم روی اصلاح‌طلبان تاثیرگذار است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.