|

86 روزی که ایران را تکان داد

مهسا جزینی

زودتر از همه دولت کلید زد؛ با شعار«بهارآمد»، اول درنیویورک، بعدا در سالگرد مراسم 22بهمن و سومین‌بار در پیام نوروزی «احمدی‌نژاد». جانشین هم که مشخص بود. «اسفندیار رحیم‌مشایی» که بعد از حواشی و جنجال‌ها، یک‌سالی بود در عرصه عمومی آفتابی نمی‌شد، کم‌کم از سایه بیرون آمد. با دیپلمات‌های خارجی دیدار می‌کرد و همه‌جا همراه رییس‌دولت بود. «اسفندیار» دولت احمدی‌نژاد دوباره «رسانه‌ای» شده بود؛ این بار اما با هدف «انتخابات». از همان روزهای بعد از تعطیلات نوروزی بقیه هم آرام‌‌آرام بحث‌های انتخاباتی را آغاز کردند. اما تشتت و تعدد بین اصولگرایان از همان ابتدا مشخص بود. گفته شد که جزییات برنامه دولت یازدهم به آیت‌الله «مصباح‌یزدی» ارایه شده است. «قاسم روانبخش» از شاگردان «مصباح‌یزدی» اعلام کرده بود: «با بررسی‌های صورت‌گرفته برای کاندیدای موردنظر خود در انتخابات ریاست‌جمهوری، تاکنون به «سعید جلیلی» و «کامران باقری‌لنکرانی رسیده‌ایم.» در همان نیمه‌های فروردین‌ماه اعضای ائتلاف اکثریت اصولگرایان هم با حضور «آل‌اسحاق»، «ابوترابی»، «باهنر»، «پورمحمدی» و «متکی» برگزار شد. «محسن رضایی» هم که برای سومین‌بار عزم حضور کرده بود، گفت: «رفتن بنده در هر ائتلاف و گروهی که معنای خاصی را بدهد، جلو تشکیل یک دولت فراگیر را خواهد گرفت.» بین اصولگرایان مدعی ورود به انتخابات، ائتلاف 1+2 از همه قدیمی‌تر بود؛ ائتلافی که نخستین‌بار«حدادعادل» از آن پرده برداشت؛ ائتلافی متشکل از «ولایتی»، «قالیباف» و خودش. اما بعدا معلوم شد که این ائتلاف قصد پیوستن به هیچ گروه و ائتلاف دیگری ندارد. این را «ولایتی» همان فروردین‌ماه گفت. البته ائتلاف فقط یک نام بود. آنها نه‌تنها با بقیه گروه‌های اصولگرا بلکه حتی با خودشان هم نتوانستند به اجماع برسند. اردوگاه اصلاح‌طلبان در جبهه اصلاح‌طلبی هم با تاکید بر ‌آمدن یک «چهره ملی» صحبت از «هاشمی» یا «خاتمی» بود. البته بعدا مشخص شد که «ناطق‌نوری» یا «سیدحسن خمینی» هم مدنظر اصلاح‌طلبان بوده‌اند که چون عزمی برای آمدن نداشتند در حد ایده باقی ماندند. اصلاح‌طلبان در دیدار نوروزی خود با «سیدمحمد خاتمی» از او برای نامزدی در انتخابات دعوت کردند. حتی برخی از قطعی‌شدن آمدن «خاتمی» سخن گفتند. «نعمیه اشراقی» با اعلام حمایت از نامزدی خاتمی گفت ستادهای او 18فروردین آغاز به کار می‌کنند. «غلامحسین کرباسچی» گفته بود مجموعه اصلاح‌طلبان به هر فردی که برسند، کارگزاران هم از او حمایت می‌کنند.» یکشنبه 18فروردین‌ماه اعلام شد تلاش برای متقاعدکردن «سیدمحمد خاتمی» برای نامزدی در انتخابات 92 شدت گرفته است. همان شب به صورت همزمان دو جلسه تشکیل شد؛ نخست جلسه «مجمع روحانیون مبارز» به ریاست «خاتمی» و در مکانی دیگر جلسه «شورای هماهنگی جبهه اصلاحات». 20فروردین هم «عارف» با شعار «آمده‌ام جلو دروغ را بگیرم»، اعلام حضور کرد. اگرچه «جعفر توفیقی» رییس ستاد انتخاباتی «عارف» همان وقت اعلام کرد در صورت نامزدی «خاتمی» یا «هاشمی»، «عارف» کنار می‌رود. 22فروردین‌ «حسن روحانی» با شعار«دولت تدبیر و امید» در یک همایش انتخاباتی کاندیداتوری خود را رسما کلید زد و پا به عرصه رقابت‌های انتخاباتی یازدهم گذاشت. «روحانی» آن زمان خبر داده بود که «خاتمی و هاشمی قطعا در انتخابات کاندیدا نمی‌شوند.» همان زمان «علی یونسی» که رییس ستاد «روحانی» بود هم گفت: «از نظر خاتمی اطلاعی ندارم اما هاشمی از کاندیداتوری حسن روحانی حمایت می‌کند.» «علی مطهری» هم که قبلا خبرهای دیدارش با هاشمی و درخواستش برای کاندیداتوری رسانه‌ای شده بود از اصلاح‌طلبان خواست در صورت نیامدن هاشمی با کاندیدای حداکثری در انتخابات حاضر شوند. بعدا مشخص شد که «مطهری» در کنار اصلاح‌طلبان، «جبهه اصولگرایان معتدل حامی هاشمی‌رفسنجانی» را شکل داده بود؛ جبهه‌ای که پیام مشخصی برای همه به همراه داشت. همایش تبلیغاتی دولتی‌ها اواخر فروردین‌ماه خبر رسید که دولتی‌ها قرار است همایشی در تقدیر از دست‌اندرکاران ستادهای نوروزی در ورزشگاه آزادی برگزار کنند؛ آن هم با پیش‌بینی هزینه هشت‌میلیاردتومانی. خط‌ونشان‌ها برای همایش دولتی‌ که بوی تبلیغات انتخاباتی از آن به مشام می‌رسید آغاز شد. همان زمان بحث احتمال ردصلاحیت مشایی هم مطرح بود که رییس دولت اعلام کرد: «کسانی که می‌خواهند سنگ‌اندازی کنند، عددی نیستند.» پلیس و شورای نگهبان اما با این همایش مخالفت کردند. آن زمان دیگر قطعا معلوم شده بود که جبهه پایداری و نزدیکان به «آیت‌الله مصباح» اهل وحدت با دیگر اصولگرایان نیستند. «سقای بی‌ریا» عضو جبهه پایداری هم گفت که «این ائتلاف‌ها شرعا مشکل دارد.» «کامران باقری‌لنکرانی» هم معتمد و تنها فرد اصلح از نظر رییس موسسه «امام‌خمینی» بود که پیش‌تر گفته بود در صورت کاندیداتوری با هیچ‌کس ائتلاف نمی‌کنم، اما اواخر فروردین‌ماه بود که اعلام شد «کامران باقری‌لنکرانی» نامزد نهایی جبهه پایداری شده است. «آیت‌الله» گفته بود: «این ایده‌آل است که همه اصولگرایان بنشینند و نفر واحدی را انتخاب کنند. هرچند شدنی نیست. حتی همان سه‌نفری که ابتدا با هم ائتلاف کردند بنده معتقدم در عمل هیچ‌کدام از آنها با هم نمی‌سازند.» تا اینجای کار را «آیت‌الله مصباح» درست پیش‌بینی کرده بود. اما نه وقتی از عدم‌شانس اصلاح‌طلبان برای بردن گفت. او در ادامه به انتخابات ریاست‌جمهوری هشتم اشاره کرده و گفته بود: «در آن دوره قدرت، امکانات، صداوسیما و حتی ثروت کارگزاران در اختیار اصلاح‌طلبان بود. اما امروز اصلاح‌طلبان چنین وضعیتی ندارند و شانس برنده‌شدن با آنها نیست. آنها در موقعیتی هستند که چه کسی را انتخاب کنند که ردصلاحیت نشود.» در همین روزها که نه‌تنها تحلیل‌های «آیت‌الله مصباح» بلکه دیگر اصولگرایان هم شانسی برای پیروزی اصلاح‌طلبان قایل نبودند، دیدارهای مردمی «هاشمی» و«خاتمی» آغاز شده بود. «هاشمی» نیمه‌سوم فروردین در دیدار با استانداران سابق گفت: «همه باید تلاش کنیم تا فردی صالح، کارآمد و دارای اندیشه و مقبولیت مردمی و قوی پا به عرصه بگذارد و بنده نیز تمام توان خود را همچون گذشته به عنوان یک مشاور برای نظام و در جهت خواسته‌های مردم به کار خواهم برد.» زمزمه‌های قطعی‌شدن آمدن هاشمی اوایل اردیبهشت‌ماه که زمزمه‌های آمدن هاشمی قطعی‌تر شد، اصولگرایان کم‌کم احساس خطر کردند. «باهنر» گفت هاشمی بیاید چیدمان بازی را عوض‌ می‌کنیم که نکردند. درباره آمدن «خاتمی» هم گفت: «برخی‌ها تلاش دارند تا آقای خاتمی را وارد صحنه کنند.» «معصومه ابتکار» همان روز گفت: «ترجیحی بین «هاشمی» و «خاتمی» نداریم. نمی‌خواهیم برنامه‌هایمان را لو بدهیم.» «عارف» هم همان زمان گفت: «نتیجه اجماع اصلاح‌طلبان هرچه باشد تمکین می‌کنم.» معلوم بود که اصلاح‌طلبان از همان ابتدا هوشمندانه‌تر از اصولگرایان حرکت می‌کردند. هنوز 15روز تا روز ثبت‌نام مانده بود که خبر دیدار «خاتمی» و«هاشمی» رسانه‌‌ای شد؛ دیداری که گفته شد در رابطه با انتخابات تصمیم‌گیری نهایی برای حضور یک‌نفرشان انجام گرفته ‌است. روایت‌ها اما از این جلسه متفاوت بود. برخی از توافق این دو چهره بر سر حضور «خاتمی» در انتخابات سخن گفتند و برخی از توافق هر دو بر سر حمایت از فرد دیگری از جریان اصلاح‌طلب خبر دادند. برخی از سایت‌ها هم به نقل از «محسن هاشمی» خبر دادند که «آیت‌الله هاشمی تا 15روز آینده برای کاندیداتوری تصمیم می‌گیرد. معلوم شد که نیامدن خاتمی قطعی است و آمدن هاشمی محتمل. اگرچه «هاشمی» نه از آمدن قطعی می‌گفت و نه از نیامدن. در یکی از دیدارهایش گفت: «البته من نمی‌گویم که نمی‌آیم ولی می‌گویم ضرورت نیست پیرمرد 80 ساله بیاید.» یکی از حاضران خطاب به او گفت: «شما جوان هستید حاج‌آقا دود از کنده بلند می‌شود... .» که هاشمی پاسخ داد: «کنده‌ای نمانده است.» انتخابات هزار نامزدی کثرت نامزدهای آن سال بی‌سابقه بود تا جایی که «آیت‌الله‌نوری‌همدانی» گفت: «کثرت کاندیداها مردم را سرگردان می‌کند.» «محسن هاشمی» به نقل از مادرش گفت انتخابات هزار کاندیدا شده است. هر روز خبر از آمدن یک نفر می‌رسید؛ به ویژه میان اصولگرایان که تکثر بی‌شمار شده بود و همان‌ها هم حاضر به کنار رفتن به‌نفع دیگری نبودند؛ از «علی فلاحیان» گرفته تا «محمد سعیدی‌کیا». در طیف اصلاح‌طلب هم «جهانگیری»، «کواکبیان»، «اعلمی» و «اصغرزاده» به میدان آمدند. اما مشخص بود که رقابت بین چندنفر اصلی است. نظرسنجی‌ای که اوایل اردیبهشت‌ماه توسط صداوسیما انجام شد، نشان می‌داد «محمدباقر قالیباف» و «سیدمحمد خاتمی» در صدر میزان اقبال عمومی به نامزدهای احتمالی انتخابات ریاست‌جمهوری قرار دارند. جهت‌گیری دولت تدبیر و امید را هم از لابه‌لای گفته‌ها می‌شد رصد کرد. روحانی می‌گفت: «تداوم رابطه خصمانه میان ایران و آمریکا مسیر درستی نیست و ایران و آمریکا قرار نیست تا روز قیامت باهم قهر باشند.» نظرسنجی‌ای در اواسط اردیبهشت‌ماه «قالیباف» و «ولایتی» را در صدر نشان‌ می‌داد و نظرسنجی دیگری که شامل نامزدهای احتمالی هم می‌شد «هاشمی» و «خاتمی» را نفرات اول و دوم می‌دانست. دو،سه‌روز بعد اما نیامدن «خاتمی» قطعی اعلام شد. رییس‌جمهوری سابق در «یاسر» بر عدم تمایلش به نامزدی تاکید و آمدن هاشمی را پیش‌بینی کرد. شوک ثبت‌نام در دقیقه 90 17اردیبهشت نخستین روز ثبت‌نام خیلی‌ها آمدند؛ از چهره‌های آشنا و ناآشنا. اما هنوز دو نفر باقی مانده ‌بودند که آمدنشان می‌توانست معادلات انتخابات را برهم زند؛ «مشایی» و «هاشمی» اتفاقی که بالاخره شنبه 21اردیبهشت رخ داد. درحالی‌که خبرگزاری فارس ساعت دو بعدازظهر به نقل از پسر «هاشمی» نوشته بود: «پدرم خواب است» اما ساعت 17:45 «فاطمه هاشمی» و پدر، کنار در ساختمان وزارت کشور دیده‌ شدند. یک نفر داد زد: «عمامه آیت‌الله را دیدم، به خدا دیدم.» «هاشمی» آمده است. فریاد «هاشمی هاشمی» اوج گرفته بود و برخی حتی در حال گریه بودند و تعدادی پا می‌کوبیدند. «فاطمه هاشمی» روز بعد قضیه را اینطور روایت کرد: «ما فکر می‌کردیم اگر حاج‌آقا در انتخابات ثبت‌نام نکند، بخش قابل‌توجهی از مردم انگیزه‌شان برای شرکت در انتخابات و رای‌دادن را از دست خواهند داد. ساعت 17:15 تلفن دفتر پدر زنگ خورد. ایشان مکالمه نسبتا کوتاهی داشتند و بعد از آن از اتاق بیرون آمدند و گفتند: «بسم‌الله... برویم.» من نمی‌دانم چه کسی تلفن کرد. اما حتما دغدغه‌هایشان برطرف شد که ساعت 17:30 و نیم‌ساعت مانده به پایان زمان ثبت‌نام راهی وزارت کشور شدند.» کمی از آمدن «آیت‌الله» نگذشته بود که «مشایی» دوشادوش «احمدی‌نژاد» وارد ساختمان وزارت کشور شد. دست «مشایی» را گرفت و بالا برد هر دو همزمان به عکاسان علامت پیروزی را نشان دادند. سخنگوی شورای نگهبان به اقدام احمدی‌نژاد واکنش نشان داد و آن را «تخلف بارز» خواند. «مهدی طائب»، عضو شورای مرکزی قرارگاه عمار هم تاکید کرد: «مشایی ردصلاحیت می‌شود.» «احمد توکلی» هم رفتار «احمدی‌نژاد» را «مصداق پادشاهان مستبد» خواند. «الهام» اما در تایید اقدام رییس دولت گفت او آن روز مرخصی گرفته بود.. تغییر پازل اصلاح‌طلبان با آمدن«هاشمی» اصلاح‌طلبان یک‌به‌یک انصراف دادند. «جواد اطاعت» اولین نفر بود. اعلام شد «عارف» هم انصرافش را به بعد اعلام نظر شورای نگهبان موکول کرده است. «مسعود پزشکیان» هم انصراف داد. «اصغرزاده» انصرافش با اما و اگر همراه شد و «کواکبیان» هم گفت شورای حزبش تصمیم می‌گیرد. شورای هماهنگی جبهه اصلاحات هم گفت از «هاشمی» حمایت می‌کند. «روحانی» هم نامزدی «هاشمی» را فداکاری خواند و گفت: «آقای هاشمی تا روزهای آخر قاطعانه به بنده گفت کاندیدا نمی‌شود اما دلایلی پیش آمد که ایشان نامزد شد؛ ‌هاشمی و بنده کاندیدا هستیم و با هماهنگی این مسیر را ادامه می‌دهیم اما در روز رای و در 24خرداد یک نفر از ما در فهرست رای قرار خواهد گرفت.» آمدن «هاشمی» ولوله در جناح اصولگرا افکند. حالا معادلات قطعا به هم می‌خورد. «حدادعادل» گفت اگر وحدت در بین اصولگرایان، دیروز مستحب بود، امروز امری واجب است. «محمدرضا رحیمی» و«جوانفکر» هم استعفا دادند تا مسیر برای نامزد دولت هموارتر شود. با این حال جبهه پایداری همچنان بر حضور «لنکرانی» تاکید می‌کرد و «روح‌الله حسینیان» به نقل از «مصباح» گفت هفت‌سال روی لنکرانی در حال مطالعه بودم و او بهترین گزینه است. اما واکنش‌ها به آمدن «هاشمی» همچنان ادامه داشت. آیت‌الله «جنتی» امام‌جمعه موقت تهران در سخنانی کنایه‌آمیز اعلام کرد افرادی که ماشین بنز سوار می‌شوند، صلاحیت رییس‌جمهوری‌شدن ندارند، «علی مطهری» از نمایندگان اصولگرای مجلس با انتقاد از اظهارات «آیت‌الله جنتی» گفت: «فکر نمی‌کنم بنز آقای هاشمی گران‌تر از پژوی آقای «جنتی» باشد. از سخنان «جنتی» بوی ردصلاحیت «هاشمی» به مشام می‌رسید؛ تا جایی که «مطهری» درباره‌اش گفت: «اگر ایشان می‌خواهد گام بردارد، چرا در نمازجمعه اعلام می‌کند، خب در جای خود گام بردارد.» ردصلاحیت هاشمی «هاشمی» تایید صلاحیت نشد. آخرین روز اردیبهشت‌ماه بود که شورای نگهبان اسامی تایید صلاحیت‌شدگان را اعلام کرد. از آن خیل عظیم ثبت‌نامی خیلی‌ها نبودند، قرار هم نبود باشند. به جز «هاشمی»، «مشایی» هم ردصلاحیت شده‌ بود. «سعید جلیلی»، «غلامعلی حدادعادل»، «محسن رضایی»، «حسن روحانی»، «محمدرضا عارف»، «محمد غرضی»، «محمدباقر قالیباف» و «علی‌اکبر ولایتی» رای شورای نگهبان را ازآن خود کرده‌ بودند. در میان نام‌ها «غرضی» از همه جالب‌تر بود. احتمالا اصلا کسی یادش نبود که بین انبوه ثبت‌نام‌کنندگان ریزودرشت، وزیر پست و تلگراف دولت «هاشمی» هم ثبت‌نام کرده ‌است و حالا با ردصلاحیت دیگران، او تحت عنوان رجل سیاسی با هفت‌نفر دیگر قصد رقابت دارد. بعدا معلوم شد بیشترین رای را بین اعضای شورای نگهبان «جلیلی» از آن خود کرده بود و کمترین را«عارف» داشت. «کدخدایی» سخنگوی وقت شورای نگهبان بعدا درباره آن روزها گفت: «حسن روحانی» و «محمدرضا عارف» با وساطت «احمد جنتی» تایید صلاحیت شده‌اند. «روحانی» یک رای و عارف دو رای کم داشت. درباره «هاشمی» هم گفت «روحانی» و «لاریجانی» واسطه شده بودند که به «هاشمی» پیغام دهند با توجه به نداشتن رای انصراف دهد اما او قبول نکرد.» ردصلاحیت هاشمی مساله کمی نبود. همان زمان «هاشمی‌رفسنجانی» از حضور یک مقام امنیتی در جلسه بررسی صلاحیت‌های شورای نگهبان خبر داده بود و اینکه این شخص درصدد بوده اعضا را متقاعد کند تا «هاشمی» ردصلاحیت شود. «هاشمی» گفت «شاهرودی» به نشانه اعتراض به این اقدام جلسه شورا را ترک کرده است. «کدخدایی» اما در نشست خبری بعد از انتخابات کسب نظر از دستگاه‌ها و مقام‌های کشور را امر جدیدی ندانست بعد هم گفت: «رای‌گیری نسبت به آقای هاشمی یک‌‌بار انجام شد و هیچ تغییری در نظر اولیه شورای نگهبان انجام نشد.» «کدخدایی» بعدا درگفت‌وگو با «شرق» درخصوص دلایل ردصلاحیت «هاشمی» به بحث توانایی او اشاره کرد و گفت: «ریاست‌جمهوری دوندگی‌هایی نیاز دارد این بحث توانایی در مجموع مطرح شد اما نه اینکه مثلا سقف سن 80 تا 70 یا 85 سالگی را بگذاریم.» اعتراض به ردصلاحیت هاشمی همان زمان برخی شخصیت‌ها چون آیت‌الله «حائری‌شیرازی»، نماینده استان فارس در مجلس خبرگان و دختر امام طی نامه‌ای به رهبری به نوعی خواستار دخالت ایشان در قضیه ردصلاحیت هاشمی شدند. برخی چون «علی مطهری» هم اقدام شورای نگهبان را سیاسی خواندند. «حائری‌شیرازی» در نامه خود نوشت: «حماسه سیاسی در انتخابات و مشارکت حداکثری که همواره موردنظر رهبری بوده است، وقتی تحقق می‌یابد که افراد رده‌اول دوطرف در رقابت حاضر باشند.» با این حال رییس ستاد «هاشمی» گفت که او هیچ اعتراضی نخواهد کرد. فردای اعلام تایید صلاحیت‌ها خود «هاشمی» هم گفت تا آخرین لحظات ثبت‌نام بنای ماندن نداشته‌ است: «ولی به دلیل مراجعات و اصرارهای مکرر از همه قشرهای جامعه، بر اساس وظیفه دینی و ملی و برای رفع مشکلات کشور، وارد این عرصه شدم و تا زنده‌ام و جان در بدن دارم، برای تعالی انقلاب و کشورم هر آنچه در توان داشته باشم، انجام می‌دهم.» از آن‌سو اما نامزد ردصلاحیت‌شده دولت هم گفت که اندیشه بهار شکست نمی‌خورد و شلوغ نمی‌کنیم. همه منتظر واکنش احمدی‌نژاد بودند که از ماه‌ها قبل برای آمدن مشایی زمینه‌چینی و تبلیغات کرده بود. او در واکنش گفت: «در کشوری که ولایت‌فقیه وجود دارد، حق مظلوم در این سطح پایمال نمی‌شود و با وجود ایشان، مشکلی پیش نخواهد آمد، من از طریق ایشان تا لحظه آخر این موضوع را تعقیب می‌کنم.» همان زمان شایع شد که جلیلی گزینه دوم دولت بوده و از او به عنوان حلقه گمشده سکوت «احمدی‌نژاد» در برابر ردصلاحیت «اسفندیار رحیم‌مشایی» نام بردند بعدها اما حامیان دولت تکذیب کردند و گفتند اختلاف زیاد بود و دولت تنها یک نامزد داشت و آن هم «مشایی» بود. از «احمدی‌نژاد» هم درباره همین موضوع سوال کردند که او پاسخ داد: «چنین چیزی نشنیده‌ام قضیه را فراموش کنید.» تغییر پازل دوباره فضا برای اصلاح‌طلبانی که روی سرمایه اجتماعی«هاشمی» و توان او برای بردن انتخابات سرمایه‌گذاری کرده ‌بودند، یأس‌آلود بود اما تاکید همچنان بر این بود که تا پایان راه باید اجماع شکل‌گرفته میان «هاشمی» و «خاتمی» و حکمیت این دو حفظ شود. قرار نبود تجربه شکست 84 تکرار شود. یک‌نفر باید کنار می‌رفت «عارف» یا «روحانی». عصر یکشنبه ششم‌خرداد «عارف» و «روحانی» جداگانه به فاصله یک‌ساعت به دیدار «هاشمی» رفتند. همان زمان هم اعلام شد «عارف» و «خاتمی» هم دو روز در میان با هم دیدار دارند. اخبار اما حاکی از حمایت «هاشمی» از «روحانی» داشت که خطاب به «روحانی» گفته بود: «شما با قدرت به فعالیت خود در انتخابات ریاست‌جمهوری ادامه دهید و بنده هم به‌موقع در این‌باره اقدام خواهم کرد.» اصلاح‌طلبان اگر «خاتمی» و «هاشمی» را داشتند، اصولگرایان هم قطعا «مصباح» و «مهدوی‌کنی» و دیگرانی را داشتند تا برای اجماع پادرمیانی کنند. اما گویا جناح راست با تعدد «بزرگانی» روبه‌رو بود که قرار نبود حرف دیگر «بزرگان» را بشنوند. «آیت‌الله مهدوی‌کنی» برای کنارکشیدن دو نفر از ائتلافیون تلاش کرد و به جایی نرسید. «ولایتی» دست‌آخر گفت اعضای ائتلاف فعالیت خود را تا پایان انتخابات به موازات هم ادامه می‌دهند و هر یک از اعضای این ائتلاف که در انتخابات پیروز شد، از همکاری دیگر اعضا استفاده می‌کند. او نگفت که اگر نشدند پس چه؟ گفت که هیچ اختلافی بین ما سه‌نفر نیست. اما نگفت که در این صورت پس چرا خلف‌وعده کردید و کسی کنار نرفت. در مناظره‌های روزهای بعد معلوم شد که برخلاف گفته «ولایتی» اتفاقا اختلاف‌ها زیاد بوده ‌است. «محسن رضایی» در مناظره به این موضوع پرداخت و از ائتلاف با رویکردی طنز یاد کرد. در آن‌روزها هرچه اصولگرایان به سمت واگرایی می‌رفتند اصلاح‌طلبان عزمشان بر همگرایی جزم‌تر می‌شد. هشتم‌خرداد اعلام شد از میان روحانی و عارف تنها یک نفر باقی می‌ماند و دیگری به عنوان معاون ریاست‌جمهوری معرفی می‌شود. جمعی از مشاوران «خاتمی» و «هاشمی» در حال نهایی‌کردن طرح اجماع بودند. بررسی‌ها اما حاکی از این بود که «حسن روحانی» رای بالاتری نسبت به «محمدرضا عارف» دارد، پس سمت معاون‌اولی طبق توافق اولیه به «محمدرضا عارف» خواهد رسید؛ اتفاقی که البته رخ نداد. مناظره‌های سرنوشت‌ساز
دهم‌خرداد نخستین مصاف بین نامزدهای انتخابات با شیوه جدیدالابداع صداوسیما در مناظره‌های انتخاباتی برگزار شد. بسیاری آن را به «مسابقه هفته» شبیه دانستند و بیش از همه اعتراض خود نامزدها را برانگیخت. نخستین اعتراض را «محمدرضا عارف» در همان ابتدای برنامه از خود نشان داد که گفت: «ما در انتخابات ریاست‌جمهوری شرکت کرده‌ایم نه کنکور به همین دلیل به احترام مردم و کاندیداهای دیگر می‌نشینم اما به سوالات پاسخ نمی‌دهم.» برنامه‌ای که صداوسیما تهیه ‌دیده ‌بود به‌ویژه در بخش تفسیر عکس به‌شدت خنده‌دار از کار درآمد. مناظره‌ها قرار بود در سه‌جلسه با موضوع اقتصادی، فرهنگی اجتماعی و سیاسی برگزار شود. همه نامزدها به شیوه برگزاری مناظره اعتراض کرده بودند به‌جز «جلیلی» «روحانی» هم گفته بود یاد کلاس‌اول دبستان خود افتاده بود. صداوسیما در نهایت عقب‌نشینی کرد و در جلسه بعد قرار شد بخش تست و تفسیر آزاد عکس از مناظره‌ها حذف شود. «روحانی» از اخراج گسترده استادان دانشگاه انتقاد کرد و «عارف» از سپردن کارهای فرهنگی به اصناف دفاع کرد. «روحانی» همان روزها وعده داد که به‌زودی شاهد دود سفید از سوی اردوگاه اصلاح‌طلبان خواهیم بود. مناظره آخر نامزدها با موضوع سیاست اما بسیار چالش‌برانگیز شد. تا جایی که بسیاری از نقش تعیین‌کنندگی آن سخن گفتند و اینکه تا حد زیادی سرنوشت انتخابات را مناظره آخر رقم زد. «قالیباف» بحث کوی دانشگاه را پیش کشید تا «روحانی» دبیر شورایعالی امنیت ملی وقت را متهم و مقصر جلوه دهد اما خودش گیر افتاد. «روحانی» جمله‌ای بر زبان‌ آورد که بعدا معروف شد. با بیان اینکه «من سرهنگ نیستم.» خطاب به «قالیباف» گفت مجوز تجمع نداده ‌است چون «قالیباف» به دنبال این بوده که با حمله گازانبری دانشجویان را مهار کند. بین «ولایتی» و «جلیلی» در حوزه سیاست خارجی و پرونده اتمی هم بحثی درگرفت که به ناگفته‌ها دامن زد و برخی حواشی را به متن آورد. «ولایتی» دولت قبلی را که «جلیلی» دبیر شورایعالی امنیت ملی‌اش بود، متهم کرد که با برخی اقدامات دستاوردهای هسته‌ای را به باد داد. «ولایتی» گفت: «دیپلماسی کلاس فلسفه نیست. سرسختی نشان‌دادن نیست. بیانیه پشت میزخواندن نیست. اگر اینطور نبود وضع ما به اینجا نمی‌رسید.» شکاف بین جبهه اصولگرایی و به‌ویژه سه ائتلافی که قرار بود یکی از آنها بماند و دوتای دیگر بروند، آنقدر رو بود که «رضایی» هم نتوانست خودش را کنترل کند و با همان لحن همیشگی‌اش به طنز گفت: «با توجه به این همه اختلاف فکری و لفظی میان سه‌گانه این ائتلاف یعنی «قالیباف»، «ولایتی» و «حدادعادل» چطور قرار بود که میان شما سه‌نفر ائتلافی شکل گرفته و در نهایت یک نفر میداندار شود؟» کناررفتن عارف مناظره‌ها که پایان یافت «حدادعادل» هم انصراف داد. بسیاری گفتند او از همان اول هم آمده بود که نماند. زمزمه‌های کناره‌گیری «جلیلی» هم شنیده می‌شد. اصولگرایان معتقد بودند حضور و نحوه مواجهه‌اش در مناظره‌ها ناامید‌کننده بوده و حالا کنارنرفتنش تنها حاصلی که دارد، چند تکه‌شدن سبد رای اصولگرایی و حتمی‌بودن شکست است. وزن «قالیباف» بیشتر بود. پس امید به او بیشتر می‌رفت. «ولایتی» و «رضایی» هم که اهل رفتن نبودند و احیانا رای خاصی هم نداشتند. با این حال ستاد «جلیلی» اعلام کرد کاندیدای موردحمایت جبهه پایداری و آیت‌الله مصباح نه قصد رفتن دارد و نه ائتلاف. همان زمان شایعاتی مطرح شد مبنی بر اینکه احتمالا صلاحیت روحانی مجددا توسط شورای نگهبان بررسی شود. اما تکذیب شد. «معصومه ابتکار» در روایتش از اجماع اصلاح‌طلبان به «شرق» گفته بود: «نظرسنجی‏های صورت‌گرفته در آخرین دقایق بر مدار ماندن روحانی حکمیت کرد و«محمدرضا عارف» با تدبیر و درایت اصلاح‌طلبانه‌اش از صحنه انتخابات بیرون رفت. بر اساس همان نظرسنجی‏ها مشخص بود که در صورت حمایت هاشمی و خاتمی از یک کاندیدای مشخص، 26 تا 40درصد به سبد آرای او اضافه خواهد شد.» اصلاح‌طلبان می‌خواستند ثابت کنند دانش‌آموز خوبی در سیاست عملی هستند و از تجربه 84 درس گرفته‌اند. تلاش برای بردن و اقناع آنها که در مرز آمدن پای صندوق‌ها و نیامدن مردد مانده بودند، آغاز شد. «عارف» با اعلام تبعیت از نظر «خاتمی» به‌نفع روحانی کنار رفت. «روحانی» همان روزها به «شرق» گفت حتما شرایط کشور را عوض می‌کنم. اصلاح‌طلبان در سراسر کشور با تشکر و تقدیر از «عارف» به حمایت از «روحانی» شروع به سخنرانی کردند. رسانه‌ها، چهره‌ها و شخصیت‌های سیاسی، فرهنگی در دفاع از «روحانی» نوشتند و «هاشمی» هم از مرددها خواست که رای دهند. 24خرداد پازل انتخاباتی اصلاح‌طلبان کامل شد. مسیر طی‌شده به سرانجام رسید و کلید پاستور با 18میلیون‌و600هزار رای به روحانی رسید.زودتر از همه دولت کلید زد؛ با شعار«بهارآمد»، اول درنیویورک، بعدا در سالگرد مراسم 22بهمن و سومین‌بار در پیام نوروزی «احمدی‌نژاد». جانشین هم که مشخص بود. «اسفندیار رحیم‌مشایی» که بعد از حواشی و جنجال‌ها، یک‌سالی بود در عرصه عمومی آفتابی نمی‌شد، کم‌کم از سایه بیرون آمد. با دیپلمات‌های خارجی دیدار می‌کرد و همه‌جا همراه رییس‌دولت بود. «اسفندیار» دولت احمدی‌نژاد دوباره «رسانه‌ای» شده بود؛ این بار اما با هدف «انتخابات». از همان روزهای بعد از تعطیلات نوروزی بقیه هم آرام‌‌آرام بحث‌های انتخاباتی را آغاز کردند. اما تشتت و تعدد بین اصولگرایان از همان ابتدا مشخص بود. گفته شد که جزییات برنامه دولت یازدهم به آیت‌الله «مصباح‌یزدی» ارایه شده است. «قاسم روانبخش» از شاگردان «مصباح‌یزدی» اعلام کرده بود: «با بررسی‌های صورت‌گرفته برای کاندیدای موردنظر خود در انتخابات ریاست‌جمهوری، تاکنون به «سعید جلیلی» و «کامران باقری‌لنکرانی رسیده‌ایم.» در همان نیمه‌های فروردین‌ماه اعضای ائتلاف اکثریت اصولگرایان هم با حضور «آل‌اسحاق»، «ابوترابی»، «باهنر»، «پورمحمدی» و «متکی» برگزار شد. «محسن رضایی» هم که برای سومین‌بار عزم حضور کرده بود، گفت: «رفتن بنده در هر ائتلاف و گروهی که معنای خاصی را بدهد، جلو تشکیل یک دولت فراگیر را خواهد گرفت.» بین اصولگرایان مدعی ورود به انتخابات، ائتلاف 1+2 از همه قدیمی‌تر بود؛ ائتلافی که نخستین‌بار«حدادعادل» از آن پرده برداشت؛ ائتلافی متشکل از «ولایتی»، «قالیباف» و خودش. اما بعدا معلوم شد که این ائتلاف قصد پیوستن به هیچ گروه و ائتلاف دیگری ندارد. این را «ولایتی» همان فروردین‌ماه گفت. البته ائتلاف فقط یک نام بود. آنها نه‌تنها با بقیه گروه‌های اصولگرا بلکه حتی با خودشان هم نتوانستند به اجماع برسند. اردوگاه اصلاح‌طلبان در جبهه اصلاح‌طلبی هم با تاکید بر ‌آمدن یک «چهره ملی» صحبت از «هاشمی» یا «خاتمی» بود. البته بعدا مشخص شد که «ناطق‌نوری» یا «سیدحسن خمینی» هم مدنظر اصلاح‌طلبان بوده‌اند که چون عزمی برای آمدن نداشتند در حد ایده باقی ماندند. اصلاح‌طلبان در دیدار نوروزی خود با «سیدمحمد خاتمی» از او برای نامزدی در انتخابات دعوت کردند. حتی برخی از قطعی‌شدن آمدن «خاتمی» سخن گفتند. «نعمیه اشراقی» با اعلام حمایت از نامزدی خاتمی گفت ستادهای او 18فروردین آغاز به کار می‌کنند. «غلامحسین کرباسچی» گفته بود مجموعه اصلاح‌طلبان به هر فردی که برسند، کارگزاران هم از او حمایت می‌کنند.» یکشنبه 18فروردین‌ماه اعلام شد تلاش برای متقاعدکردن «سیدمحمد خاتمی» برای نامزدی در انتخابات 92 شدت گرفته است. همان شب به صورت همزمان دو جلسه تشکیل شد؛ نخست جلسه «مجمع روحانیون مبارز» به ریاست «خاتمی» و در مکانی دیگر جلسه «شورای هماهنگی جبهه اصلاحات». 20فروردین هم «عارف» با شعار «آمده‌ام جلو دروغ را بگیرم»، اعلام حضور کرد. اگرچه «جعفر توفیقی» رییس ستاد انتخاباتی «عارف» همان وقت اعلام کرد در صورت نامزدی «خاتمی» یا «هاشمی»، «عارف» کنار می‌رود. 22فروردین‌ «حسن روحانی» با شعار«دولت تدبیر و امید» در یک همایش انتخاباتی کاندیداتوری خود را رسما کلید زد و پا به عرصه رقابت‌های انتخاباتی یازدهم گذاشت. «روحانی» آن زمان خبر داده بود که «خاتمی و هاشمی قطعا در انتخابات کاندیدا نمی‌شوند.» همان زمان «علی یونسی» که رییس ستاد «روحانی» بود هم گفت: «از نظر خاتمی اطلاعی ندارم اما هاشمی از کاندیداتوری حسن روحانی حمایت می‌کند.» «علی مطهری» هم که قبلا خبرهای دیدارش با هاشمی و درخواستش برای کاندیداتوری رسانه‌ای شده بود از اصلاح‌طلبان خواست در صورت نیامدن هاشمی با کاندیدای حداکثری در انتخابات حاضر شوند. بعدا مشخص شد که «مطهری» در کنار اصلاح‌طلبان، «جبهه اصولگرایان معتدل حامی هاشمی‌رفسنجانی» را شکل داده بود؛ جبهه‌ای که پیام مشخصی برای همه به همراه داشت. همایش تبلیغاتی دولتی‌ها اواخر فروردین‌ماه خبر رسید که دولتی‌ها قرار است همایشی در تقدیر از دست‌اندرکاران ستادهای نوروزی در ورزشگاه آزادی برگزار کنند؛ آن هم با پیش‌بینی هزینه هشت‌میلیاردتومانی. خط‌ونشان‌ها برای همایش دولتی‌ که بوی تبلیغات انتخاباتی از آن به مشام می‌رسید آغاز شد. همان زمان بحث احتمال ردصلاحیت مشایی هم مطرح بود که رییس دولت اعلام کرد: «کسانی که می‌خواهند سنگ‌اندازی کنند، عددی نیستند.» پلیس و شورای نگهبان اما با این همایش مخالفت کردند. آن زمان دیگر قطعا معلوم شده بود که جبهه پایداری و نزدیکان به «آیت‌الله مصباح» اهل وحدت با دیگر اصولگرایان نیستند. «سقای بی‌ریا» عضو جبهه پایداری هم گفت که «این ائتلاف‌ها شرعا مشکل دارد.» «کامران باقری‌لنکرانی» هم معتمد و تنها فرد اصلح از نظر رییس موسسه «امام‌خمینی» بود که پیش‌تر گفته بود در صورت کاندیداتوری با هیچ‌کس ائتلاف نمی‌کنم، اما اواخر فروردین‌ماه بود که اعلام شد «کامران باقری‌لنکرانی» نامزد نهایی جبهه پایداری شده است. «آیت‌الله» گفته بود: «این ایده‌آل است که همه اصولگرایان بنشینند و نفر واحدی را انتخاب کنند. هرچند شدنی نیست. حتی همان سه‌نفری که ابتدا با هم ائتلاف کردند بنده معتقدم در عمل هیچ‌کدام از آنها با هم نمی‌سازند.» تا اینجای کار را «آیت‌الله مصباح» درست پیش‌بینی کرده بود. اما نه وقتی از عدم‌شانس اصلاح‌طلبان برای بردن گفت. او در ادامه به انتخابات ریاست‌جمهوری هشتم اشاره کرده و گفته بود: «در آن دوره قدرت، امکانات، صداوسیما و حتی ثروت کارگزاران در اختیار اصلاح‌طلبان بود. اما امروز اصلاح‌طلبان چنین وضعیتی ندارند و شانس برنده‌شدن با آنها نیست. آنها در موقعیتی هستند که چه کسی را انتخاب کنند که ردصلاحیت نشود.» در همین روزها که نه‌تنها تحلیل‌های «آیت‌الله مصباح» بلکه دیگر اصولگرایان هم شانسی برای پیروزی اصلاح‌طلبان قایل نبودند، دیدارهای مردمی «هاشمی» و«خاتمی» آغاز شده بود. «هاشمی» نیمه‌سوم فروردین در دیدار با استانداران سابق گفت: «همه باید تلاش کنیم تا فردی صالح، کارآمد و دارای اندیشه و مقبولیت مردمی و قوی پا به عرصه بگذارد و بنده نیز تمام توان خود را همچون گذشته به عنوان یک مشاور برای نظام و در جهت خواسته‌های مردم به کار خواهم برد.» زمزمه‌های قطعی‌شدن آمدن هاشمی اوایل اردیبهشت‌ماه که زمزمه‌های آمدن هاشمی قطعی‌تر شد، اصولگرایان کم‌کم احساس خطر کردند. «باهنر» گفت هاشمی بیاید چیدمان بازی را عوض‌ می‌کنیم که نکردند. درباره آمدن «خاتمی» هم گفت: «برخی‌ها تلاش دارند تا آقای خاتمی را وارد صحنه کنند.» «معصومه ابتکار» همان روز گفت: «ترجیحی بین «هاشمی» و «خاتمی» نداریم. نمی‌خواهیم برنامه‌هایمان را لو بدهیم.» «عارف» هم همان زمان گفت: «نتیجه اجماع اصلاح‌طلبان هرچه باشد تمکین می‌کنم.» معلوم بود که اصلاح‌طلبان از همان ابتدا هوشمندانه‌تر از اصولگرایان حرکت می‌کردند. هنوز 15روز تا روز ثبت‌نام مانده بود که خبر دیدار «خاتمی» و«هاشمی» رسانه‌‌ای شد؛ دیداری که گفته شد در رابطه با انتخابات تصمیم‌گیری نهایی برای حضور یک‌نفرشان انجام گرفته ‌است. روایت‌ها اما از این جلسه متفاوت بود. برخی از توافق این دو چهره بر سر حضور «خاتمی» در انتخابات سخن گفتند و برخی از توافق هر دو بر سر حمایت از فرد دیگری از جریان اصلاح‌طلب خبر دادند. برخی از سایت‌ها هم به نقل از «محسن هاشمی» خبر دادند که «آیت‌الله هاشمی تا 15روز آینده برای کاندیداتوری تصمیم می‌گیرد. معلوم شد که نیامدن خاتمی قطعی است و آمدن هاشمی محتمل. اگرچه «هاشمی» نه از آمدن قطعی می‌گفت و نه از نیامدن. در یکی از دیدارهایش گفت: «البته من نمی‌گویم که نمی‌آیم ولی می‌گویم ضرورت نیست پیرمرد 80 ساله بیاید.» یکی از حاضران خطاب به او گفت: «شما جوان هستید حاج‌آقا دود از کنده بلند می‌شود... .» که هاشمی پاسخ داد: «کنده‌ای نمانده است.» انتخابات هزار نامزدی کثرت نامزدهای آن سال بی‌سابقه بود تا جایی که «آیت‌الله‌نوری‌همدانی» گفت: «کثرت کاندیداها مردم را سرگردان می‌کند.» «محسن هاشمی» به نقل از مادرش گفت انتخابات هزار کاندیدا شده است. هر روز خبر از آمدن یک نفر می‌رسید؛ به ویژه میان اصولگرایان که تکثر بی‌شمار شده بود و همان‌ها هم حاضر به کنار رفتن به‌نفع دیگری نبودند؛ از «علی فلاحیان» گرفته تا «محمد سعیدی‌کیا». در طیف اصلاح‌طلب هم «جهانگیری»، «کواکبیان»، «اعلمی» و «اصغرزاده» به میدان آمدند. اما مشخص بود که رقابت بین چندنفر اصلی است. نظرسنجی‌ای که اوایل اردیبهشت‌ماه توسط صداوسیما انجام شد، نشان می‌داد «محمدباقر قالیباف» و «سیدمحمد خاتمی» در صدر میزان اقبال عمومی به نامزدهای احتمالی انتخابات ریاست‌جمهوری قرار دارند. جهت‌گیری دولت تدبیر و امید را هم از لابه‌لای گفته‌ها می‌شد رصد کرد. روحانی می‌گفت: «تداوم رابطه خصمانه میان ایران و آمریکا مسیر درستی نیست و ایران و آمریکا قرار نیست تا روز قیامت باهم قهر باشند.» نظرسنجی‌ای در اواسط اردیبهشت‌ماه «قالیباف» و «ولایتی» را در صدر نشان‌ می‌داد و نظرسنجی دیگری که شامل نامزدهای احتمالی هم می‌شد «هاشمی» و «خاتمی» را نفرات اول و دوم می‌دانست. دو،سه‌روز بعد اما نیامدن «خاتمی» قطعی اعلام شد. رییس‌جمهوری سابق در «یاسر» بر عدم تمایلش به نامزدی تاکید و آمدن هاشمی را پیش‌بینی کرد. شوک ثبت‌نام در دقیقه 90 17اردیبهشت نخستین روز ثبت‌نام خیلی‌ها آمدند؛ از چهره‌های آشنا و ناآشنا. اما هنوز دو نفر باقی مانده ‌بودند که آمدنشان می‌توانست معادلات انتخابات را برهم زند؛ «مشایی» و «هاشمی» اتفاقی که بالاخره شنبه 21اردیبهشت رخ داد. درحالی‌که خبرگزاری فارس ساعت دو بعدازظهر به نقل از پسر «هاشمی» نوشته بود: «پدرم خواب است» اما ساعت 17:45 «فاطمه هاشمی» و پدر، کنار در ساختمان وزارت کشور دیده‌ شدند. یک نفر داد زد: «عمامه آیت‌الله را دیدم، به خدا دیدم.» «هاشمی» آمده است. فریاد «هاشمی هاشمی» اوج گرفته بود و برخی حتی در حال گریه بودند و تعدادی پا می‌کوبیدند. «فاطمه هاشمی» روز بعد قضیه را اینطور روایت کرد: «ما فکر می‌کردیم اگر حاج‌آقا در انتخابات ثبت‌نام نکند، بخش قابل‌توجهی از مردم انگیزه‌شان برای شرکت در انتخابات و رای‌دادن را از دست خواهند داد. ساعت 17:15 تلفن دفتر پدر زنگ خورد. ایشان مکالمه نسبتا کوتاهی داشتند و بعد از آن از اتاق بیرون آمدند و گفتند: «بسم‌الله... برویم.» من نمی‌دانم چه کسی تلفن کرد. اما حتما دغدغه‌هایشان برطرف شد که ساعت 17:30 و نیم‌ساعت مانده به پایان زمان ثبت‌نام راهی وزارت کشور شدند.» کمی از آمدن «آیت‌الله» نگذشته بود که «مشایی» دوشادوش «احمدی‌نژاد» وارد ساختمان وزارت کشور شد. دست «مشایی» را گرفت و بالا برد هر دو همزمان به عکاسان علامت پیروزی را نشان دادند. سخنگوی شورای نگهبان به اقدام احمدی‌نژاد واکنش نشان داد و آن را «تخلف بارز» خواند. «مهدی طائب»، عضو شورای مرکزی قرارگاه عمار هم تاکید کرد: «مشایی ردصلاحیت می‌شود.» «احمد توکلی» هم رفتار «احمدی‌نژاد» را «مصداق پادشاهان مستبد» خواند. «الهام» اما در تایید اقدام رییس دولت گفت او آن روز مرخصی گرفته بود.. تغییر پازل اصلاح‌طلبان با آمدن«هاشمی» اصلاح‌طلبان یک‌به‌یک انصراف دادند. «جواد اطاعت» اولین نفر بود. اعلام شد «عارف» هم انصرافش را به بعد اعلام نظر شورای نگهبان موکول کرده است. «مسعود پزشکیان» هم انصراف داد. «اصغرزاده» انصرافش با اما و اگر همراه شد و «کواکبیان» هم گفت شورای حزبش تصمیم می‌گیرد. شورای هماهنگی جبهه اصلاحات هم گفت از «هاشمی» حمایت می‌کند. «روحانی» هم نامزدی «هاشمی» را فداکاری خواند و گفت: «آقای هاشمی تا روزهای آخر قاطعانه به بنده گفت کاندیدا نمی‌شود اما دلایلی پیش آمد که ایشان نامزد شد؛ ‌هاشمی و بنده کاندیدا هستیم و با هماهنگی این مسیر را ادامه می‌دهیم اما در روز رای و در 24خرداد یک نفر از ما در فهرست رای قرار خواهد گرفت.» آمدن «هاشمی» ولوله در جناح اصولگرا افکند. حالا معادلات قطعا به هم می‌خورد. «حدادعادل» گفت اگر وحدت در بین اصولگرایان، دیروز مستحب بود، امروز امری واجب است. «محمدرضا رحیمی» و«جوانفکر» هم استعفا دادند تا مسیر برای نامزد دولت هموارتر شود. با این حال جبهه پایداری همچنان بر حضور «لنکرانی» تاکید می‌کرد و «روح‌الله حسینیان» به نقل از «مصباح» گفت هفت‌سال روی لنکرانی در حال مطالعه بودم و او بهترین گزینه است. اما واکنش‌ها به آمدن «هاشمی» همچنان ادامه داشت. آیت‌الله «جنتی» امام‌جمعه موقت تهران در سخنانی کنایه‌آمیز اعلام کرد افرادی که ماشین بنز سوار می‌شوند، صلاحیت رییس‌جمهوری‌شدن ندارند، «علی مطهری» از نمایندگان اصولگرای مجلس با انتقاد از اظهارات «آیت‌الله جنتی» گفت: «فکر نمی‌کنم بنز آقای هاشمی گران‌تر از پژوی آقای «جنتی» باشد. از سخنان «جنتی» بوی ردصلاحیت «هاشمی» به مشام می‌رسید؛ تا جایی که «مطهری» درباره‌اش گفت: «اگر ایشان می‌خواهد گام بردارد، چرا در نمازجمعه اعلام می‌کند، خب در جای خود گام بردارد.» ردصلاحیت هاشمی «هاشمی» تایید صلاحیت نشد. آخرین روز اردیبهشت‌ماه بود که شورای نگهبان اسامی تایید صلاحیت‌شدگان را اعلام کرد. از آن خیل عظیم ثبت‌نامی خیلی‌ها نبودند، قرار هم نبود باشند. به جز «هاشمی»، «مشایی» هم ردصلاحیت شده‌ بود. «سعید جلیلی»، «غلامعلی حدادعادل»، «محسن رضایی»، «حسن روحانی»، «محمدرضا عارف»، «محمد غرضی»، «محمدباقر قالیباف» و «علی‌اکبر ولایتی» رای شورای نگهبان را ازآن خود کرده‌ بودند. در میان نام‌ها «غرضی» از همه جالب‌تر بود. احتمالا اصلا کسی یادش نبود که بین انبوه ثبت‌نام‌کنندگان ریزودرشت، وزیر پست و تلگراف دولت «هاشمی» هم ثبت‌نام کرده ‌است و حالا با ردصلاحیت دیگران، او تحت عنوان رجل سیاسی با هفت‌نفر دیگر قصد رقابت دارد. بعدا معلوم شد بیشترین رای را بین اعضای شورای نگهبان «جلیلی» از آن خود کرده بود و کمترین را«عارف» داشت. «کدخدایی» سخنگوی وقت شورای نگهبان بعدا درباره آن روزها گفت: «حسن روحانی» و «محمدرضا عارف» با وساطت «احمد جنتی» تایید صلاحیت شده‌اند. «روحانی» یک رای و عارف دو رای کم داشت. درباره «هاشمی» هم گفت «روحانی» و «لاریجانی» واسطه شده بودند که به «هاشمی» پیغام دهند با توجه به نداشتن رای انصراف دهد اما او قبول نکرد.» ردصلاحیت هاشمی مساله کمی نبود. همان زمان «هاشمی‌رفسنجانی» از حضور یک مقام امنیتی در جلسه بررسی صلاحیت‌های شورای نگهبان خبر داده بود و اینکه این شخص درصدد بوده اعضا را متقاعد کند تا «هاشمی» ردصلاحیت شود. «هاشمی» گفت «شاهرودی» به نشانه اعتراض به این اقدام جلسه شورا را ترک کرده است. «کدخدایی» اما در نشست خبری بعد از انتخابات کسب نظر از دستگاه‌ها و مقام‌های کشور را امر جدیدی ندانست بعد هم گفت: «رای‌گیری نسبت به آقای هاشمی یک‌‌بار انجام شد و هیچ تغییری در نظر اولیه شورای نگهبان انجام نشد.» «کدخدایی» بعدا درگفت‌وگو با «شرق» درخصوص دلایل ردصلاحیت «هاشمی» به بحث توانایی او اشاره کرد و گفت: «ریاست‌جمهوری دوندگی‌هایی نیاز دارد این بحث توانایی در مجموع مطرح شد اما نه اینکه مثلا سقف سن 80 تا 70 یا 85 سالگی را بگذاریم.» اعتراض به ردصلاحیت هاشمی همان زمان برخی شخصیت‌ها چون آیت‌الله «حائری‌شیرازی»، نماینده استان فارس در مجلس خبرگان و دختر امام طی نامه‌ای به رهبری به نوعی خواستار دخالت ایشان در قضیه ردصلاحیت هاشمی شدند. برخی چون «علی مطهری» هم اقدام شورای نگهبان را سیاسی خواندند. «حائری‌شیرازی» در نامه خود نوشت: «حماسه سیاسی در انتخابات و مشارکت حداکثری که همواره موردنظر رهبری بوده است، وقتی تحقق می‌یابد که افراد رده‌اول دوطرف در رقابت حاضر باشند.» با این حال رییس ستاد «هاشمی» گفت که او هیچ اعتراضی نخواهد کرد. فردای اعلام تایید صلاحیت‌ها خود «هاشمی» هم گفت تا آخرین لحظات ثبت‌نام بنای ماندن نداشته‌ است: «ولی به دلیل مراجعات و اصرارهای مکرر از همه قشرهای جامعه، بر اساس وظیفه دینی و ملی و برای رفع مشکلات کشور، وارد این عرصه شدم و تا زنده‌ام و جان در بدن دارم، برای تعالی انقلاب و کشورم هر آنچه در توان داشته باشم، انجام می‌دهم.» از آن‌سو اما نامزد ردصلاحیت‌شده دولت هم گفت که اندیشه بهار شکست نمی‌خورد و شلوغ نمی‌کنیم. همه منتظر واکنش احمدی‌نژاد بودند که از ماه‌ها قبل برای آمدن مشایی زمینه‌چینی و تبلیغات کرده بود. او در واکنش گفت: «در کشوری که ولایت‌فقیه وجود دارد، حق مظلوم در این سطح پایمال نمی‌شود و با وجود ایشان، مشکلی پیش نخواهد آمد، من از طریق ایشان تا لحظه آخر این موضوع را تعقیب می‌کنم.» همان زمان شایع شد که جلیلی گزینه دوم دولت بوده و از او به عنوان حلقه گمشده سکوت «احمدی‌نژاد» در برابر ردصلاحیت «اسفندیار رحیم‌مشایی» نام بردند بعدها اما حامیان دولت تکذیب کردند و گفتند اختلاف زیاد بود و دولت تنها یک نامزد داشت و آن هم «مشایی» بود. از «احمدی‌نژاد» هم درباره همین موضوع سوال کردند که او پاسخ داد: «چنین چیزی نشنیده‌ام قضیه را فراموش کنید.» تغییر پازل دوباره فضا برای اصلاح‌طلبانی که روی سرمایه اجتماعی«هاشمی» و توان او برای بردن انتخابات سرمایه‌گذاری کرده ‌بودند، یأس‌آلود بود اما تاکید همچنان بر این بود که تا پایان راه باید اجماع شکل‌گرفته میان «هاشمی» و «خاتمی» و حکمیت این دو حفظ شود. قرار نبود تجربه شکست 84 تکرار شود. یک‌نفر باید کنار می‌رفت «عارف» یا «روحانی». عصر یکشنبه ششم‌خرداد «عارف» و «روحانی» جداگانه به فاصله یک‌ساعت به دیدار «هاشمی» رفتند. همان زمان هم اعلام شد «عارف» و «خاتمی» هم دو روز در میان با هم دیدار دارند. اخبار اما حاکی از حمایت «هاشمی» از «روحانی» داشت که خطاب به «روحانی» گفته بود: «شما با قدرت به فعالیت خود در انتخابات ریاست‌جمهوری ادامه دهید و بنده هم به‌موقع در این‌باره اقدام خواهم کرد.» اصلاح‌طلبان اگر «خاتمی» و «هاشمی» را داشتند، اصولگرایان هم قطعا «مصباح» و «مهدوی‌کنی» و دیگرانی را داشتند تا برای اجماع پادرمیانی کنند. اما گویا جناح راست با تعدد «بزرگانی» روبه‌رو بود که قرار نبود حرف دیگر «بزرگان» را بشنوند. «آیت‌الله مهدوی‌کنی» برای کنارکشیدن دو نفر از ائتلافیون تلاش کرد و به جایی نرسید. «ولایتی» دست‌آخر گفت اعضای ائتلاف فعالیت خود را تا پایان انتخابات به موازات هم ادامه می‌دهند و هر یک از اعضای این ائتلاف که در انتخابات پیروز شد، از همکاری دیگر اعضا استفاده می‌کند. او نگفت که اگر نشدند پس چه؟ گفت که هیچ اختلافی بین ما سه‌نفر نیست. اما نگفت که در این صورت پس چرا خلف‌وعده کردید و کسی کنار نرفت. در مناظره‌های روزهای بعد معلوم شد که برخلاف گفته «ولایتی» اتفاقا اختلاف‌ها زیاد بوده ‌است. «محسن رضایی» در مناظره به این موضوع پرداخت و از ائتلاف با رویکردی طنز یاد کرد. در آن‌روزها هرچه اصولگرایان به سمت واگرایی می‌رفتند اصلاح‌طلبان عزمشان بر همگرایی جزم‌تر می‌شد. هشتم‌خرداد اعلام شد از میان روحانی و عارف تنها یک نفر باقی می‌ماند و دیگری به عنوان معاون ریاست‌جمهوری معرفی می‌شود. جمعی از مشاوران «خاتمی» و «هاشمی» در حال نهایی‌کردن طرح اجماع بودند. بررسی‌ها اما حاکی از این بود که «حسن روحانی» رای بالاتری نسبت به «محمدرضا عارف» دارد، پس سمت معاون‌اولی طبق توافق اولیه به «محمدرضا عارف» خواهد رسید؛ اتفاقی که البته رخ نداد. مناظره‌های سرنوشت‌ساز
دهم‌خرداد نخستین مصاف بین نامزدهای انتخابات با شیوه جدیدالابداع صداوسیما در مناظره‌های انتخاباتی برگزار شد. بسیاری آن را به «مسابقه هفته» شبیه دانستند و بیش از همه اعتراض خود نامزدها را برانگیخت. نخستین اعتراض را «محمدرضا عارف» در همان ابتدای برنامه از خود نشان داد که گفت: «ما در انتخابات ریاست‌جمهوری شرکت کرده‌ایم نه کنکور به همین دلیل به احترام مردم و کاندیداهای دیگر می‌نشینم اما به سوالات پاسخ نمی‌دهم.» برنامه‌ای که صداوسیما تهیه ‌دیده ‌بود به‌ویژه در بخش تفسیر عکس به‌شدت خنده‌دار از کار درآمد. مناظره‌ها قرار بود در سه‌جلسه با موضوع اقتصادی، فرهنگی اجتماعی و سیاسی برگزار شود. همه نامزدها به شیوه برگزاری مناظره اعتراض کرده بودند به‌جز «جلیلی» «روحانی» هم گفته بود یاد کلاس‌اول دبستان خود افتاده بود. صداوسیما در نهایت عقب‌نشینی کرد و در جلسه بعد قرار شد بخش تست و تفسیر آزاد عکس از مناظره‌ها حذف شود. «روحانی» از اخراج گسترده استادان دانشگاه انتقاد کرد و «عارف» از سپردن کارهای فرهنگی به اصناف دفاع کرد. «روحانی» همان روزها وعده داد که به‌زودی شاهد دود سفید از سوی اردوگاه اصلاح‌طلبان خواهیم بود. مناظره آخر نامزدها با موضوع سیاست اما بسیار چالش‌برانگیز شد. تا جایی که بسیاری از نقش تعیین‌کنندگی آن سخن گفتند و اینکه تا حد زیادی سرنوشت انتخابات را مناظره آخر رقم زد. «قالیباف» بحث کوی دانشگاه را پیش کشید تا «روحانی» دبیر شورایعالی امنیت ملی وقت را متهم و مقصر جلوه دهد اما خودش گیر افتاد. «روحانی» جمله‌ای بر زبان‌ آورد که بعدا معروف شد. با بیان اینکه «من سرهنگ نیستم.» خطاب به «قالیباف» گفت مجوز تجمع نداده ‌است چون «قالیباف» به دنبال این بوده که با حمله گازانبری دانشجویان را مهار کند. بین «ولایتی» و «جلیلی» در حوزه سیاست خارجی و پرونده اتمی هم بحثی درگرفت که به ناگفته‌ها دامن زد و برخی حواشی را به متن آورد. «ولایتی» دولت قبلی را که «جلیلی» دبیر شورایعالی امنیت ملی‌اش بود، متهم کرد که با برخی اقدامات دستاوردهای هسته‌ای را به باد داد. «ولایتی» گفت: «دیپلماسی کلاس فلسفه نیست. سرسختی نشان‌دادن نیست. بیانیه پشت میزخواندن نیست. اگر اینطور نبود وضع ما به اینجا نمی‌رسید.» شکاف بین جبهه اصولگرایی و به‌ویژه سه ائتلافی که قرار بود یکی از آنها بماند و دوتای دیگر بروند، آنقدر رو بود که «رضایی» هم نتوانست خودش را کنترل کند و با همان لحن همیشگی‌اش به طنز گفت: «با توجه به این همه اختلاف فکری و لفظی میان سه‌گانه این ائتلاف یعنی «قالیباف»، «ولایتی» و «حدادعادل» چطور قرار بود که میان شما سه‌نفر ائتلافی شکل گرفته و در نهایت یک نفر میداندار شود؟» کناررفتن عارف مناظره‌ها که پایان یافت «حدادعادل» هم انصراف داد. بسیاری گفتند او از همان اول هم آمده بود که نماند. زمزمه‌های کناره‌گیری «جلیلی» هم شنیده می‌شد. اصولگرایان معتقد بودند حضور و نحوه مواجهه‌اش در مناظره‌ها ناامید‌کننده بوده و حالا کنارنرفتنش تنها حاصلی که دارد، چند تکه‌شدن سبد رای اصولگرایی و حتمی‌بودن شکست است. وزن «قالیباف» بیشتر بود. پس امید به او بیشتر می‌رفت. «ولایتی» و «رضایی» هم که اهل رفتن نبودند و احیانا رای خاصی هم نداشتند. با این حال ستاد «جلیلی» اعلام کرد کاندیدای موردحمایت جبهه پایداری و آیت‌الله مصباح نه قصد رفتن دارد و نه ائتلاف. همان زمان شایعاتی مطرح شد مبنی بر اینکه احتمالا صلاحیت روحانی مجددا توسط شورای نگهبان بررسی شود. اما تکذیب شد. «معصومه ابتکار» در روایتش از اجماع اصلاح‌طلبان به «شرق» گفته بود: «نظرسنجی‏های صورت‌گرفته در آخرین دقایق بر مدار ماندن روحانی حکمیت کرد و«محمدرضا عارف» با تدبیر و درایت اصلاح‌طلبانه‌اش از صحنه انتخابات بیرون رفت. بر اساس همان نظرسنجی‏ها مشخص بود که در صورت حمایت هاشمی و خاتمی از یک کاندیدای مشخص، 26 تا 40درصد به سبد آرای او اضافه خواهد شد.» اصلاح‌طلبان می‌خواستند ثابت کنند دانش‌آموز خوبی در سیاست عملی هستند و از تجربه 84 درس گرفته‌اند. تلاش برای بردن و اقناع آنها که در مرز آمدن پای صندوق‌ها و نیامدن مردد مانده بودند، آغاز شد. «عارف» با اعلام تبعیت از نظر «خاتمی» به‌نفع روحانی کنار رفت. «روحانی» همان روزها به «شرق» گفت حتما شرایط کشور را عوض می‌کنم. اصلاح‌طلبان در سراسر کشور با تشکر و تقدیر از «عارف» به حمایت از «روحانی» شروع به سخنرانی کردند. رسانه‌ها، چهره‌ها و شخصیت‌های سیاسی، فرهنگی در دفاع از «روحانی» نوشتند و «هاشمی» هم از مرددها خواست که رای دهند. 24خرداد پازل انتخاباتی اصلاح‌طلبان کامل شد. مسیر طی‌شده به سرانجام رسید و کلید پاستور با 18میلیون‌و600هزار رای به روحانی رسید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.