دورنمای بهبود روابط روسیه و گرجستان
روابط روسیه و گرجستان از زمان درگیری دو کشور در آگوست ۲۰۰۸ رو به وخامت گذاشت و سپس اشغال دو منطقه اوستیایجنوبی و آبخازیا از جانب روسیه و بهرسمیتشناختن استقلال آن دو از جانب مسکو موجب قطع روابط دیپلماتیک تفلیس و مسکو شد. از آن زمان روسیه همواره تاکید میکرد که دولت ساکاشویلی با گرایشهای غربگرایانه موجب این چالش در روابط دوجانبه بوده است. بنابراین بعد از انتخابات پارلمانی گرجستان در اول اکتبر سال ۲۰۱۲ که در آن ساکاشویلی و حزب وی؛ جنبش اتحاد ملی شکست خورد و قوهمقننه و اجرایی این کشور را به رقیب خود واگذار کرد، اظهاراتی مبنی بر بهبود روابط دو کشور از هر دو طرف شنیده شد. روابط گرجستان و غرب یکی از مهمترین متغیرها در روابط دو کشور مساله نزدیکی گرجستان به غرب است که در دوره ساکاشویلی همواره مورد انتقاد روسیه قرار داشته است. با پایان کار ساکاشویلی و رویکارآمدن دولت جدید این تصور وجود داشت که ممکن است گرجستان حداقل شتاب خود در روند نزدیکی به غرب را بکاهد. با این حال هیچگونه نشانهای دال بر این تمایل از سوی گرجستان مشاهده نشد. از جمله شعارهایی که حزب «رویای گرجی» قبل از انتخابات
پارلمانی مطرحکرده بود بهبود وضعیت اقتصادی مردم گرجستان و از نظر سیاسی نیز عادیسازی روابط با روسیه و حفظ روابط مستحکم با غرب و همچنین تلاش برای عضویت در ناتو بود. «بیدزینا ایوانیشویلی» نخستوزیر جدید گرجستان نیز در ماه می۲۰۱۳ در مجمع عمومی پارلمان اروپا گفت: تمایل گرجستان برای پیوستن به ناتو و اتحادیه اروپا که در مصوبه پارلمان این کشور در خصوص دکترین سیاست خارجی نیز مورد تاکید قرار گرفته، کاملا واضح است؛ اما این امر تقابلی با عادیسازی روابط با روسیه ندارد. در نشست اواخر سال گذشته میلادی سران اتحادیه اروپا با «شرکایشرقی» در ویلنیوس نیز سند مربوط به همگرایی با اتحادیه اروپا با کشور گرجستان مبادله شد. روابط سیاسی - اقتصادی روسیه و گرجستان حزب رویای گرجی در تمام مراحل انتخابات و بعد از پیروزی اعلام کرد در کنار وفاداری به تمام تعهدات گرجستان در قبال ناتو و غرب، به دنبال عادیسازی روابط با روسیه است. دولت کنونی تفلیس نیز همانند ساکاشویلی خواهان بهرسمیتشناختن استقلال و تمامیت ارضی گرجستان از سوی روسیه و بازگشت دو منطقه آبخازیا و اوستیایجنوبی به سرزمین خود است. گرجستان در این راستا «زوراب
آباشیدزه» را به عنوان نماینده ویژه نخستوزیر گرجستان در مسایل مربوط به روابط با روسیه منصوب کرد. آباشیدزه از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸ سفیر گرجستان در روسیه بود و انتصاب وی میتواند به فرآیند عادیسازی روابط دیپلماتیک دو کشور کمک کند. نخستوزیر گرجستان همچنین در زمان معرفی اعضای کابینه خود به پارلمان، ساکاشویلی را در وقوع جنگ پنجروزه سال ۲۰۰۸ گرجستان و روسیه مقصر خواند. با مطرحشدن چنین اظهاراتی از جانب گرجستان بود که «ولادیمیر پوتین» رییسجمهور روسیه، خواستار بررسی مساله احیای روابط مسکو و تفلیس به سطح مناسبات بدون رژیم ویزا شد و «ماریا پانجیکیدزه» وزیر امور خارجه گرجستان نیز از این اظهارات استقبال کرد. مساله اوستیایجنوبی و آبخازیا در روابط 2 کشور در روزهای پیش از برگزاری بازیهای المپیک زمستانی، گرجستان به گسترش منطقه امنیتی المپیک سوچی روسیه به داخل مرزهای جمهوری آبخازیا اعتراض کرد. این مساله بار دیگر یادآور چالش دو منطقه اوستیا و آبخازیا در روابط دو کشوری بود که میخواهند و یا لااقل ادعا میکنند که میخواهند با یکدیگر روابط عادی داشته باشند. اما این عادیسازی نه به معنای کوتاهآمدن
گرجستان از موضع خود در قبال مناطق اشغالی است و نه متضمن عقبنشینی روسیه. دولت کنونی تفلیس نیز همانند ساکاشویلی خواهان بهرسمیتشناختن استقلال و تمامیت ارضی گرجستان از سوی روسیه و بازگشت دو منطقه آبخازیا و اوستیایجنوبی به سرزمین خود است و معتقد است روابط دیپلماتیک تفلیس با مسکو فقط در صورت ازبینبردن اشغال آبخازیا و اوستیایجنوبی از طرف روسیه و باطلشدن اعلامیه روسیه در مورد شناسایی استقلال آبخازستان و اوستیایجنوبی میسر میشود. اما روسیه بارها این امر را رد کرده و چنین موضوعاتی را غیرقابل مذاکره خوانده است. ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه نیز در دیدار با «لئونید تیبیلف»، رییسجمهور اوستیایجنوبی اظهار کرد اوستیای جنوبی و روسیه بر سر برنامههایی جهت سرمایهگذاری طی سالهای ۲۰۱4-۲۰۱3 توافق کردهاند. پوتین گفت ۸۰درصد جمعیت روسیه با اشغال دو منطقه خودمختار گرجستان، تا مدتها نیازی به تغییر استراتژی در این کشور ندارد و توان خود را برای تحتتاثیر قراردادن سیاستهای گرجستان افزایش داده است. اوستیاییها جزو شهروندان روسیه محسوب میشوند. مواضع مقامات روسی نشاندهنده آن است که آنها قصد هیچگونه عقبنشینی درخصوص
اوستیا و آبخازیا را ندارند. لاوروف اعلام کرد: ما درخصوص آینده آبخازیا و اوستیایجنوبی با گرجستان یا هر کشور دیگری وارد مذاکره نخواهیم شد، زیرا آینده این مناطق خودمختار توسط مردمانشان که حامی استقلال هستند مشخص میشود. روسیه موضع خود را مشخص کرده و استقلال این کشورها را به رسمیت شناخته است. نتیجهگیری دورنمای روابط روسیه و گرجستان فقط نمایانگر رویکردی عملگرایانهتر است و نه بهبود واقعی روابط. سیاست روسیه در قبال گرجستان بهشدت مبتنی بر استفاده از اهرمهای فشار است. روسیه با اشغال دو منطقه خودمختار گرجستان، تا مدتها نیازی به تغییر استراتژی در این کشور ندارد و توان خود را برای تحتتاثیر قراردادن سیاستهای گرجستان افزایش داده است. با توجه به مشکلات اقتصادی پدیدآمده، گرجستان در بلندمدت نمیتواند دشمنی با همسایه قدرتمند خود را ادامه دهد. بنابراین بار دیگر این گرجستان است که باید تاکتیک جدیدی برای تجدید منافع سیاسی و اقتصادی ناشی از روابط با روسیه و نیز بازپسگیری مناطق اشغالی خود ترتیب دهد. مواضع ایوانشویلی نیز نشان میدهد وی در پی آن است که با اتخاذ گفتمان دیپلماتیک مناطق ازدسترفته
گرجستان را از روسیه باز پسگیرد. بنابراین باید توجه داشت که اختلاف دولت جدید با رییسجمهور سابق ناشی از روسگرایی ایوانشویلی نبوده و این تنها یک تاکتیک و یا در بهترین حالت برداشتی واقعگرایانه از روابط گرجستان و روسیه است که بتواند در درازمدت مناطق اشغالی را به این کشور بازگرداند. نخستوزیر گرجستان نیز در مجمع عمومی پارلمان اروپا خواستار کمک کشورهای اروپایی برای نتیجهبخشبودن مذاکرات این کشور با روسیه و حفظ تمامیت ارضی گرجستان شد. به گفته وی، هرچند روسیه در بخشی از خاک گرجستان «کشور کوچک اشغالی» را بهوجود آورده است، ولی برقراری گفتوگو با مقامات مسکو برای برقراری روابط عادی بین دو کشور همسایه در اولویت اقدامات دولت وی قرار دارد. هیچیک از سیاستمداران سابق و فعلی گرجستان مایل به اشغال بخشی از خاک کشورشان از جانب روسیه نیستند و نمیتوان انتظار داشت در شرایط اشغال، روابط دو کشور در همه ابعاد سیاسی، امنیتی و اقتصادی شکل عادی به خود بگیرد. به علاوه با اظهاراتی که دولت گرجستان درباره مناطق اوستیا و آبخازیا داشته و مواضع روسیه نسبت به آنها، میتوان درک کرد که به نظر روسیه نیز سیاست دولت جدید گرجستان چندان
متفاوت از خطمشی ساکاشویلی نیست و تنها ظاهر آن تا حدودی متفاوت است. در عین حال تنظیم روابط با روسیه نیازمند زمان زیادی است و تعجیل در این مساله منجر به شکست مذاکرات در این رابطه خواهد شد، زیرا روسیه هیچ تلاشی برای حل مساله اصلی موجود در روابط دو کشور نکرده و در آینده نزدیک نیز نخواهد کرد.
منبع : ایراس
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.