|

خداحافظی با «۳ تا ۱۰۰تومان»

دستفروش‌ها چه می‌فروشند؟

علی حیدری

داستان هر شب عید همین است؛ دستفروش‌های زیادی را می‌توان دید که در خیابان‌های اصلی شهر بساط می‌کنند. همه نوع جنسی می‌توان آنجا پیدا کرد. دستفروش‌های شب عید، اغلب پوشاک می‌فروشند؛ هر نوع پوشاکی که مردم به آن نیاز داشته باشند، به فروش می‌رود؛ لباس رو، لباس داخل خانه، لباسی که می‌شود سر کار پوشید و حتی لباس زیر. انواع و اقسام جوراب، پیراهن، کراوات، دامن، شلوار، دستکش، گل‌سر و گوشواره‌ها و زینت‌آلات تزیینی. در بساط دستفروش‌‌ها می‌توان انواع کفش و دمپایی را هم دید؛ همین‌طور کیف و ساک دم‌دستی. شب‌های عید، اجناسی که کمی رسمی‌تر و تزیینی‌تر هستند، در بساط دستفروش‌ها بیشتر پیدا می‌شوند. دستفروش‌ها تلاش می‌کنند اجناسی را بساط کنند که کمتر جا می‌گیرد یا سبک‌تر است. با این حال، خیلی از آنها، با ماشین‌های خود کنار خیابان می‌ایستند و صندوق عقب را بالا می‌زنند یا روی کاپوت جلو ماشین بساط می‌کنند. این کار باعث می‌شود که علاوه بر راحتی نقل‌وانتقال جنس‌ها، در مواقع اضطراری خیلی راحت‌تر بتوان جنس‌ها را جمع کرد و با ماشین راه خود را کشید و از دست ماموران سدمعبر گریخت. شب‌های عید نوروز «بره‌کشان» دستفروش‌هاست و هرچه به عید نزدیک‌تر می‌شود، بساط‌ها فشرده‌تر و تعداد دستفروش‌ها بیشتر می‌شود. نقطه اوج دستفروشی در هفته آخر اسفند و روزهای 26 تا 29 اسفند است. در این روزها، شهروندانی که از خیابان‌های اصلی شهر می‌گذرند، با غوغایی از دستفروش‌ها مواجهند که دریایی از جنس‌ها را روی زمین گذاشته‌اند یا در دست گرفته‌اند و هر یک به شیوه خود، فریاد می‌زند و می‌خواهد بازارگرمی کند. یکی از مکان‌ها خیابان ولیعصر(عج)، بین چهارراه ولیعصر(عج) تا خیابان جمهوری است که عملا راه برای ماشین‌ها بسته می‌شود چون پیاده‌روها پر می‌شود و جمعیت اضافی پیاده‌روها سرریز می‌کند توی خیابان‌ها و لابه‌لای ماشین‌ها. ماموران سدمعبر هم یا زورشان به تعداد زیاد دستفروش‌ها نمی‌رسد یا اینکه سعی می‌کنند کمتر از همیشه، شور و شوق دستفروش‌های شهر را مختل کنند. علاوه بر خیابان‌های اصلی و چهارراه‌های مرکزی شهر، هر محله‌ای از تهران هم مکانی برای دستفروش‌های محلی است؛ از میدان هفت‌حوض در شرق تهران و میدان تجریش در شمال شهر گرفته تا فلکه دوم صادقیه و چهارراه کوکاکولا در خیابان پیروزی تا افسریه و نازی‌آباد، دستفروش‌های محلی دست‌به‌کارند تا بساط خود را تا نیمه‌های شب پهن نگه دارند و خرج شب عید را دربیاورند. یکی از خریدارانی که به عشق دستفروشان خیابان کوکاکولا به خیابان پیروزی آمده، می‌گوید: «نیمی از معنای شب عید را همین دستفروش‌ها می‌سازند که حال و هوای نوروز را به خیابان‌های تهران می‌آورند.» قیمت جنس‌هایی که دستفروش‌ها به مردم ارایه می‌کنند، با جنس‌هایی که در مغازه‌ها به فروش می‌رود، فرق می‌کند؛ همان‌طور که مرغوبیت آنها نیز متفاوت است. در میدان هفت‌حوض تهران، دستفروش‌ها تی‌شرت‌هایی که می‌فروشند کمتر از 10هزارتومان قیمت ندارد. اصطلاح «سه تا صدتومان» که سال‌ها ورد زبان مردم برای لقب‌دادن به یک جنس نامرغوب بود، دیگر به خاطره‌ها پیوسته است. حالا جورابی که دستفروش‌ها می‌فروشند، سه تا پنج‌هزار‌تومان است یا تی‌شرت‌ها معمولا 12 تا 15هزار‌تومان قیمت دارند. شلوارهای توی خانه، 12‌هزار‌تومان به‌بالاست یا گلدان‌ها حدود شش تا 10‌هزار‌تومان قیمت دارند. در شب‌های پیش از نوروز، گلدان‌های سنبل و بساط هفت‌سین، یکی از اجزای جدانشدنی دستفروش‌هاست. در شب‌های آخر، کار به جایی می‌رسد که دانش‌آموزانی که مدرسه‌شان تعطیل شده، هر یک به قد بضاعت خود، سیری یا بسته‌ای سماق به دست می‌گیرند و سعی می‌کنند، خرج شب عید خود را دربیاورند. شمع، یکی دیگر از جنس‌هایی است که دستفروش‌ها به آن علاقه زیادی دارند؛ انواع شمع‌های تزیینی و جاشمعی‌ها بین دستفروش‌ها طرفدار دارد. خیلی از این شمع‌ها را خود دستفروش‌ها می‌سازند یا یکی در خانه آنها را می‌سازد و دیگری به خیابان می‌آورد تا بفروشد. همین‌طور، گل‌سرها، گل‌های مصنوعی و تخم‌مرغ‌های رنگ‌شده تزیینی دست‌ساز هم توی بساط‌ها پیدا می‌شود. شب‌های عید، سرچهارراه‌ها و در کوچک‌ترین بساط دستفروش‌ها هم می‌توان محصولات چینی را دید. روسری‌ها و آینه‌ها و کیف‌هایی که همه از کارگاه‌های کوچک چینی، بارِ کشتی شده‌اند، وارد ایران می‌شوند و از بساط دستفروش‌های میدان هفت‌حوض و تجریش و صادقیه و نازی‌آباد سر در می‌آورند. با کمی زیر و بالاکردن آنها، می‌توان عبارت «مید این چاینا» را دید؛ همان عبارتی که روی اغلب لامپ‌های بزرگ دستفروش‌ها هم دیده می‌شود؛ خیلی از پیاده‌روها چراغ ندارند و سوسوی تیر چراغ‌برق خیابان هم نمی‌تواند بساط‌ها را روشن کند. بنابراین خود دستفروش‌ها دست‌به‌کار شده‌اند و چراغ‌های باتری‌دار کم‌مصرفی را بالای سر جنس‌هایشان نگه داشته‌اند. اصطلاح «دشت» و «سرِ چراغ» برای آنها هم معنا دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.