هشت مارس، جشنی رزمجویانه
نوشته: الکساندرا کولنتای . ترجمه: مریم امیری
مقدمه: متن پیشرو به قلم الکساندرا کولنتای یکی از نخستین متونی است که درباره خاستگاه روز جهانی زن بهجا مانده است. این متن نخستینبار در نشریه «رابوتنیستا» (به معنی زنان کارگر) در سال 1920 منتشر شد. سه سال پس از انقلاب 1917 که به شکلگیری نخستین دولت کمونیستی جهان انجامید. اتحاد جماهیر شوروی درباره حقوق زنان سالها از زمانه خودش پیشروتر بود. حق رای زنان بلافاصله به رسمیت شناخته شد و برابری زنان و مردان از هر نظر (ازدواج، دستمزد، حضانت فرزندان، بیمه و خدمات بهداشتی و...) تضمین شد. بسیاری از این حقوق برای اولینبار در جهان برای زنان به رسمیت شناخته میشد. کولنتای در دولت جدید کمیسر رفاه اجتماعی شد. این سمت او را قادر ساخت تغییرات بسیاری بهنفع زنان ایجاد کند. جنبشی که چند دهه بعد در غرب شکل گرفت نیز بسیار از آن متاثر شد. در سال 1977 در مجمع عمومی سازمانملل، هشتم مارس بهعنوان «روز جهانی حقوق زنان و صلح جهانی» به رسمیت شناخته شد. روز زن، یا روز زنان کارگر روزی برای همبستگی است، روزی است برای بازنگری در قدرت و سازماندهی زنان پرولتر. با این همه این روز تنها مختص زنان نیست. هشت مارس روزی
تاریخی و مهم برای همه کارگران و کشاورزان در روسیه و سراسر جهان است. در سال 1917، انقلاب بزرگ فوریه فراگیر شد. این زنان کارگر پیترزبورگ بودند که این انقلاب را آغاز کردند. آنها بودند که برای اولینبار تصمیم گرفتند علیه تزار و دارودسته آن پرچم مخالفت برافرازند. بنابراین هشتمارس را باید دوبار جشن بگیریم. اما اگر این روز، روز همه است چرا به آن «روز زن» میگوییم؟ و چرا انحصارا برای زنان میتینگ و جشن برگزار میکنیم؟ آیا چنین کاری وحدت و همبستگی ما را به خطر نمیاندازد؟ برای پاسخ ابتدا لازم است کمی به عقب برگردیم و ببینیم این روز با چه هدفی شکل گرفت؟ روز زن چرا و چگونه شکل گرفت؟ تنها 10سال پیش از این (1910) درباره مساله برابری زنان، و اینکه آیا زنان میتوانند در کنار مردان در حکومت شرکت کنند، بحثی داغ بود. طبقه کارگر در همه کشورهای سرمایهداری برای احقاق حقوق زنان این طبقه در حال مبارزه هستند: بورژوازی این حقوق را به رسمیت نمیشناسد. برای بورژوازی افزایش حق رای طبقه کارگر در مجلس به صرفه نیست. در همه این کشورها قانونی که حق رای زنان را به رسمیت بشناسد مدام به تعویق میافتد. در آمریکایشمالی،
سوسیالیستها روی خواسته حق رای به طور ویژه پافشاری کردند و در 28 فوریه 1909 سازمان سوسیالیستی زنان آمریکا تظاهرات بزرگی در سراسر جهان ترتیب داد که خواسته آن به رسمیتشناختن حق رای برای زنان کارگر بود. این روز نخستین «روز زن» بود. در سال 1910، در دومین کنفرانس زنان کارگر، کلارا زتکین پیشنهاد داد روزی جهانی به نام روز زن شکل بگیرد و تصمیم بر این شد که هرساله در همه کشورها باید روزی به این نام با شعار «حق رای زنان قدرت ما را برای سوسیالیسم متحد میکند»، جشن گرفته شود. در طول این سالها، موضوع دموکراتیککردن پارلمان، از طریق بهرسمیتشناختن حق رای زنان، بحثی حیاتی بود. حتی پیش از جنگجهانی [اول] کارگران در همه کشورهای بورژوازی به رسمیت شناخته شده بودند جز در روسیه. تنها زنان و دیوانهها بیحق مانده بودند. در حالیکه در همه این کشورها واقعیت سرمایهداری مشارکت زنان در اقتصاد کشور را طلب میکرد. هرسال به تعداد زنانی که در کارخانهها و کارگاهها یا به عنوان مستخدم و کلفت کار میکردند افزوده میشد. زنان همپای مردان کار میکردند و ثروت کشور با دستان آنها افزایش مییافت. با این همه زنان حق رایدادن نداشتند. اما در
چند سال پیش از جنگ، افزایش قیمتها موجب شد حتی زنان بیصدای خانهدار هم در مقابل غارت اقتصادی بورژوازی اعتراض کنند و با مطالبات سیاسی همدلی کنند. «خیزش خانهدارها» به تدریج در کشورهای مختلف چون انگلستان، فرانسه، آلمان و اتریش و در زمانهای مختلف شعلهور شد. زنان کارگر به این درک رسیدند که تهدید بازرگانان و طفرهرفتن از کار کافی نیست. چنین اقداماتی هزینه زندگی را پایین نمیآورد و باید سیاستهای دولت را تغییر داد. برای این کار طبقه کارگر باید حق رای بهدست آورد. در نتیجه در کنفرانس مذکور تعیین روز زن مشخصا برای بهدستآوردن حق رای برای زنان کارگر بود. این روز روزی بود برای همبستگی جهانی در مبارزهای با هدف مشترک زیر پرچم سوسیالیسم. نخستین روز جهانی زن از تصمیمات دومین کنگره بینالمللی زنان کارگر مدرکی به جا نمانده است. در آن کنگره تصمیم گرفته شد نخستین روز جهانی زن در 19 مارس 1911 برگزار شود. اینروز اتفاقی انتخاب نشد. رفقای آلمانی ما این روز را به دلیل اهمیت تاریخی آن برای پرولتاریای آلمان انتخاب کردند. در 19مارس 1848 که در آن سال انقلاب روی داد، شاه پروس برای نخستینبار قدرت مردم مسلح را
درک کرد و پیش از قیام پرولتاریا راهی پیش پای آنها گذاشت. یکی از قولهایی که داد، که بعدها زیرش زد، بهرسمیتشناختن حق رای برای زنان بود. پس از 11ژانویه آن سال، در اتریش و آلمان تلاشهایی برای برگزاری روز زن صورت گرفت. آنها هم برای برگزاری تظاهرات و هم تاسیس نشریههای جدید برنامه ریختند. یک هفته پیش از روز زن، دو نشریه جدید به وجود آمد: «حق رای برای زنان» در آلمان و «روز زن» در اتریش. مقالههای زیادی در اینباره منتشر شد (مثلا «زنان و پارلمان»، «زنان کارگر و شهرداری»، «چه چیز زنان خانهدار را واداشت وارد سیاست شوند» و...) که همگی سعی داشتند مساله برابری زنان در جامعه و دولت را تحلیل کنند. همه این مقالهها بر نکته مشترکی پای میفشردند: اینکه دموکراتیککردن پارلمان از طریق مشارکت زنان در انتخاب نمایندهها، ضرورتی حیاتی است. درنتیجه نخستین روز جهانی زن در سال 1911 با موفقیت برگزار شد. روز زنان کارگر در آلمان و اتریش خروش دریایی از زنان بود. در همه جا میتینگ برگزار شد حتی در شهرهای کوچک و حتی روستاها. اینروز نخستین نمایش مبارزهطلبی زنان کارگر بود. مردان در این روز در خانه ماندند و از کودکان مراقبت کردند و
همسرانشان، زنان خانهدار محبوس، به میتینگ رفتند. در یکی از بزرگترین تظاهراتها که حدود 30هزارنفر در آن شرکت کردند، پلیس تصمیم گرفت بنرها را از دست جمعیت جمعآوری کند، ولی زنان مقاومت کردند و تنها به واسطه کمک نمایندگان سوسیالیست در پارلمان از سرکوبی خونین جلوگیری شد. در 1913 روز جهانی زن به هشتممارس تغییر یافت و از آن روز، هشتمارس جلوه مبارزهطلبی زنان کارگر باقی مانده است. در ضرورت روز جهانی زن روز جهانی زن در اروپا و آمریکا نتایج شگفتانگیزی داشته است. فارغ از اینکه هیچکدام از پارلمانهای بورژوازی به کارگران امتیازی ندادند یا خواسته زنان را برآورده نکردند. در آن زمان بورژوازی توسط انقلاب سوسیالیستی تهدید نمیشد. اما روز زن دستاوردهای زیادی داشت. بیش از هر چیز تبدیل به روشی برای تحریک خواهران پرولترمان که کمتر سیاسی هستند، شد. توجه آنها به میتینگها، تظاهراتها، اعتراضات، شبنامهها و روزنامهها جلب شد که به مناسبت این روز منتشر میشدند. حتی با وجود عقبگرد سیاسی، زنان کارگر به این فکر کردند که «اینروز، روز ماست» و مشتاقانه در میتینگها و تظاهراتها شرکت کردند. پس از هر روز زن، زنان
بیشتری به احزاب سوسیالیست پیوستند و اتحادیههای کارگری رشد بیشتری داشت. سازمانها بهبود یافتند و آگاهی سیاسی توسعه پیدا کرد. روز زن کارکرد دیگری هم داشت و آن تحکیم همبستگی کارگران بود. احزاب کشورهای مختلف برای این واقعه برای هم سخنران میفرستند، رفقای آلمانی به انگلستان میروند و رفقای انگلستان به هلند و... . پیوستگی بینالمللی طبقه کارگر قویتر شده است و این به معنی قویترشدن مبارزه پرولتاریاست. روز زنان کارگر آگاهی و سازماندهی زنان طبقه کارگر را افزایش داد. این یعنی اینکه همکاری برای موفقیت مبارزه برای آینده بهتر طبقه کارگر، اصلی اساسی است. روز زن در روسیه زنان روسی برای اولینبار در سال 1913 در روز جهانی زن شرکت کردند؛ درست زمانی که تزار در حال لهکردن کارگران و دهقانان در چنگال خود بود. در نتیجه کسی نمیتوانست به برگزاری روز جهانی زن در غالب تظاهرات فکر کند. اما زنان سازماندهیشده میتوانستند روز جهانی خودشان را داشته باشند. هر دو روزنامه طبقه کارگر در روسیه یعنی پراوادا متعلق به بلشویکها و لوخ متعلق به منشویکها، درباره روز جهانی زن مقالههایی نوشتند. برخی نوشتهها متعلق به کسانی
بود که در جنبش طبقه کارگر شرکت داشتند؛ کسانی مانند کلارا زتکین. در آن سالهای غمفزا برگزاری میتینگ ممنوع بود. ولی در پتروگراد، زنانی که عضو حزب بودند، فرومی عمومی درباره «مساله زن» سازماندهی کردند. ورودیه این فروم پنج کوپک بود. این فروم غیرقانونی بود ولی محل برگزاری لب به لب پر شده بود. با این همه این فروم «بسته» به دشواری پایان یافت زیرا پلیس حملهور شد و تعداد زیادی از سخنرانان را دستگیر کرد. برای کارگران سراسر جهان بسیار مهم بود که زنان روس که تحت ستم تزار بودند، در روز جهانی زن شرکت کنند و بهنحوی نسبت به اقدامات مربوط به این روز شناخت حاصل کنند. روز جهانی زن در سال 1914 در روسیه بهتر سازماندهی شد. هر دو روزنامه کارگری نسبت به این روز توجه زیادی نشان دادند. رفقای ما تلاش زیادی کردند که روز جهانی زن را معرفی کنند. اما همه کسانی که در تدارک برگزاری این روز بودند به زندان تزاری افتادند و بسیاری از آنها بعدا به سیبری تبعید شدند. روز جهانی زن در طول جنگ امپریالیستی جنگجهانی [اول] فراگیر شده بود. طبقه کارگر در همه کشورها به خون کشیده شده بود. در سالهای 1915 و 1916 روز جهانی زن بسیار
کمرمق بود. زنان سوسیالیستی که با حزب بلشویک اشتراک داشتند تلاش کردند هشتمارس را به تظاهرات علیه جنگ تبدیل کنند. ولی حزب سوسیالیستی خائن آلمان و دیگر کشورها به زنان اجازه سازماندهی ندادند و گذرنامه آنها برای رفتن به کشورهای بیطرف با هدف نشان دادن اینکه برخلاف خواسته بورژوازی همبستگی آنها همچنان ادامه دارد، رد شد. در سال 1915، تنها در نروژ تظاهرات روز جهانی زن برگزار شد. نمایندگانی از روسیه و برخی کشورهای بیطرف هم در آن شرکت کردند. سال بزرگ 1917 از راه رسید. گرسنگی، سرما و دادگاههای جنگی طاقت زنان کارگر و کشاورز را طاق کرد. در روز جهانی زن زنان بیباکانه به خیابانهای پتروگراد آمدند. برخی از آنها کارگر و برخی دیگر همسران سربازان بودند خواستار «نان برای فرزندانمان» و «بازگشت شوهرانمان» شدند. در این زمان مهم، تظاهرات زنان برای نیروهای امنیتی تزار چنان تهدیدی بهوجود آورد که پیش از آن بیسابقه بود. نیروهای امنیتی نتوانستند از ابزارهای معمول در مقابل معترضان استفاده کنند و فقط با حیرت دریای توفانی خشم مردم را نظاره میکردند. روز جهانی زن سال 1917، در تاریخ ماندگار شد. انقلاب فوریه از همین روز آغاز شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.