|

«اثر» را می خرید یا «نام» را؟

علی فرامرزی . نقاش

همه مردم حق دارند نقاشی کنند، عکس بگیرند، فیلم بسازند و بازیگری کنند. کدام نویسنده می‌تواند به مردم بگوید حق نوشتن ندارید!؟ چگونه شاعری می‌تواند حکم کند که کسی جز ما نباید شعر بگوید!؟ همه مردم می‌توانند آثاری را که صرفا برای دل خود به‌وجود آورده‌اند - اگر منع قانونی نداشته باشد- منتشر کرده یا در معرض دید بینندگان قرار دهند. طبیعی است که هر سرمایه‌گذاری چنانچه مایل باشد می‌تواند روی آن سرمایه‌گذاری کند همچنان‌که تاکنون کرده‌اند. عباس کیارستمی، کارگاه‌های جالبی برای آموزش فیلمسازی با موبایل گذاشته بود؛ وسیله‌ای‌که امروزه همه از آن استفاده می‌کنند و در دسترسشان است، یعنی خارج‌کردن این هنر از انحصار افراد و جریان‌های سرمایه‌داری. در چنین پهنه وسیعی می‌شود به یک بازیگر گفت شما حق نداری اثر نقاشی‌ات را به نمایش بگذاری یا به فروش برسانی!؟ می‌شود به نمایشگاه‌گردانی اشکال گرفت که چرا اثر او را برای گالری‌ات انتخاب کرده‌ای!؟ مسلما، نه. چه اشکالی دارد فلان چهره سینمایی در یک نمایش انفرادی هر رقمی که می‌خواهد روی تابلو خود بگذارد و هرکس هم که مایل باشد آن‌ را بخرد!؟ سال گذشته، قبل از نمایشگاهی که من در آمریکا برپا کرده بودم، لوریس چکناواریان، آهنگساز پرآوازه ما در همان گالری آثاری را که در زمینه نقاشی به‌وجود آورده بود به نمایش گذاشت و تعدادی را هم به فروش‌ رسانید. کسی هم اعتراضی نداشت.اما نکته‌ای ظریف در اینجا هست. آنچه این‌روزها یک نمایش گروهی را تبدیل به سوژه‌ای خبری و این بحث را در جامعه هنری زنده کرده یک تفاوت دارد؛ تفاوتی که آن را فرهنگ نانوشته حرفه‌ای‌گری و احترام به پیشکسوتی و داشتن حرمت تجربه دیگران شکل می‌دهد. اگر قرار شد یک نمایشگاه گروهی برگزار شود و در آن، تعدادی از هنرمندان صاحب‌نام به‌خاطر تشویق و ایجاد انگیزه در جوانان و حمایت از نگارخانه تازه‌تاسیس شرکت کنند و حاضر شوند در کنار جوانان بدون درنظرگرفتن سلسله‌مراتب حرفه‌ای قرار گیرند و حتی این اجازه را به بازیگری که اثرش در حد هنرآموزی است دادند که کنارشان باشد و آن چهره بازیگر ناگهان قواعد بازی را برهم بزند و از این حسن‌نظری که به‌وجود آمده، به جهت شناخته‌شده‌بودن در عرصه سینما یا تلویزیون، قیمت اثرش را بیش از استادان حاضر در آن مجموعه بگذارد و گرداننده نمایشگاه هم در انتهای پوستر بنویسد (و... لعیا زنگنه) این را به چه باید تعبیر کرد؟ اینجاست که از فضا، بوی سوءاستفاده و بوی غیرحرفه‌ای‌گری به مشام می‌رسد. از خودت می‌پرسی چرا و چگونه این کم‌لطفی‌ها شکل گرفته است؟ در نشستی خبری که در روز قبل از افتتاح نمایشگاه «پازل» برگزار شده بود، در جواب خبرنگاری که نظرم را پرسید گفتم این مشکلی است که دنیای رسانه و خبر به‌عنوان فرزندان بخشی از سرمایه‌داری تحت‌عنوان «قواعدبازی» به جهان فرهنگ حقنه کرده است. ما چه موافق باشیم چه مخالف، مجبور به تن‌دادن به آنیم. در آنجا این مثال را زدم که فرضا اگر رابرت دنیرو -که اتفاقا پدرش نقاش خوبی هم بود - اعلام کند می‌خواهد تابلوهایش را به نمایش بگذارد، در فاصله‌ای کوتاه خبرش به سراسر دنیا مخابره می‌شود؛ ولی آیا آن‌همه نقاشانی که در نیویورک هستند می‌توانند از چنین امکانی برخوردار باشند!؟ طبیعتا نه! چرا، چون خبرشان مشتری ندارد، تیراژ نمی‌آورد. مگر وقتی سال1387در اولین اکسپوی عکاسی، بهمن جلالی و بعضی از همکارانش آثارشان را به اعتراض بیرون کشیدند اتفاقی افتاد؟ آیا این روند متوقف شد یا آنکه تازه دیگرانی متوجه شدند که می‌شود از این نمد کلاهی هم برای خود ساخت و ای‌کاش مساله چهره‌فروشی فقط دامن نقاشی و عکاسی را می‌گرفت... ولی هنوز یک سوال باقی است و آن اینکه آیا اینگونه واردشدن به بازار هنر، می‌تواند به اقتصاد هنر کمک کند، یعنی توجه کسانی را که توان خرید آثار هنری دارند به این حیطه جلب کند؟! جواب این است: کسی که نقاشی یک بازیگر را به چندبرابر ارزش واقعی می‌خرد چه‌چیز را می‌خرد؟ اثر را یا نام زیر آن را !؟ به ارزش تصویری آن بها می‌دهد یا پزش را می‌دهد!؟ گذشته از آن، آیا اینگونه قیمت‌گذاری‌ها، تعادل نسبی و لرزان بازار را برهم نمی‌ریزد؟ جوانان این رشته‌ها را به سرخوردگی دچار نمی‌کند!؟ آیا من می‌توانم با گرفتن یک نقش کوچک در یک فیلم، توقع دستمزدی در سطح خانم لعیا زنگنه داشته باشم!؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.