|

نیمه پر و خالی لیوان در اوکراین

مونا معتمدی

با سقوط یانوکوویچ مرحله سختی برای کشورهای غربی و دولت جدید این کشور آغاز شده است. وقایع در اوکراین به‌شدت در حال تغییر است، تنها یک روز پس از برکناری یانوکوویچ و خوشبینی نسبت به شرایط موجود، شبه‌جزیره‌ کریمه در خطر اشغال نظامی روس‌ها قرار گرفته است، ماجرا از زمانی آغاز شد که تعدادی افراد ناشناس که لباس‌های نظامی بر تن‌ داشتند فرودگاه کریمه را اشغال کردند و در فاصله کمی بعد از آن شمار واحد‌های نظامی، هلیکوپتر‌ها، تانک‌ها و هزاران سرباز در این منطقه افزایش یافت. این در حالی است، اتفاقاتی که در کریمه در حال وقوع است باعث شده تا واشنگتن و بروکسل سعی بر تفکیک ارتباط این اتفاقات با دولت تازه‌تاسیس کی‌یف کنند. اما این دو رویداد متاسفانه به طرز اجتناب‌ناپذیری به هم مربوط هستند. با این وجود و به‌رغم تهدید فزاینده و آشکار روسیه، آینده اوکراین بستگی به میزان قدرت انتخاب و عملگرابودن دولت تازه‌تاسیس این کشور دارد. در حال حاضر به نظر می‌رسد شبه‌جزیره‌ کریمه تحت کنترل نیروهای روسیه است و مسکو سقوط یانوکوویچ را مجوزی برای مداخله در اوضاع این کشور می‌داند. با این وجود گفتن اینکه فشارهای مسکو بر دولت تازه‌تاسیس کی‌یف باعث اتخاذ برخی از تصمیمات نابجا توسط این دولت خواهد شد، توجیه مناسبی برای انتخاب‌های غلط و بی‌مسوولانه این دولت نخواهد بود؛ به‌خصوص که در این برهه زمانی عملگرایی و چگونگی تصمیماتی که دولت تازه‌تاسیس خواهد گرفت برای خروج از بحران موجود و در نتیجه پیشرفت این کشور بسیار مهم است. در حالی که ماجرای سقوط یانوکوویچ و اتفاقات بعد از آن با تصمیم نابهنگام و نسنجیده وی برای امضانکردن توافقنامه با اتحادیه اروپا آغاز شد، خواست یانوکوویچ برای امضای قرارداد با دولت روسیه شکی در سرسپردگی او به این کشور باقی نماند و همه این عوامل باعث سقوط او شدند، حال آنکه تمامی ماجرا این نیست. حقیقت این است یانوکوویچ چنانکه گفته می‌شود غلام حلقه‌به‌گوش روسیه نبوده است تا هر کاری را که آنها می‌خواهند برایشان انجام دهد، مساله این است که یانوکوویچ می‌دانست با امضای توافقنامه مزبور با اتحادیه اروپا، روسیه دست به اقدام تلافی‌جویانه خواهد زد و از آنجایی که اوکراین از لحاظ اقتصادی وابستگی بسیاری به روسیه دارد، اقتصاد این کشور دچار مشکل خواهد شد هرچند به‌طور موقت و یانوکوویچ نمی‌خواست دولت خود را در چنین شرایطی قرار دهد. این در حالی است که واکنش غرب به کمک مالی ۱۵بیلیون‌دلاری روسیه به دولت قبلی اوکراین درست قبل از زمان امضای توافقنامه با اتحادیه اروپا بسیار منفی بود و از آن به‌عنوان رشوه دولت روسیه به اوکراین یاد کردند با وجود اینکه اعطای کمک‌های مالی امری مرسوم در سیاست خارجی بسیاری از کشورهای غربی است، علاوه بر آن کشور‌های غربی در مواجهه با بحران اقتصادی اوکراین نه یک بسته اقتصادی قانع‌کننده و نه پیشنهادی در جهت داشتن برنامه منسجم اقتصادی بلندمدت برای این کشور داشتند. در نهایت عاملی که باعث سرنگونی یانوکوویچ شد کشور‌های غربی نبودند بلکه مردم اوکراین بودند که از سیاست‌های یانوکوویچ به تنگ آمده و با توسل به‌زور به حکومت وی پایان داده و دولتی را تشکیل دادند که مخالف روسیه است. با این وجود پیروزی مردم اوکراین، آینده کی‌یف و به‌طور کلی کشور اوکراین حتی بدون درنظرگرفتن تنش اخیر این کشور با دولت روسیه در هاله‌ای از ابهام است، به‌عنوان مثال آزادی رییس‌جمهور پیشین این کشور یولیا تیموشنکو در قدم اول می‌تواند نشانه‌‌ای مثبت از روند سیاسی دولت جدید ارزیابی شود. اما در این زمینه باید بسیار محتاط بود اگرچه از یولیا تیموشنکو به‌عنوان سمبل سیاستمدار طرفدار غرب یاد می‌شود، نباید فراموش کرد که وی همواره سیاستمداری فرصت‌طلب بوده که کوچک‌ترین مسوولیتی در قبال مردم اوکراین قایل نیست. این در حالی است که تیموشنکو و مسایل مربوط به آن تنها یک بعد از اختلافات داخلی این کشور است و اتفاق‌نظر در سرنگونی یانوکوویچ لزوما به معنی اتحاد همه احزاب و گروه‌های این کشور نیست. به‌عنوان مثال گروه ملی‌گرایان متعصب هرچند از نظر کمی تعدادشان در میان مخالفان یانوکوویچ کمتر از بقیه گروه‌ها بود، ولی نحوه مبارزات خشونت‌آمیز آنها از جمله یورش به مراکز دولتی و حمله به نیروهای پلیس در سرنگونی یانوکوویچ کم‌تاثیر نبود، به این‌ترتیب سوالی‌ که در اینجا مطرح می‌شود این است که این گروه‌های تندرو تا چه اندازه می‌توانند در چنین شرایط بحرانی‌ای خواسته خود را با خواسته دولت جدید و دیگر احزاب هماهنگ کنند. مساله پیچیده‌ دیگر این است که با وجود اینکه یانوکوویچ عرصه سیاسی را بر مخالفان خود تنگ کرده بود و راهی به‌جز توسل به‌زور برای آنها باقی نگذاشت پس از پیروزی به این شیوه به نظر نمی‌رسد که ‌بعد از این مخالفان دیگر اعتقادی به تشکیل حزب و مبارزه دموکراتیک برای رسیدن به اهدافشان یا هر گونه تغییری در اوضاع سیاسی کشور داشته باشند. در چنین شرایطی اقدامات دولت تازه‌تاسیس اوکراین همچون به رسمیت‌نشناختن زبان روسی به‌عنوان زبان رسمی کشور، ممنوع اعلام‌کردن فعالیت احزاب طرفدار روسیه و دیگر اقدامات شدید داخلی علیه جمعیت طرفدار روس این کشور نه‌تنها به حل این بحران کمک نکرده بلکه باعث تشدید آن نیز شده است، به این‌ترتیب و با وجود چنین اقداماتی دولت روسیه لزوم حضور نظامی و دفاع از منافع خود در این کشور را هرچه بیشتر احساس می‌کند. همچنین خطر تبدیل‌شدن شبه‌جزیره‌ کریمه به ایالت جدایی‌طلب و خودمختار از دیگر مواردی است که دولت تازه‌تاسیس اوکراین باید به آن توجه داشته باشد در حالی که بر فاسد و مستبدبودن دولت قبلی شکی نیست ولی نباید فراموش کرد عده‌ زیادی برای انتخاب یانوکوویچ به آن دولت رای داده بودند و این عده‌ طرفدار روسیه و سیاست‌های دولت قبلی هنوز در این کشور وجود دارند و زندگی می‌کنند بنابراین همان‌طور که راستگرایان افراطی حق فعالیت در کشور را دارند باید به گروه‌های طرفدار روسیه نیز اجازه فعالیت داد. این در حالی است که روسیه بدون اشغال کریمه با استفاده از نیروی نظامی‌اش تنها با تکیه بر گزینه‌های تجاری و انرژی‌اش که دولت اوکراین به آن وابستگی بسیار دارد، می‌تواند این کشور را به‌طور جدی دچار مشکل کند. بنابراین در شرایط کنونی که خطر مداخله نظامی روسیه جدی به نظر می‌رسد به‌جای اظهار نگرانی‌کردن‌های بسیار از شرایط موجود لزوم حمایت‌های جدی از دولت تازه‌تاسیس کی‌یف بیش از پیش احساس می‌شود در چنین شرایطی حتی تضمین وام یک‌میلیارد‌دلاری آمریکا نیز بسیار کم و دیرتر از زمان مناسب آن است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.