اتفاقهای فرهنگی
حسین سناپور
اتفاقهای جمعی هر بدیای که داشته باشند، این حسن را دارند که بخشی از فرهنگ ما را به تماشا میگذارند؛ نوع روابط، ظرفیتهای مادی و معنوی، خواستهها و کمبودها و غیرهوغیره را. طبعا اتفاقهای فرهنگی که جمعی اهل فرهنگ و به شکل ایجابی (و نه برای تخریب) انجام دهند خیلی بیشتر و بهتر بخشی از فرهنگمان را نشان میدهند، چون گروهی از تاثیرگذارترین و متخصصترین آدمها را به تماشا میگذارند؛ کسانی که میتوانند چکیده رفتارهای جمعی بخش مهمی از جامعه باشند. از این جهت است که من همیشه درباره جوایز ادبی گفتهام بدترین جوایز هم خوبند؛ خوبند چون صرفنظر از همه جنبههای ریزودرشت منفی و مثبتشان، ما را به خودمان نشان میدهند؛ پنهانکاریها، تواناییهای کار جمعی، فردگرایی و جمعگرایی، مقدار مشارکت آدمهای دور از صحنه اصلی، تاثیرگذاری در جامعه و در همان قشر فرهنگی و انتخابهایی که حاصل آن کار جمعی بوده و سپس عکسالعمل دیگران نسبت به آن. بهنمایشدرآمدن همه اینها در اثر یک اتفاق (یک جایزه ادبی مثلا)، کم چیزی نیست؛ فارغ از اینکه چه تاثیرهای مثبت (یا منفیای) در زندگی برندهها و داوران و برگزارکنندگان آن اتفاق، آن جایزه فرهنگی،
داشته باشد. اگر یک جایزه بد برگزار میشود، حتما این بضاعت امروز ماست و اگر خوب هم برگزار میشود، همینطور. اگر بیسروصدا برگزار میشود، این در درجه اول توانایی برگزارکنندگان آن جایزه است و اگر پرسروصدا و با انعکاس زیاد در جامعه فرهنگی برگزار میشود، باز هم همینطور. اتفاقهای فرهنگی از این دست غیر از آنکه ظرفیتهای ما را نشان میدهند، نشاندهنده خواستهها و نیازهای جمعی ما هم هستند. رشد و گسترش چشمگیر ادبیات ما در این دو دهه، به گمان من، مهمترین دلیلی بود که باعث شد (و هنوز میشود) که جوایزی راه بیفتند. دلایل دیگر هم حتما بود، اما این گسترش نیازهای خودش را هم دارد؛ داشتن جوایز متعدد، مجلات ادبی متعدد، منتقدان متعدد و از همه مهمتر خوانندههای بسیار. اما حقیقت این است که جز در دوره آقای خاتمی، اینهمه از ادبیات ما دریغ شده است و اکنون ما ماندهایم و تهماندهای از هرکدام. تا کی؟ تا همت جمعیمان کاری بکند و نه کسی دیگر. چون این تاثیرگذاری اندک جوایز بر جامعه کتابخوان، این مشارکت ناچیز جمعی اهل فرهنگ و بهخصوص خود ادبیاتیها در برگزاری جوایز و اینهمه محدودیت که دستکم در سالهای گذشته وجود داشت برای
آدمهایی که تجربه و اعتبار بیشتری داشتند برای برگزاری چنین جوایزی، هیچکدام در اندازه و شأن ادبیات ما نیست؛ بهخصوص حالا، با گشایشهای نسبی در دادن مجوزهای کتاب و انتشار تعداد قابلتوجهی رمان و مجموعهداستان تازه. نهفقط کمیت و اندازههای ادبیاتمان، که شأنش هم خیلی بیش از اینهاست. فقط انگار هنوز خیلیهایمان یا این شأن و اندازه را باور نداریم یا این گشایش نسبی فضای پس از انتخابات را.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.