|

رکاب‌زدن در مسیر اصلاح طبیعت

دوچرخه‌سواری برای دلفین‌ها

شادی طبیب‌زاده

کوروش بهزادی دوچرخه‌سواری است که مسافت‌های طولانی را رکاب می‌زند و به هر آبادی و شهری می‌رسد، به آموزش و اطلاع‌رسانی درباره محیط‌زیست می‌پردازد. محمود قائم‌مقامی، دوچرخه‌سواری که در سال اخیر با یک گروه فرانسوی دور اروپا را پیموده، نیز از سفر آخر بهزادی (مناطق ترکمان و میان‌کاله) به او ملحق شده و این دو نفر با امید نجات محیط‌زیست در این مسیر حرکت می‌کنند. زنگ خطر کره‌زمین مدت‌هاست که به صدا در آمده. دمای زمین روزبه‌روز در حال افزایش، سطح آب دریاهایش در حال بالاآمدن و محیط‌زیست آن در خطر است. علاوه بر معضل‌ها و آسیب‌هایی که در جوامع بیش‌ازپیش به چشم می‌خورد و بروز جنگ‌های ویرانگر، بحران در هر زمینه‌ای سرطان‌وار سراسر جهان را دربر گرفته. کم و زیادی شدت این مسایل به مراتب توسعه‌یافتگی در کشورها متفاوت است. جدی‌بودنش نیز تا جایی است که - به خصوص در سال‌های اخیر- هشدارهای «حفظ و نجات کره زمین» از سوی دولت‌ها به بیشترین میزان رسیده و بیش از پیش، جلسات سران با مضمون حفظ سلامت و بقای بشر و حفاظت از منابع زیست‌محیطی تشکیل می‌شود. بازتاب چنین مسایلی در جامعه به گونه‌ای است که خواسته یا ناخواسته برای چند لحظه هم که شده، زمزمه یا حتی فریاد «در خطربودن کره زمین» به گوش مردم خورده؛ مثل خشک‌شدن دریاچه ارومیه، مرگ زاینده‌رود، تخریب غارها و میراث طبیعی، ژئوپارک قشم، خطر انقراض یوزپلنگ‌ها و دارکوب‌ها. تعداد زیادی نیستند کسانی که این مسایل، دغدغه زندگیشان شده و تلاش می‌کنند که برای بهبود وضعیت، کاری بکنند؛ از جمله کوروش بهزادی دوچرخه‌سوار. کوروش، متولد 1361، از سال 91 برای اطلاع‌رسانی و آموزش در راستای حفظ محیط‌زیست با دوچرخه سفر می‌کند. او که رشته ورزشی اصلی‌اش کوهنوردی بوده، پس از آسیب‌هایی که طی ماجراجویی‌هایش دید، از 9سال پیش شروع به دوچرخه‌سواری کرد. از شاخص‌ترین سفرهایش می‌توان به رکاب‌زدن از پایتخت تا دریاچه ارومیه (1689‌کیلومتر)، از تهران تا جنوب کشور (1850‌کیلومتر) و حاشیه دریای کاسپین (1000‌کیلومتر) اشاره کرد که از آستارا تا مختوم‌قلی (آخرین مرز آبی) را با دوچرخه پیمود اما در نهایت، به‌دلیل گرفتارشدن در توفان و آسیب‌دیدن سرپناهش (چادر مسافرتی) بعد از رکاب‌زدن 20‌کیلومتری روی ماسه‌ها و شرایط بسیار دشوار، زودتر سفرش را به اتمام رساند. بهزادی در تشریح انگیزه خود برای دوچرخه‌پیمایی در مسافت‌های طولانی، می‌گوید: «خشک‌شدن دریاچه ارومیه، خبر از سونامی نمک می‌دهد؛ مثل دریاچه مرنجاب که به بیابان تبدیل شده. شکار بی‌رویه و تخریب محیط‌زیست خبر از مرگ زودرس کره زمین می‌دهد. انسان‌ها توان حرف‌زدن دارند ولی جانداران دیگر، از درخت گرفته تا گربه، نمی‌توانند حرف بزنند و بگویند به ما آسیب نرسانید. هر کس در دنیا مسوولیتی دارد و من هم یکی از مسوولیت‌های خودم را نجات طبیعت، خانه و خانواده‌ام می‌دانم.» در حالی که پرچمی با نشان صلح را با خود حمل می‌کرد، بهزادی از تهران تا قشم را با دوچرخه پیمود و به مردم استان‌های تهران، اصفهان، فارس و هرمزگان در زمینه معضلات ایجادشده ناشی از صید بی‌رویه ماهی‌ها، آزاررساندن به دلفین‌ها، ریختن زباله در محیط‌زیست و تخریب میراث طبیعی به اطلاع‌رسانی پرداخت و در نهایت با جمع‌کردن 150 امضا برای حفاظت از دلفین‌ها، سفر خود را به پایان رساند. او دلفین‌ها را پلیس دریا و سردسته اکوسیستم خلیج‌فارس عنوان کرد و درباره آنها می‌گوید: «دلفین‌ها با یکدیگر و به صورت خانوادگی زندگی می‌کنند؛ درست مثل انسان‌ها. اواخر زمستان و اوایل بهار که به اطراف ساحل«شیب دراز» و جزیره هنگام مهاجرت می‌کنند، مورد آزار ناخواسته گردشگران قرار می‌گیرند. توریست‌ها با قایق بالای سرشان می‌روند و باله‌های پشتی دلفین‌ها توسط پره موتور قایق‌ها آسیب می‌بیند. همچنین صدای ایجادشده، باعث می‌شود نتوانند یکدیگر را پیدا کنند، به ساحل می‌روند و ماسه‌گیر می‌شوند.» او می‌افزاید: «این موجودات شُش دارند و سرشان را برای تنفس از آب بیرون می‌آورند و غذاهایی که از مردم می‌گیرند، برایشان ضرر دارد. همچنین صدای موتور قایق‌ها منجر به ترسشان می شود. دلفین‌های همیشه‌خندان درواقع در این شرایط خوشحال نیستند ولی مردم این لبخند دایمی را به حساب خوشی آنها می‌گذارند. این موجودات مهربان به دریانوردانی که دچار حادثه شده و راهشان را گم کرده‌اند، کمک می‌کنند. همچنین کسانی را که در حال غرق‌شدن بودند، نجات داده‌اند. با صید بی‌رویه ماهی‌ها غذای این موجودات از بین می‌رود. با ریختن ضایعات به آب دریاها، ماهی‌ها که غذای اصلی این جانداران هستند مسموم می‌شوند و دلفین‌ها با خوردنشان احساس مسمومیت می‌کنند. در نتیجه برای جلوگیری از سرایت بیماری‌شان خود را به ساحل می‌رسانند و خودکشی می‌کنند.» بهزادی واکنش مردم را در رابطه با کاری که انجام می‌دهد، می‌گوید: «بیشتر مردم فکر می‌کنند بیکار هستم ولی درست نیست. این دغدغه من است چون دلم می‌سوزد. نمی‌خواهم وقتی فرزندانمان پا به طبیعت می‌گذارند، افسوس بخورند و جز دشت و بیابان که گورستان درخت‌هاست چیزی برای دیدن و لذت‌بردن نداشته باشند.» مخاطرات و ریسک‌پذیری در سفر با دوچرخه بسیار زیاد است. هر کسی هم حاضر به انجام آن نمی‌شود. بهزادی درباره این مخاطرات می‌گوید: «همیشه باید هوشیار و آماده باشی؛ حتی موقع خواب. آنقدر که دلت برای دو ساعت خواب عمیق، تنگ می‌شود. گاهی اوقات تنهایی، ترس‌آور می‌شود. ممکن است به سارق و زورگیر برخورد کنی؛ در نتیجه بهتر است تا حدی هر چند کم به ورزش‌های رزمی و دفاع شخصی آگاهی داشته باشی. همچنین ممکن است با وجود پیمایش مسافتی طولانی جای مناسبی برای استراحت پیدا نشود یا وضعیت جوی به‌گونه‌ای باشد که مجبور شوی دست از حرکت بکشی. هنگام دوچرخه‌سواری در مسافت‌های طولانی نمی‌شود بار سنگین حمل کرد؛ به همین خاطر ممکن است با کمبود آذوقه مواجه شوی.» بهزادی انگیزه‌اش را برای ادامه چنین برنامه‌هایی با وجود چنین خطرات و نگرانی‌هایی، توضیح می‌دهد: «من این سختی را به جان می‌خرم که مردم را از این معضلات آگاه کنم. حتی اگر میان این‌همه یک‌نفر متوجه حرف‌هایم شود، برایم کافی است. هرچه تعداد افراد مطلع و آگاه بیشتر باشد زودتر به نتیجه خواهیم رسید. با یک نفر کار به جایی نمی‌رسد. من همیشه تکروی کرده‌ام ولی حالا می‌خواهم«ما» باشیم. نیروی«ما» بیشتر است. هرچه موج نگرانی نابودی محیط‌زیست فراگیرتر شود، امید بیشتر می‌شود. به‌عنوان مثال، از وقتی محمود قائم‌مقامی به من پیوست، توانستیم افراد بیشتری را آگاه کنیم. ما همگی در بروز این فاجعه به یک میزان مقصریم و کوتاهی کرده‌ایم؛ از همه بدتر بی‌اعتمادی‌ای که وجود دارد باعث می‌شود خیلی‌ها این صحبت‌ها را جدی نگیرند.» او می‌گوید: «بادست خودمان در زمین سیاهچاله‌ای درست کرده‌ایم. اگر همه دست به دست هم دهیم، می‌توانیم زمین را حفظ کنیم. با کاشتن درخت و جلوگیری از نابودی منابع طبیعی، می‌توانیم محیط‌زیستمان را نجات دهیم و برای نسل‌های بعد حفظ کنیم.» کار او تمام نشده است؛ سفر بعدی بهزادی و قائم‌مقامی تا چند ماه دیگر، رکاب‌زدن در کویر و با عنوان«ردپای یوزپلنگ» خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.