پیروزی گام اول آلمان در میدان «کیف»
یونگه ولت
به همین سرعت میتواند ورق برگردد. سالها ناچار بودیم تن به شنیدن و خواندن مواعظ رسانههایی بدهیم که یولیا تیموشنکو سیاستمدار اپوزیسیون اوکراین یک فرشته بیگناه است و حالا، هنوز از زندان در نیامده عکس آن را میشنویم. برنامه دوم تلویزیون آلمان ناگهان مطلع میشود که منتقدان میگویند او در «معاملات مشکوک» دست داشته و «سازشکار و بیوجدان» است. روزنامه «زود دویچه» افشا میکند که «او بهعنوان بخشی از یک جریان اقتصادی و صاحب قدرت مشکوک، خود متهم است.» روزنامه «دیولت» هم ناگهان به او سوءظن پیدا میکند که «تیموشنکو هم مثل یانوکوویچ است با این تفاوت که موهایش را میبافد و خوشگلتر است.» انگار نه انگار که اگر کسی قصد دانستن اینها را داشت، مدتها پیش هم میتوانست همه اینها را بداند. اما چه شده که رسانهها ناگهان خوانندگان خود را قابل دانستهاند که اطلاعات جامع درباره مسیر ترقی خانم الیگارش «شاهزاده خانم گاز» را در اختیار آنها بگذارند؟ دیگر کسی نیست که نداند در اوکراین دعوا بر سر قدرت است، از جمله بر سر آزمون سیاست خارجی جدید آلمان. یوآخیم گاوک، رییسجمهور آلمان در سخنرانی خود بهمناسبت روز ملی آلمان در سال 2013 و در
کنفرانس امنیت مونیخ در 2014 گفت آلمان باید برای به دستآوردن چارچوب مقررات جهانی و شکلدادن به آن مصممانهتر «در سیاست جهانی» شرکت کند. اینک فعالیت آلمان در کییف نشان میدهد که سیاست خارجی جدید آلمان یکوجه غیرنظامی نیز دارد. آن کس که برنامهای برای کار ارایه میدهد، فرانکوالتر اشتاینمایر، وزیرخارجه آلمان است و نه خانم اشتون، رییس دیپلماسی اتحادیه اروپا! اشتاینمایر است که میانجی انعقاد قرارداد بین دولت و اپوزیسیون است. روز بعد هم که اپوزیسیون زیر قرارداد میزند و زمام قدرت را بهدست میگیرد، برلین هم آن را تایید میکند. همگان چه میگویند؟ از روزنامه تاگساشپیگل غریو شادی برمیخیزد که اوکراین نشان داد اگر دیپلماسی آلمان با اعتمادبهنفس به میدان آید به نتایجی دست خواهد یافت: «بالاخره حالا فهمیدیم که منظور دولت ائتلاف بزرگ (منظور دولت فعلی آلمان است که حاصل ائتلاف دو حزب مسیحی و حزب سوسیالدموکرات است) چیست وقتی از نقش فعالتر آلمان در سیاست جهانی سخن میگوید.» بعضیها بعید نمیدانند که اوکراین دوتکه شود؛ هماکنون در کریمه بحث جداشدن مطرح است. آلمان فدرال که در گذشته اعلام کرد یوگسلاوی یک کشور چند ملیتی
است و به پیروی از سیاست استقلال خلقها متلاشیکردن یوگسلاوی را به پیش راند، نمیخواهد سناریوی تجزیه را در اوکراین تکرار کند. خانم مرکل، صدراعظم آلمان، روز دوشنبه اعلام کرد که دولت آینده اوکراین باید هوای بخشهای جنوبی و شرقی کشور را نیز داشته باشد. در سال 2004 هم که شایعه جدایی برای نخستین بار مطرح شد، برلین همین موضع را گرفت. دلایل آن هم روشن است. یک دلیل این است که اگر چنین شود بخش غربی اوکراین که از لحاظ اقتصادی ضعیفترین بخش آن کشور است نصیب اتحادیه اروپا میشود. دلیل دوم این است که ساحل دریای سیاه بخشی از منطقه نفوذ روسیه خواهد شد. و این، درست همان وضعی است که اصلا نباید پیش آید، این نکته را زبیگنیو بریژینسکی در سال 1997 در کتاب خود بهنام «صحنه بزرگ شطرنج» (این کتاب با عنوان «پس از سقوط» به فارسی ترجمه شده است) با صراحت مطرح کرده. در واقع یکی از عوامل مهم برای اینکه روسیه بتواند در برابر غرب مقاومت مستمر داشته باشد همین است که نیروی دریایی آن بتواند سواحل دریای سیاه را در اختیار داشته باشد. آندرس فوگراسموسن، دبیرکل ناتو در چالشهای جاری با صراحت اظهارنظر کرده است. او، پس از سقوط دولت یانوکوویچ در
روز شنبه، گفت ناتو میتواند «آماده باشد تا مناسبات خود را با اوکراین شدت بخشد.» اما برلین در سال 2008 مانع عضویت اوکراین در ناتو شد. آثار و علایمی نیز دیده نمیشود که حکایت از تغییر این سیاست داشته باشد. برعکس: مفسرانی چون استفان کورنلیوس (از روزنامه زود دویچه) که بر اساس تحقیقات «اووه کروگر»، پژوهشگر علوم رسانهای از شهر لایپزیگ، ارتباط بسیار نزدیک با بلندپایگان سیاست خارجی آلمان دارد، مصرانه بر این موضع پای میفشارد که در ارتباط با اوکراین» اتحادیه اروپا -و نه ناتو- پروژه عظیمی برای توسعه به ارث برده است. این نظر هماهنگ است با نظر آلمان درباره تقسیم کار تازه در ترانس اتلانتیک، به این صورت که آمریکا روی به آسیا میآورد و بخش گستردهای از منطقه مورد علاقه غرب- نهتنها در آفریقا! - به شریک کوچکتر، اتحادیه اروپا سپرده میشود، که اینک خود تحت رهبری آلمان علاقه به سرکردگی پیدا کرده است. موید این نظر گفتوگوی تلفنی خانم ویکتوریا نولاند، دیپلمات آمریکایی با خانم هلگا اشمید، دیپلمات آلمانی است، که به بیرون درز کرده است. این گفتوگو نشان میدهد که خواست آلمان محدود به این نیست که در اوکراین مستقلا عمل کند.
افزون بر این اختلاف شدیدی هم بر سر گماردن افراد است. برلین میخواهد ویتالی کلیچکو را به قدرت برساند، آمریکا میخواهد- دستکم تا پایان هفته گذشته- آرسنی یازنوک را در راس قدرت بگمارد. اما حالا یولیا تیموشنکو سر از صندوقچه بیرون آورده، کسی که امروز نیز چون گذشته هم قدرت دارد و هم با واشنگتن روابط حسنه. این یک شکست قطعی برای آلمان است که میخواست کسی در کییف، در راس قدرت باشد که رگ و ریشه قوی آلمانی دارد. بیهوده نبود که صدراعظم مرکل خود رشته کار را بهدست گرفت، نخست به تیموشنکو تبریک گفت و بعد هم او را برای معالجه به برلین دعوت کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.