تاثیر کشمکش روسیه و آمریکا
در اوکراین بر مناقشه هستهای ایران
فرنگیس بیات
بحران اوکراین تلاشهای «باراک اوباما» را برای کمکخواستن از روسیه در موضوعات مختلف عقیم خواهد گذاشت. تلاش آمریکا برای پایاندادن به جنگ داخلی سوریه، حل پرونده هستهای ایران و تسهیل خروج نیروها از افغانستان از این جمله است. اگر مدیریت «باراک اوباما» شک و تردیدها را درباره جدیت او در مورد چالشهای سیاست خارجی افزایش دهد - همانطور که منتقدان جدی او اینطور میگویند - این شرایط میتواند موضوعات دیگری را هم تحت تاثیر خود قرار دهد: از گفتوگوهای صلح اسراییل - فلسطین گرفته تا وضعیت اتمی کره شمالی و موضعگیریهای تهاجمی منطقهای چین. بحران وخیم کنونی اوکراین، بازتابی از مناقشات جنگ سرد است اما این بحران، رییسجمهوری آمریکا را در خط مقدم بحران میان اروپاییها و روسها قرار داده است. بحرانی که در آن، هم آمریکا و هم روسیه تلاش میکنند تهدیدات نظامی را خنثی کرده و این کشور را ناگزیر سازند نیروهایش را از شبهجزیره «کریمه» عقب بکشد. «نیکلاس برنز» معاون پیشین وزیر امور خارجه آمریکا در جریان سخنرانی در شورای «آتلانتیک» گفته است که «اوباما» در مقابل جدیترین بحران بینالمللی دوران ریاستجمهوریاش قرار گرفته است. در کنار
کشمکش فزاینده با روسیه، اوباما با چین هم مشکلاتی دارد: کشوری که مناقشات سرزمینی جدی را در آسیایشرقی بهوجود آورده است و باعث برافروختهشدن نوعی ناسیونالیسم در ژاپن هم شده است. افراطیون در سوریه، عراق و شمال آفریقا تهدیدات جدی دیگری هستند و درعینحال مذاکرات هستهای با ایران به آرامی اما محتاطانه پیش میرود. این در حالی است که نا آرامیها در کشورهایی مثل مصر، ونزوئلا و تایلند بیوقفه جریان دارد.
دیدار نتانیاهو
«اوباما» قرار است با نخستوزیر اسراییل دیداری داشته باشد. این دو سیاستمدار در مورد پرونده هستهای ایران و همچنین مذاکرات صلح با فلسطینیان اختلاف نظر عمیقی با هم دارند. این در حالی است که اوباما همزمان با این چالشها، تلاش میکند با لحنی دیپلماتیک، روسیه را تحت فشار بگذارد چراکه تلویحا به ناتوانی خود در این زمینه معترف است. این ارزیابی «ریچارد اندرز» استاد استراتژی امنیت ملی در دانشکده جنگ آمریکا در واشنگتن است. این استاد دانشگاه میگوید: «قدرت ژئوپلیتیکی ما در برخی مناطق دچار محدودیتهایی است... در چند مورد گذشته مثل سوریه ما حتی تصمیم گرفتیم که مداخله نکنیم، کاری که در سالهایهای قبل بارها انجام داده بودیم. در طول 20 یا 25سال گذشته بهندرت پیش آمده که ما در بحرانی مداخله نکرده باشیم. بحران اوکراین نشان میدهد که آمریکا بهطور جدی نیاز دارد تا سیاست خود در مقابل مسکو را بازنگری کند، سیاستی برای ترسیم آن باید نیمنگاهی به محدودیتهای قدرت آمریکا داشته باشیم.»
اوکراین، اوباما و ایران
دولت اوباما سعی کرده است چهرهای قاطع از رییسجمهوری ترسیم کند: «اینکه او 90دقیقه با رییسجمهوری روسیه تلفنی صحبت کرده است.» این مکالمه در حالی اتفاق میافتد که متحدان اوباما آشکارا نگرانیهای خود را از کنارهگیری اوباما از ایفای نقش رهبری خود اعلام کردند. وزیر خارجه آمریکا در برنامه «روبهروی ملت» در شبکه سیبیاس گفت: «رییسجمهوری درمورد اینکه روسیه جدا باید از موضع خود عقبنشینی کند، جدی بود. او قاطعانه تصریح کرده است که چنین موضعی از طرف روسیه غیرقابل قبول است و پیامدهای جدی خواهد داشت». «جان متلاک» سفیر سابق آمریکا در شوروی اما معتقد است اوباما برای ترسیم سیاست خود در برابر روسیه از مشاوران خبره برخوردار نیست چراکه در این رویکرد، عنصر روانشناسی رهبران روسیه لحاظ نشده است.
منافع حیاتی
«نیکلاس برنز» میگوید برای آمریکا مهم است که حمله نظامی روسیه به اوکراین، حمله به منافع حیاتی آمریکا و نادیدهگرفتن منافع آمریکا در استقرار یک اروپای آزاد و باثبات به شمار میرود. دولت «اوباما» باید بداند خودداری از واکنش قاطع نسبت به مداخله نظامی روسیه در اوکراین، سبب میشود این کشور در سایر موضوعات، مثل پرونده هستهای ایران نیز از موضع دستبالا برخوردار باشد. البته واشنگتن و مسکو در اوایل دوره اول رییسجمهوری «اوباما» پیشرفتهای خوبی در مورد معاهده «استارت جدید» برای کاهش تسلیحات هستهای و عضویت روسیه در سازمان تجارت جهانی داشتند. در ژوئن 2010 کاخسفید با انتشار گزارشی تلاشهای همکاریجویانه روسیه و آمریکا را در فهرستی برشمرد و روابط مجددا تنظیمشده میان روسیه و واشنگتن در 17 حوزه معرفی شد: ایران، کرهشمالی، افغانستان، تعهدات تجاری و نظامی دوجانبه.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.