|

«چانکا» یا مقصد بعدی اردوغان؟

مورات یتکین . مترجم: هدی اسلامی

عبدالله‌گل رییس‌جمهوری ترکیه تاکنون لوایح مختلفی را معطل نگه داشته و از امضای آن خودداری کرده است. در ترکیه یک قانون زمانی شکل رسمی و اجرایی پیدا می‌کند که رییس‌جمهوری آن را امضا کند. مهم‌ترین قانونی که عبدالله‌گل معطل نگه داشته قانون اصلاحات قضایی است که جنجال‌های فراوانی ایجاد کرده است. عبدالله‌گل اگر تاکنون از امضای این قانون خودداری کرده، به‌دلیل حفظ استقلال قوه‌قضاییه است. او حتی قانون دوم را نیز که با تاخیر امضا کرد پس از اصلاحاتی قلم را روی کاغذ لرزاند. چرا که وی دغدغه آزادی بیان را در نظر گرفته بود. با این حال باید گفت که برای انتخابات ریاست‌جمهوری ترکیه در تاریخ 27آگوست2014، تنها دو کاندیدا مطرح هستند که رقابت سختی خواهند داشت. رجب‌طیب اردوغان و عبدالله‌گل نزدیک به شش‌ماه دیگر رقابتی سخت و طاقت‌فرسا با هم خواهند داشت. در نخستین انتخاباتی که رییس‌جمهور با رای مستقیم مردم انتخاب می‌شود، هر کاندیدایی که می‌خواهد خود را در قبای ریاست‌جمهوری مشاهده کند باید دست‌کم رای 50 به علاوه یک را به دست آورد. این رای سنتی حزب حاکم در 11سال گذشته بوده است. البته مبرهن است که اردوغان آرزوی پوشیدن ردای ریاست‌جمهوری را دارد و سعی می‌کند با محکم‌ترکردن جایگاهش خود را به کاخ ریاست‌جمهوری یعنی چانکایا برساند. در مورد این کاخ که بر تپه‌های آنکارا بنا شده است باید گفت که درِ آن زمانی به روی اردوغان باز خواهد شد که بتواند کل رای سنتی حزب حاکم، یعنی50 به علاوه یک را از آن خود کند. این رقمی است که در سال 2011 حزب حاکم در انتخابات پارلمانی توانست از آن خود کند و هم‌اینک نیز اردوغان آرزومند است که بتواند برای دوازدهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری چنین رقمی را از آن خود کند. هرچند با توجه به ویژگی‌های شخصیتی اردوغان باید گفت که وی به موضوعی فراتر از خود ریاست‌جمهوری می‌اندیشد. او در ابتدا از جایگاهی که قانون برای رییس‌جمهور ترکیه در نظر گرفته است انتقاد می‌کند. او سپس گفت که شاخه اجرایی، قانونگذاری و قضایی در کار هم تداخل ایجاد می‌کنند و قدرت این سه قوه همدیگر را خنثی می‌کند. اردوغان قصد دارد همچنان ریاست خود را بر حزب عدالت و توسعه ادامه دهد، در حالی‌که وی به‌لحاظ آیین‌نامه داخلی خود این حزب دیگر نمی‌تواند دبیرکل حزب عدالت و توسعه باشد و باید شخصی دیگر را جایگزین خود کند. او برای این کار قصد دارد در صورت انتخاب‌شدن در ریاست‌جمهوری همچنان دبیرکل حزب عدالت و توسعه باقی بماند و هرگز صندلی خود را در این حزب ترک نکند حتی اگر برای مدت زیادی دنباله‌رو عبدالله‌گل باقی بماند. او برای این منظور، پیش از این قصد داشت تا با برگزاری یک «همه‌پرسی» سیستم فعلی ترکیه را تغییر دهد و قانونی را پیاده کند که یک حزب با ریاست یک رهبر یا دبیرکل کشور را اداره کند. اما الان زمانه فرق کرده است. بهار عربی همچنان با سرعت در حال حرکت است، اخوان‌المسلمین در همه کشورهای اسلامی به پا خاسته‌اند، اقتصاد ترکیه هنوز تحت تاثیر تصمیمات فدرال رزرو ایالات‌متحده آمریکا نیست و اوتوریته اردوغان هم نشان داد که مصون از آسیب نیست. موضع سرسختانه اردوغان در برابر معترضان پارک‌گزی همه‌چیز را تغییر داد. او طرفدارانی را از دست می‌دهد که موسوم به «لیبرال شهری» هستند. آنها سالیان سال از حامیان سرسخت حزب عدالت و توسعه بودند و در اصلاحاتی که حزب عدالت و توسعه رقم زد آنها همپای این حزب بودند. او برای آنکه بتواند مردمی را که به وی رای داده‌اند تحت‌تاثیر قرار دهد و جایگاه خود را محکم کند، گفت: «اگر من بروم، رنج‌های شما آغاز خواهد شد.» حتی روند بدتر از آن چیزی که فکر می‌کرد شد و اردوغان این‌بار رودرروی مردی ایستاد که سال‌های سال هم‌پیمان وی بود؛ فتح‌الله گولن، روحانی و دانش‌آموخته اسلامی ترکیه که مقیم ایالات‌متحده است. بر این اساس با آغاز عملیات ضداختلاس و رشوه در استانبول نخست‌وزیر فتح‌الله گولن را در قامت یک دادستان دید که قضات، نیروهای پلیس و بخشی از نیروهای امنیتی به تبعیت از او به جان دولتش افتاده‌اند. اردوغان اما یک نکته را در نظر نگرفته است و اگر هم به آن دقیق شده باشد آسان از کنار آن گذشته است و آن اینکه ریشه رای‌های مردمی به حزب وی به‌خاطر گولنیست‌هاست. بیشتر از نیمی از کسانی که به حزب وی و خود اردوغان رای داده‌اند گولنیست‌ها بوده‌اند. آنها دق‌الباب کرده‌اند و دموکراسی روی خوش به آنها نشان داد. پس بیراه نیست که اردوغان برای انتخابات 30مارس نگران باشد. انتخاباتی که قرار است شهرداران را تعیین کند و هم‌اینک بیشتر این شهرداران از حزب وی هستند. البته رای مردم در انتخابات ریاست‌جمهوری بسیار مهم‌تر از انتخابات محلی است. اما انتخابات محلی درواقع جایی است که قرار است پیش‌زمینه‌ای از وزن اردوغان برای انتخابات آگوست نشان دهد. در این راستا سخنگوی حزب عدالت و توسعه می‌گوید که اگر حزب آنها در انتخابات محلی کمتر از 40درصد رای مردم را کسب کنند آنها برای انتخابات ریاست‌جمهوری دیپلماسی خود را تغییر خواهند داد. اما اگر آنها بتوانند 40 تا 45درصد رای مردم ترکیه را همراه خود کنند آنگاه می‌توان پیروزی بزرگی را برای اردوغان تصور کرد. چنین حمایت بالایی ممکن است در انتخابات آتی محلی و ریاست‌جمهوری و همچنین انتخابات بعدی آن یعنی پارلمان سه پیروزی متواتر از آن اردوغان و حزب عدالت و توسعه کند. اما این امر را باید در نظر گرفت که اردوغان به این سادگی میدان را ترک نخواهد کرد. بر اساس زمزمه‌ها و شایعاتی که در کریدور کاخ نخست‌وزیری در آنکارا پیچیده است اردوغان به دنبال تغییر سیستم ریاست‌جمهوری است و بر این اساس او به رای کردها دل بسته است. از همین‌روست که وی گفت‌وگوها را با کردهای ترکیه آغاز کرده است و به دنبال راه‌حلی برای صلح پایدار می‌گردد. اما این تغییر قانون ممکن است مانند چاقوی دو لبه عمل کند و موقعیت حزب را به خطر بیندازد. این موضوع نه‌تنها می‌تواند موقعیت وی را برای ریاست‌جمهوری به خطر بیندازد، بلکه موقعیت گل را هم نابود خواهد کرد. گل موقعیت‌های خود را برای فرستادن این لایحه به مجلس خرج کرده است و دیگر نمی‌تواند برای اردوغان کمک باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.