|

پنجاه شخصیت

«شاهد گوشی» عنوان کتابی است از الیاس کانه‌تی که به‌تازگی با ترجمه علی عبداللهی و توسط نشر مرکز منتشر شده است. الیاس کانه‌تی پیش از این هم چهره‌ای شناخته‌شده در ایران به‌شمار می‌رفت و سروش حبیبی «کیفر آتش» و هادی مرتضوی «توده و قدرتِ» او را به فارسی برگردانده بودند. کانه‌تی نویسنده‌ای چندفرهنگی و چندرگه بوده که برای درک موقعیت‌ها و تفاوت‌های اقوام و ملیت‌های مختلف، میان فرهنگ‌های گوناگون در آمدوشد بوده در نهایت زبان آلمانی را برای نوشتن برگزیده است. اما «شاهد گوشی» از جمله کوتاه‌ترین و بدیع‌ترین آثار الیاس کانه‌تی است که به دو دلیل در ادبیات آلمانی و حتی در ادبیات اروپا حایز اهمیت است: «نخست ایده نوشتن و دوم سبک و سیاق نگارش آن.» عنوان فرعی کتاب هم «پنجاه شخصیت» است و عنوان آن را کانه‌تی از روی الگوی ساختاری مانوس اصطلاح شاهد عینی، در زبان آلمانی بر ساخته است. «این بدعت کلامی-مفهومی فقط به‌عنوان کتاب محدود نمی‌شود، بلکه کم‌وبیش درمورد همه شخصیت‌های کتاب مصداق دارد: همه از نظر زبانی نام‌هایی تازه و برساخته ذهن نویسنده دارند و از نظر منش نیز هر کدام به‌نحوی خاص و غیرمعمول توصیف شده‌اند.» طنز از ویژگی‌های «شاهد گوشی» است. در ترجمه فارسی کتاب، پسگفتاری هم از مانفرد هیتس آمده و در آن در مورد ویژگی این اثر توضیح داده شده: «شاهد گوشی هرچند در روند اصلی سنت ادبی آلمان قرار نمی‌گیرد ولی تصادفی نیست که کانه‌تی پرخوان و چندزبانه، کلیمی سفاردی اسپانیایی‌تبار پرورش‌یافته در حوزه امپراتوری عثمانی که در اتریش، سوییس و انگلستان زندگی کرده و اندک زمانی در آلمان به‌سر برده، خود را درست به همین سنت پیوند می‌زند. شش شخصیت اولیه که در تاریخ هشتم‌جون 1974 در روزنامه زودویچه تسایتونگ منتشر شد، کماکان عنوان «تئوفراست نوین» را بر پیشانی خود دارند. ولی با این همه کانه‌تی نویسنده‌ای مدرن است، نه مقلد و دنباله‌روی عهد عتیق. در حالی که تئوفراست در شخصیت‌پردازی به عیوبی که ارسطو وضع کرده اشاره می‌کند شخصیت‌های کانه‌تی همه ساخته خودش هستند. از این‌رو متون کانه‌تی با تعریفی مدرسی و موعظه‌وار از فلان عادت ناپسند موجود آغاز نمی‌شوند، هرچند بعید هم نیست گاهی مقولات کلاسیک کهن، در پاره‌ای موارد، در میان متن خودی نشان بدهند... شاهد گوشی در این معنا اثری هم بافته، به‌هم‌پیوسته و یکپارچه نیست، ولی متن‌ها با سایر نوشته‌های کانه‌تی رابطه تنگاتنگی دارد. نخست باید از رابطه و پیوستگی محتوایی سخن بگوییم. این پیوستگی از شخصیت عنوان کتاب یعنی شاهد گوشی آغاز می‌شود. آنچه برای کانه‌تی حایز اهمیت است قوه شنوایی یا نیروی شنیداری است نه قوه بصیرت یا دیدار چهره افراد... »

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.