زیبایی برتر، همچون هویت
حسین سناپور
در این سالها بعضی از فیلمهای تاریخیای که از کشور چین، کره و ژاپن دیدهام، اغلب بر تقویت هویت تاریخی کشورشان تاکید داشتهاند. اغلب دوره تاریخی مهمی را بازسازی کردهاند، بهخصوص دورههای جنگ داخلی و بعد یک پارچهشدن کشورشان را. یا احیانا درگیری کشورشان در جنگی میهنی را. و همه اینها برای ساختن گذشته تاریخی، تا مبادا مردم فراموششان شود، یا احیانا ندانسته باشند آن ریشههای مشترک تاریخی را. در کشور خودمان هم بیشتر تلویزیون است که سریالهای تاریخی میسازد، و بیشتر هم برای ساختن یک هویت دینی و پیداکردن گذشتهای دینی. ظاهرا تلویزیون هنوز چندان کاری با گذشته تاریخی کشورمان ندارد. در این میان دیدن فیلم «زیبایی برتر» (یا زیبایی اصیل، یا چنین چیزی) چیز دیگری بود. به گمانم کارگردان فیلم، پائولو سورنتینو، هم دنبال هویتی برای کشورش بود. فیلم زیبایی برتر بر همان سیاق فیلمهای فللینی ساخته شده است؛ همان شور و سرخوشی، همان طنز، همان نگاه کارناوالی، که میکوشد همه گوشه و کنار رم را، از هر قبیل که هست، کنار هم بگذارد (و با طنزی واقعبینانه هم، نه کاریکاتوری) تا شاید چهره رم را نشان بدهد، رم را به عنوان نماد یا نشانه
ایتالیا. درست شبیه به «زندگی شیرین» فللینی که خبرنگارش به همه جا سرک میکشید، یا فیلم «رم» که خود فللینی نقش معرفیکننده شهرش را داشت، اینجا هم نویسنده- خبرنگاری هست که مدام اینطرف و آنطرف میرود و همهجور وقایع و آدمی را از شهر رم بهمان نشان میدهد. سرخوشی و بیخبری را، کارهای بهاصطلاح هنری جدید را، و کارهای ماندگار هنرهای قدیمی را و تابلوها و مجسمهها را. جالب اینکه هنر جدید در پیش چشم و پربیننده و پرسروصداست، اما کارهای قدیمی در موزههایی با نگهبانهای مخصوص، که کسی بیآشنا حق ورود بهشان را ندارد، و همه در اختیار شاهزادههایی پیر و بیکار و مشغول قمار. در اواخر فیلم او با یادآوری عشق جوانیاش و در وجود او همان زیبایی اصیلی را میبیند که در تابلوهای زیبای قدیمی دیده بود؛ زیبایی برتر یا اصیل ایتالیا را. پس میخواهد که دوباره رم و خودش آن زیبایی اصیل را بازبیابند، و این را از بیننده میخواهد، تا تاکیدی کند بر اینکه این زیبایی اصیل فقط برای او و یا درباره کار او نیست، درباره ایتالیا است و رم. بیجهت هم نیست که در همان میهمانی تولد خودش در آغاز فیلم، یک نفر وقتی تولد او را تبریک میگوید، تولد رم
را هم تبریک میگوید. او به عنوان نویسنده، انگار نماینده رم است و جستوجوی او برای زیبایی اصیل زندهگیاش، همان جستوجوی رم است به دنبال زیبایی اصیلی که انگار فراموش شده در میانه این زمانه پر تزویر و پر نخوتاش. فیلم سورنتینو نهفقط مثل فیلمهای فللینی سرخوشانه و زیباست، و نهفقط تصویر جالبی از ایتالیای امروز بهدست میدهد، بلکه مهمتر از همه نشان میدهد که چهطور یک فیلمساز، یک هنرمند میتواند دغدغه هویت کشورش را داشته باشد و زیبایی از دسترفته آن را جستوجو کند. شاهد رخوت کشورش باشد و بدون شعاردادن، بدون حتی مستقیمگویی، و فقط با نمایش آنچه در پیشزمینه زندهگی در کشورش هست و مقایسه آنچه در پسزمینه پنهان مانده، خواستار و بشارتدهنده زیبایی آن باشد، خواستار هویت تاریخی و زیبای آن، یعنی تاریخی که با زیبایی گره خورده.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.