درباره تهدید «سیارک»ها
مهاجمانی از آن سوی آسمان
یاسان زرکوب
سیارکها، سیارات بسیار کوچکی هستند که از صخره و فلز ساخته شدهاند. سیارکها معمولا اجسام نامنتظمی هستند که به گرد خورشید حرکت میکنند. هزاران سیارک در منظومه خورشیدی ما وجود دارند که بسیاری از آنها میان مدار مریخ و مدار مشتری قرار گرفتهاند. دستهای دیگر از آنها در مکانهای دیگر منظومه خورشیدی یافت میشوند. به نظر میرسد علت اینکه اغلب آنها در فاصله مریخ و مشتری دیده میشوند این است که احتمالا در مدار بین این دو سیاره، سیاره دیگری نیز وجود داشته که به علت جاذبه شدید مشتری، متلاشی شده و سیارکهایی را پدید آورده است. سیارکها در همه جای منظومه شمسی ما پراکندهاند و همیشه خطر برخورد یکی از آنها با زمین وجود دارد. باتوجه به تعداد بسیار زیاد سیارکها و اندازه کوچکشان، شناسایی و تشخیص آنها بسیار دشوار است، اما با توجه به سرعت بسیار زیادشان در هنگام برخورد به زمین، احتمال آنکه خرابیهای بسیاری به بار آورند، زیاد است. به همین دلایل است که باید برای شناخت آنها اقدام کرد و برای پیشگیری از برخورد با آنها آماده بود. در ادامه نگاهی داریم به چند سیارک معروف که پیش از این به زمین برخورد کردند یا احتمال برخورد آنها با
زمین درآینده وجود دارد. انقراض دایناسورها در 65میلیونسال پیش حدود 65میلیونسال پیش، یک جسم فضایی غولپیکر در حوالی شبهجزیره یوکوتان در مکزیک با زمین برخورد کرد. انفجار ناشی از این برخورد، غباری از خردهزبالههای فضایی را در جو زمین پراکنده کرد. این غبار تازهوارد در جو زمین، سرشار از دو عنصر ایریدیوم و اسمیوم است که مقدارشان در فضا بسیار فراوانتر از روی زمین است. اثر جانبی این برخورد شدید، انقراض بیشتر گونههای جانوری غولپیکر، به ویژه اغلب دایناسورهاست که در آن زمان میزیستند. محل این رویداد نخستینبار در سال1978 کشف شد، اما تا سال 1990 ارتباط این محل (که اکنون دهانه چیکشولوب نام دارد) با انقراض بزرگ روشن نشد. از 1990 به اینسو، دانشمندان درباره چیستی سنگ آسمانی عامل این انقراض بحث میکردند. مشهورترین فرضیهای که تاکنون براساس بزرگی انفجار و مقدار ایریدیوم و اسمیوم استنتاج شده، این است که عامل این حادثه، سیارکی به طولی حدود 13کیلومتر بوده است. اما دانشمندان کالج دارموث بر این باورند که برخلاف این فرضیه، متهم اصلی ماجرا یک دنبالهدار است. دادههای تازه درباره این مواد نشان میدهند
مقدار کلی ایریدیوم موجود در این لایه، کمتر از مقداری است که پیشتر اندازهگیری شده بود. بنابراین دانشمندان نتیجه گرفتند که طول جسم فضایی مسبب حادثه 13کیلومتر نبوده است، چرا که سیارکی با این بزرگی باید مقدار بیشتری ایریدیوم بر جا میگذاشت. علاوهبراین، بیشتر سیارکها با سرعتی کمتر از آن حرکت میکنند که بتوانند انفجاری به این عظمت ایجاد کنند و باعث ایجاد دهانه چیکشولوب (با قطر تقریبی 190کیلومتر) شوند. در عوض دنبالهدارها با سرعتی بسیار بیشتر از سیارکها حرکت میکنند. طبق محاسبات، دنبالهداری با هفتکیلومتر قطر و با سرعت معمول دنبالهدارها میتواند انرژی لازم برای ایجاد دهانهای مانند این و آغاز یک انقراض را تولید کند. این پژوهش جالب، آنهایی را که نگران آینده تمدن بشری هستند، بیشتر مضطرب کرده است زیرا تعداد دنبالهدارها نزدیک به یکهزارمیلیارد برآورد شده که جمعیت تقریبی دومیلیونی سیارکها در مقایسه با آنها هیچ است، ضمن اینکه بیشتر این دنبالهدارها تقریبا هماندازه همان دنبالهداری هستند که 65میلیونسال پیش به زمین برخورد کرده است، بنابراین تعداد مظنونان نابودی زمین افزایش یافته است. طنین انفجار در
سکوت جنگل سیبری یکی از مهمترین برخوردهای شهابسنگی در سال1908 در سیبری در منطقهای به نام تانگاسکا اتفاق افتاد و از آن هنگام، توجه زیادی را به خود جلب کرده است. در سپیدهدم سیامژوئن سال 1908، یک جسم نورانی که با سرعت حیرتآوری در آسمان حرکت میکرد، سکوت و آرامش جنگلهای سیبری را درهم شکست. صدای انفجارهای گوشخراش این رویداد تا فاصله صدکیلومتری نیز شنیده شد. بسیاری از ایستگاههای زلزلهنگاری نیز این لرزشها را ثبت کردند. نخستین هیات در سال 1927 به محل سانحه تانگاسکا اعزام شد. دو گروه دیگر نیز بین سالهای 1928 و 1930 عازم آنجا شدند. عکسبرداری هوایی از محل، در سال 1938 انجام شد که البته این عکسبرداری کامل نبود اما در سالهای اخیر بسیاری از هیاتها که تجهیزات کامل داشتند، بارها از این محل بازدید کردند. هرچند این سنگ در محلی جنگلی و خالی از سکنه برخورد کرد، اما میزان خسارت شدید واردشده به منطقه، مساحت میلیونهتکاری تخریبشده و تعداد میلیونی درختان نابودشده، نشان از عظمت این رویداد دارد که هشداری برای حوادث مشابه احتمالی است و آمادگی بیشتر بشر را برای رودررویی با حوادث مشابه را میطلبد.
تازهترین خطر شهابسنگی یکی از جالبترین برخورد شهابسنگها با زمین، برخورد شهابسنگ بزرگی است که 27بهمن سال گذشته، پس از عبور از جو زمین، به یک توپ آتشین پرسرعت تبدیل شد و در آسمان «چلیابینسک» در هزارو500کیلومتری مسکو منفجر شد که هنوز هم بسیاری این حادثه را به یاد دارند. شدت موج انفجار این حادثه به حدی بود که علاوه بر شکستن شیشهها و مجروحشدن بیش از یکهزارو200نفر، باعث آسیب به منازل، ساختمانهای اداری و خودروها شد. قطر این شهابسنگ 17متر و قدرت انفجاری آن 500کیلوتن بود که 30برابر قدرت بمب اتمی در هیروشیماست. ناسا وزن این شهابسنگ را پیش از ورود به جو زمین 10هزارتن و سرعت آن در زمان انفجار 64هزارو373کیلومتر در ساعت تخمین زد. گفتنی است سنگهای فضایی از جمله شهابسنگها از جمله مواد بسیار کمیاب هستند و به همین دلیل صدها مجموعهدار و جوینده به منطقه «چلیابینسک» رفتند تا تکههایی از این شهابسنگ را تصاحب کنند. به نظر متخصصان شهابسنگها، تکههای کوچک شهابسنگها ارزش چندانی ندارند، اما تکههای بزرگ تا صدهزاردلار قیمتگذاری میشوند اما بهجز اندازه سنگ، نادربودن و مواد معدنی تشکیلدهنده
آنها نیز اهمیت دارد. برای مثال در سال 1998 میلادی یک سنگ فضایی 1/9 کیلوگرمی متعلق به ماه در لیبی کشف شد که یکی از بزرگترین نمونه سنگهای فضایی محسوب میشود و چندی پیش در یک حراجی به قیمت 330هزاردلار فروخته شد. «آپوفیس» تهدیدی که در کمین است بر اساس پیشبینیهای ستارهشناسان، سیارک «آپوفیس» در 13آوریل 2036 با فاصله خطرناکی از کنار زمین خواهد گذشت. در عین حال برخی ستارهشناسان روسی ادعا کردهاند ممکن است این سیارک پیش از این تاریخ و در سال 2029 با زمین برخورد کند اما ناسا احتمال وقوع این حادثه را بسیار ناچیز و یک 250هزارم خوانده است. قطر این سیارک حدود ۳۹۰متر است که از کمربند کوییپر به سمت زمین حرکت میکند. سیارک «آپوفیس» ابتدا در اواسط سال2004 میلادی کشف شد و از آنجا که احتمال برخورد آن با زمین در ابتدا 2/7 درصد تخمین زده شده بود، برای مدتی موجب بروز نگرانیهای فراوانی شد. سیارک «آپوفیس» سال 2029 نیز از فاصلهای بسیار نزدیک از کنار زمین (37هزار تا 38هزارکیلومتری) گذر خواهد کرد، اما ناسا احتمال برخورد آن با زمین در این تاریخ را رد کرده است؛ اما این احتمال نیز وجود دارد که سال 2036 با
زمین برخورد میکند. با این حساب دانشمندان روسی در جستوجوی راههایی برای اجتناب از این برخورد هستند. در صورتی که این احتمال ثابت شود، دانشمندان ناسا اقداماتی در جهت انحراف مسیر این سیارک انجام خواهند داد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.