|

سرشت علم و جایگاه آن

استانداردهای آموزش علوم

ترجمه: حسن سالاری

دانشمندان و آموزشگران علوم هم‌سخن‌اند که علم راهی برای توضیح جهان طبیعت است. علم مجموعه‌ای از تجربه‌ها و انباشت تاریخی دانش است. از این‌رو، یادگیری تجربه‌های علمی و مهندسی و افزایش آگاهی از مفاهیم پایه‌ای شاخه‌های گوناگون علم، بخشی ضروری در آموزش علوم است. افزون بر این، دانش‌آموزان باید شناختی جامع از روحیه‌ ابداع علمی پیدا کنند: شگفت‌زدگی، جست‌وجوگری، پرسشگری، گردآوری داده‌ها و تجزیه‌وتحلیل. از همین‌جاست که آموختن درباره‌ سرشت علم با استانداردهای آموزش علوم ارتباط می‌یابد. در نسل جدید استانداردهای آموزش علوم، شناخت پایه‌ای از سرشت علم در چارچوب زیر تعریف شده است: - بررسی‌های علمی با روش‌های گوناگون انجام می‌شود. - دانش علمی بر پایه‌ شواهد تجربی است. - دانش علمی در پرتو شواهد جدید، بازبینی می‌شود. - مدل‌ها، قانون‌ها، سازوکارها و نظریه‌های علمی، پدیده‌های طبیعی را توضیح می‌دهند. - علم راهی برای دانستن است. - دانش علمی نظم و هماهنگی را در سامانه‌های طبیعت در نظر می‌گیرد. - علم کوششی انسانی است. - علم پرسش‌هایی درباره‌ جهان طبیعت و جهان مواد دارد. از میان این چارچوب هشت‌گانه، انتظارات آموزشی از یکی از آنها (علم کوششی انسانی است) برای پایه‌های مختلف آموزشی معرفی می‌شود. پیش‌دبستان تا پایه‌ دوم: 1- انسان از زمان‌های بسیار دور به علم پرداخته است. 2- دانشمندان و مهندسان، مردان و زنانی با پیش‌زمینه‌های گوناگون هستند. پایه‌های سوم تا پنجم: 1- مردان و زنانی از فرهنگ‌ها و پیش‌زمینه‌های گوناگون، با عنوان دانشمند یا مهندس کار می‌کنند. 2- بیشتر دانشمندان و مهندسان به‌صورت گروهی کار می‌کنند. 3- علم بر زندگی روزانه اثر می‌گذارد. 4- خلاقیت و تخیل برای علم بسیار مهم است. دوره‌ راهنمایی: 1- مردان و زنانی با پیش‌زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی و قومی متفاوت با عنوان دانشمند و مهندس کار می‌کنند. 2- دانشمندان و مهندسان بر ویژگی‌های برجسته‌ انسانی مانند استقامت، دقت، استدلال، منطق، تخیل وخلاقیت، تکیه دارند. 3- دانشمندان و مهندسان با عادت‌های ذهنی مانند صداقت عقلانی، بردباری در برابر ابهام، شک‌گرایی و گشاده‌رویی برای اندیشه‌های جدید، راهبری می‌شوند. 4- پیشرفت در فناوری بر پیشرفت در علوم اثر می‌گذارد و علوم در پیشرفت فناوری نقش دارد. دوره‌ دبیرستان: 1- دانش علمی، دستاورد کوشش انسانی، تخیل و خلاقیت است. 2- افراد و گروه‌هایی از ملت‌ها و فرهنگ‌های گوناگون در پیشرفت‌های علوم و مهندسی سهیم بوده‌اند. 3- پیشینه‌های دانشمندان، پایبندی به نظریه‌ها و عرصه‌های کوشش، بر ماهیت یافته‌های آنان اثر می‌گذارد. 4- پیشرفت‌های فناوری بر پیشرفت علوم و پیشرفت‌های علوم بر پیشرفت فناوری اثر می‌گذارد. 5- علوم و فناوری بر جامعه و جامعه بر علوم و فناوری اثر می‌گذارد. معرفی نمونه‌هایی از تاریخ علم، زمینه‌ای را فراهم می‌کند که دانش‌آموزان بتوانند سرشت علم را بهتر درک کنند. برای مثال، در دوره‌ راهنمایی و دبیرستان موضوع‌های زیر می‌تواند بر ژرفای شناخت دانش‌آموزان از سرشت علم بیفزاید: 1- انقلاب کوپرنیکی 2- مکانیک نیوتنی 3- بررسی لایل از الگوهای سنگ‌ها و فسیل‌ها 3- پیشرفت از رانش قاره‌ای تا تکتونیک ورقه‌ای 4- لاوازیه/ دالتون و ساختار اتمی 5- نظریه داروین و تکامل زیستی و تفسیرهای نوین 6- پاستور و نظریه‌ میکروبی بیماری‌ها 7- واتسون و کریک و مدل مولکولی ژنتیک.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.