|

خرده‌فرهنگی در میان علاقه‌مندان ورزش

سروش دباغ . استاد دانشگاه

ایامی که دبیرستان بودم، اخبار ورزشی را، خصوصا ورزش فوتبال که به آن علاقه وافری داشتم، دنبال می‌کردم؛ اما حدودا 20سالی می‌شود که کمتر از اخبار رشته فوتبال مطلع می‌شوم؛ مگر اخبار جام‌جهانی فوتبال یا حواشی این رشته ورزشی پرطرفدار در سراسر دنیا که در برخی از موارد، سویه‌های اجتماعی و سیاسی هم پیدا می‌کند و توجه غیرفوتبالی‌ها را نیز به خود جلب می‌کند. هفته پیش، پس از مراسم قرعه‌کشی جام‌جهانی سال 2014، ایران با کشور آرژانتین همگروه شد. چنانکه در اخبار هم آمد، گروهی از هموطنان ما که در شبکه اجتماعی فیس‌بوک فعالیت می‌کنند، به صفحه لیونل مسی، بازیکن محبوبِ مشهور آرژانتینی در فیس‌بوک مراجعه کرده، به او اهانت کرده و سخنان تندی در ذیل صفحه او نوشتند. همچنین جماعتی ذیل صفحه فیس‌بوک خانم مجری مراسم قرعه‌کشی، تعابیر موهن و رکیکی نوشتند. روشن است که این اقدامات، دل‌آزار و نافی پاسداشتِ کرامت انسانی است و فرونهادنی. من نیز نظیر کثیری از ایرانیان، از چنین رفتاری عمیقا تاسف خوردم و غمگین شدم. کاش چنین رفتارهای خلاف عرف و اخلاق، در میان ما کمینه شود و مداراکردنِ با دیگر انسان‌ها در میان ما قدر بیند و بر صدر نشیند. در عین حال باید به این نکته نیز توجه داشت که چنین رفتارهایی منحصر به برخی از ایرانیان نیست و در دیگر جوامع نیز دیده می‌شود. در کشور کانادا که من چندسالی است در آن زندگی می‌کنم، ورزش «هاکی روی یخ» علاقه‌مندان فراوانی در سراسر کشور دارد. اوایل دوران اقامتم، وقتی صحنه‌هایی در تلویزیون می‌دیدم که در آن بازیکنان هاکی با یکدیگر به طور جدی گلاویز می‌شدند و داور و دیگر بازیگرانِ دو تیم، نظاره‌گر این نزاع بودند و تماشاچیان نیز ایشان را تشویق می‌کردند، حیرت می‌کردم. روزی در منزل دوستی، با مشاهده چنین صحنه‌ای در تلویزیون، با لحنی توام با تعجب و اعتراض پرسیدم: چرا کسی این دو نفر را از هم جدا نمی‌کند؟ میزبان در پاسخ من گفت، این گلاویزشدن و دعواکردن جدی که با جراحات بدن بازیکنان و اخراج ایشان از زمین پس از اتمام دعوا همراه است، بخشی از هیجان بازی هاکی روی یخ است و عده‌ای صرفا به‌خاطر دیدن این صحنه‌ها به‌تماشای بازی می‌روند. باور این امر برایم سخت بود، اما با مشاهده موارد متعدد، قانع شدم که اینچنین است و عده‌ای از دیدنِ صحنه‌های مشحون از خشونت لذت می‌برند و آن را خوش می‌دارند. در استادیوم‌های فوتبال نیز، در انگلستان و دیگر کشورهای اروپایی، خشونت‌های گفتاری و رفتاری کم اتفاق نیفتاده است. در دهه80 میلادی، بیش از 30نفر از تماشاگران در فینال یکی از بازی‌های جام باشگاه‌های اروپایی، کشته شدند. در کشور ما نیز، گفتار برخی از کسانی که به استادیوم فوتبال می‌روند، نازل و دل‌آزار است؛ به طوری‌که در برخی از موارد، اعتراض بازیکنانی را که مورد تعرض تماشاگران قرار گرفته‌اند، به همراه داشته است. به‌نظر می‌رسد خرده‌فرهنگی در میان بخشی از کسانی که به ورزش علاقه دارند، در همه جای دنیا رایج است و این امر اختصاصی به ایران ندارد. این مدعا صبغه تجربی-توصیفی دارد؛ نه ارزشی و توصیه‌ای. به تعبیر دیگر، مسلما سخن بر سر تایید این خشونت‌های دل‌آزار گفتاری و رفتاری نیست؛ که بنا بر عموم نظریه‌های اخلاقی و شهودهای اخلاقی عرفی اکثر انسان‌ها، چنین رفتارهایی مذموم و فرونهادنی است. اما، در عین حال نباید این امر را نادیده گرفت که چنین خرده‌فرهنگ‌هایی در بسیاری از کشورها دیده می‌شود؛ باید این پدیده را به رسمیت شناخت و آسیب‌شناسی کرد و تمام توش و توان فرهنگی خود را برای اصلاح و حداقلی‌کردن آن به‌کار گرفت. همچنین نباید آن را تعمیم داد و شامل حال عموم مردم دانست؛ همانطور که با دیدن چنین صحنه‌هایی در بازی هاکی روی یخ یا اتفاقاتی که در برخی استادیوم‌ها رخ می‌دهد، چنین رفتارهایی را تعمیم و درباره کانادایی‌ها و اروپایی‌ها، حکم کلی نمی‌دهیم و نباید هم اینگونه قضاوت کنیم. درباره ایرانیان نیز، با به رسمیت‌شناختنِ این معضل اخلاقی و فرهنگی و کوشش در راستای کمینه‌کردن آن، باید حدود و ثغور این پدیده را مشخص کرد و از تعمیم‌های بی‌جهت و داوری‌های ناموجه پرهیز کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.