|

نکاتی درباره نمایش «سالگشتگی»

زمانی برای باز‌خوانی یک واقعه

آینا قطبی‌یعقوبی

«برای هرچیز زمانی است و هر مطلبی را زیر آسمان وقتی است؛ وقتی برای ولادت و وقتی برای موت، وقتی برای بناکردن و وقتی برای منهدم‌ساختن. وقتی برای گریه و وقتی برای خنده. وقتی برای درآغوش‌کشیدن و وقتی برای اجتناب از آغوش. وقتی برای گفتن و وقتی برای سکوت، وقتی برای محبت و وقتی برای نفرت.»* واقعه‌ای در گذشته رخ می‌دهد و پس از گذر سالیان، آدم‌های آن واقعه در مکان و زمانی متفاوت به خوانشی دوباره از آن دست می‌زنند؛ آدم‌هایی که دیگر هرچه باشند آن آدم‌های شکل‌دهنده و دخیل در واقعه پیشینی نیستند. پس واقعه تازه هر اندازه نیز که تلاش کند، نمی‌تواند جز سایه‌ای از آنچه باشد که زمانی رخ داده است. شیوا و فرود، دو شخصیت نمایش رقص روی لیوان‌ها پس از 12سال در یک استودیو ضبط صدا کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا نمایش گذشته خود را برای ویدیوهای خانگی دوبله کنند. کارگردان نمایش در ابتدای اثر در مونولوگی نشان می‌دهد داستان نمایش اصلی برگرفته از واقعیت رابطه‌اش با زنی است که آرزو دارد کاش در کنار تماشاچیان خوانش امروزین او را از واقعه ببیند. در حقیقت سه‌نفر در این نمایش با گذر زمان، درگیر تغییر و تحول شده‌اند؛ کارگردان، بازیگر مرد و بازیگر زن. هر سه اینها در مواجهه تازه با رخداد پیشینی، سمت و سوی دیگری می‌گیرند و ایده و عمل تازه‌ای را به نمایش می‌گذارند؛ اعمال تازه‌ای که گاه در خصومت کامل و حتی رد و نفی مطلق واقعه پیشینی است و این همان نقطه جذاب نمایش است؛ جذابیت پیچیده نسبیت و ابطال امر مطلق. کارگردان امروزی دیگر آن مرد عاشق و بی‌اعتمادبه‌نفس نمایش دیروز نیست که از ترس از دست‌دادن معشوق تن به کنترل و سرکوب او داده باشد. او این‌بار در خوانش متکثر خود، با تلفیق شخصیت‌های دیروز و امروز، خودش و تکرار و تغییر جایگاه‌های روایی، از متن تکصدایی و خطی یک واقعه پیشینی، نمایشی چندصدایی و رنگارنگ و پرشکوه خلق کرده است. او در میانه چنین تنوع و تکثری است که خود تازه‌اش را فخرفروشانه به معشوق پیشینی عرضه می‌کند و چه عرضه پرشکوه و بالابلندی. در حقیقت سالگشتگی هرچند در متن وامدار رقص روی لیوان‌هاست، اما در درون خود نیز خودبسندگی کافی برای یک متن مستقل را دارد؛ متنی که با روایت‌های موازی و تغییر زاویه دید و روایت و جابه‌جایی سوژه‌ها، قدرت خلاقه نگارشی خود را نیز به نمایش می‌گذارد. رفت‌وبرگشت‌های مداوم متن و تکرار دیالوگ‌ها و صحنه‌های نمایش پیشینی در قالب تازه و مضاف‌شدن واکنش‌های بازیگران چه در قالب کلام و چه در قالب اکت از نقاط قوت متن تازه است؛ متنی که به مخاطب اجازه می‌دهد یک واقعه را از مناظر و جایگاه‌های متنوعی ببیند. از همین دست است اعتراض شخصیت فرود به نقشی که پیش از این بازی کرده و پیوستن او به عصیان بر ضدمتن و همدست‌شدنش با شخصیت زن نمایش علیه تمامیت‌خواهی خالق- نویسنده که در متن اصلی خدای‌گونه همه چیز را مشخص کرده و در جای خود نهاده است. عصیان فرود بر متن در حقیقت قرین عصیان خود کارگردان بر ثبت پیشینی واقعه است. درواقع همه‌چیز در خوانش تازه دست به دست هم داده‌اند تا متناسب با تغییر زمان، واقعه تازه‌ای خلق کنند. در بخش طراحی صحنه نیز نمایش بسیار موفق است. دکور کم‌آرایه و صحنه تقریبا خالی نمایش با تکیه به دو مانیتور عمودی که در بالای سر دو بازیگر، نقش‌های پیشینی آنها را کنار نقش‌های جدیدشان می‌گذارد، کاملا هماهنگ با کلیت اثر و ریتم نمایش است. در نمایش قبلی فرود و شیوا در دوسر یک میز نشسته‌اند و رو به هم دارند و در اجرای امروزی، هرکدام در یک قاب تنها (مانیتور)، گوشه میز خود را احیا می‌کنند و هرچند جداافتاده و تنها هستند اما تصاویرشان چونان گذشته رو‌به یکدیگر است. فرود و شیوای امروز اما هرکدام بر میزی جدا نشسته‌اند و هر دو رو به تماشاگر دارند، آنها هرچند با هم سخن می‌گویند و صدای تصاویر روبه‌روی هم را بازمی‌سازند، اما دیگر نمی‌توانند گوشه‌ای از یک میز واحد را احیا کنند. میز که همان حلقه اتصال آنهاست، همان رابطه‌ای که آنها را به هم پیوند می‌داده، اکنون دیگر موجود نیست و طراحی صحنه به‌خوبی معناهای لازم پس اثر را به نمایش می‌گذارد. بازیگران نمایش نیز همگی خوب هستند و در نمونه حسن معجونی حتی فراتر از خوب و بسیار عالی نیز می‌شوند. بازی معجونی در این نمایش بدون شک یکی از اصلی‌ترین نقاط‌قوت نمایش است. مخصوصا با توجه به اینکه شخصیت شیوا با بازی مهین صدری در نیمی از نمایش بازی خطی یکدست و تقریبا خنثی دارد که در تقابل با این نیرو، کنترل نیروی بازی پراکت معجونی، به دقت حساب‌شده‌ای نیازمند است که معجونی موفق به اجرای آن می‌شود. بازی مهین صدری نیز خوب و متناسب با شخصیت است و اتفاقا همان خنثی‌بودن ابتدایی که در آغاز نمایش آزاردهنده است، وقتی در میانه نمایش رازگشایی می‌شود، جذابیت بسیار بالایی ایجاد می‌کند که البته این خلاقیت در توازن نیروها و رازگشایی بازی صدری را می‌توان به دقت و رهبری موفق کارگردان نیز منتسب دانست. کارگردانی نمایش نیز موفق، دقیق و حساب‌شده است. امیررضا کوهستانی در این نمایش نشان می‌دهد که همه المان‌های اجرایی یک نمایش را به‌خوبی شناخته و تسلط و کنترل لازم را بر این عناصر در دست دارد. به همین‌جهت هیچ‌چیز در اثرش آزار دهنده نشده و از کلیت و هماهنگی نمایش بیرون نمی‌زند. سالگشتگی نمایشی درخشان و تاثیرگذار است؛ از همان نمایش‌ها که تا مدت‌ها در خاطر می‌مانند.
*کتاب جامعه - عهد عتیق

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.