نگاهی به نمایش «سالگشتگی»
تئاتر یا ویدئو
مجید موثقی .نویسنده، کارگردان .و مدرس دانشگاه
یکی از معضلات تئاتر ما در ایران توجه کارگردانان به خاص بودن اجراهایشان است. اگر بپرسی که چرا دنبال این خاص شدن است؟ این پاسخها را میشنوی: «اگر مخاطب از کار چیزی دستگیرش نشود مشکل از اوست نه از ما، زمان ثابت خواهد کرد که حق با ما بود، پس این همه جشنواره که شرکت کردیم، یعنی آنها اشتباه کردند که کار ما را نشان دادند»! نمایش سالگشتگی نوشته و کاری از امیررضا کوهستانی اجرا شده در تالار شمس، تداعیکننده نمایش «رقص روی لیوانها» به کارگردانی خود اوست که حالا بعد از سالها در یک استودیو در حال دوبله شدن است. دو بازیگر زن و مرد آن کار بعد از نزدیک به 12 سال که از اجرای آن نمایش میگذرد امروز مجبورند با اینکه با هم قهر هستند در یک استودیو همکاری کنند تا نمایش را دوباره دوبله کنند. بازیگر مرد با یادآوری تدریجی گذشته میخواهد بازیگر زن را دوباره به سمت خود جذب کند اما بیتفاوتی و مقاومت بازیگر زن مانعی در جهت رسیدن این خواسته مرد است و این دستمایه تنش بین شخصیتهای این کار است. در ابتدای نمایش در تاریکی صدای یک راوی میآید که با کسی در حال صحبت کردن است و معلوم نیست که نویسنده چه کسی را مورد خطاب قرار میدهد، او
کیست که این نمایش را ندیده است و مخاطب چه ارتباطی میتواند با او برقرار کند؟ این متن برای چه کسی نگارش شده است؛ یک اتوبیوگرافی از کارگردان است یا اینکه باید برای کسانی اجرا شود که قبلا در سال1380 آن نمایش را دیدهاند؟ این علامت سوال از همان ابتدا در کار شکل میگیرد که انگار با کارگردانی مواجه هستی که دارد کارگردانی را به تو تحمیل میکند نه آنکه به فکر ارتباط با تماشاچی باشد. این صدا و آن شخص که نمایش «رقص روی لیوانها» را ندیده است چه کسانی هستند؟ و چه ارتباطی دارد با این دو بازیگر که بعد از سالها در حال دوبله کردن کار خودشان هستند! نمایش با بازی اعداد شروع میشود و در جایی بهعلت اختلافنظر متوقف میشود و در ادامه بیننده متعجب از این است که چرا بازیگر زن کارهایی که بازیگر مرد میگوید را اجرا نمیکند مثل جمله «پاتو از رو میز بردار» یا اینکه «سیگار نکش،» ولی نه پایی را میبینیم که روی میز باشد و نه سیگاری که روشن شده باشد! با دیده شدن تصاویر تلویزیونها که حالا میزانسنها را نشان میدهد پی میبریم که این دو بازیگر در حال دوبله کردن بودند که از نکات خوب در نگارش و کارگردانی نمایش است که بیننده را غافلگیر
میکند. اما سوال اساسی این است که این متن مشخص نیست برای القای چه پیام و معنایی نوشته شده است؛ تنها اینکه بگوییم «غرضها تیره دارد دوستی را/ غرضها را چرا از دل نرانیم»، نمیتواند پاسخگوی مخاطبی باشد که از تئاتر فقط به جنبه سرگرمی آن نگاه نمیکند و از این نظام شنیداری و دیداری نیز تفکر میخواهد. متن در قالب چه دیدگاهی نگارش شده است؟ اینکه: رقص روی لیوانها دیگر آن رقص روی لیوانها نیست و صداها و آدمها عوض شدهاند؟ آیا کارگردان این نمایش دنبال مخاطب خاص خودش است و تئاتر را فقط حق کسانی میداند که کارهای او را تا امروز پیگیری کردهاند؟ چه عمل نمایشی در برخورد بین شخصیتهای این نمایش شکل میگیرد؟ نگاه کردن به اتاق فرمان جلوی بازیگران، سیگار کشیدن زن، متوقف کردن بازیگر مرد توسط زن برای نزدیک نشدن و پرتاب کاغذها و همین؟ کلیه کنش این نمایش عملهای وابسته به زبان گفتاری است نه عمل زبان تئاتر و کارگردان با استفاده از یک فرم اجرایی با مانیتورهای پشت سر بازیگران برای دوبله نمایش رقص روی لیوانها فقط بازی با فرم را توانسته نشان دهد و نه چیزی بیش! البته میتوان در تئاتر بازیگرانی را روی صحنه نشان داد که وابسته به
عمل نمایشی زبانی هستند و اعمال جسمانی کمی از خود بروز میدهند ولی به شرط آنکه آنها به قول مربی بزرگ بازیگری «لی استراسبرگ» توانایی در دریافتهای شنیداری خود از نقشها را داشته باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.