|

خاطرات «زیباری» از ۱۰ سال وزارت خارجه

دیدار با قذافی

منبع: الحیات . مترجم: محمد‌علی عسگری

یک‌بار با معمر قذافی در کنفرانس سران عرب در سرت (لیبی) بحثمان شد. این کنفرانس قبل از نشست بغداد بود. رابطه ما با قذافی قدیمی و مستحکم بود و به دهه80 برمی‌گشت. او از اپوزیسیون عراق و کردها حمایت می‌کرد و به ما پول می‌داد. در سال 2004 در کنفرانس الجزایر بود که قذافی حاضر شد و من رفتم تا به او سلام کنم. او از من استقبال کرد و گفت: کردها دوستان ما هستند و بعد از احوالات ما پرسید. شیخ غازی یاور، آن زمان رییس‌جمهور عراق بود که همراه من آمده بود و به قذافی سلام کرد. قذافی همانطور که روی صندلی‌اش نشسته بود بلند نشد. بعد یک خطبه مفصل درباره اوضاع عراق و آمریکایی‌ها ایراد کرد و گفت آنها با خودشان کسانی را آورده‌اند که به‌عنوان حاکم تعیین کنند و یک «جربه» را رییس‌جمهور کردند (منظورش رییس‌جمهور عراق بود که نام کاملش غازی عجیل الیاور الجربه بود)، نه فردی مثل آن مبارز کردی که پشت‌سرش نشسته و سال‌ها مبارزه و جنگ کرده است (منظورش من بودم). قذافی در آن سخنرانی ادعا کرد نه یک رییس‌جمهور بلکه یک فیلسوف است و... حرف‌هایش ضبط شده است. دیگران در برابر قذافی مرعوب بودند ولی ما به دلیل روابطی که با او داشتیم طبع بدوی او را می‌دانستیم. برخلاف کسانی که به او سمعا و طاعه می‌گفتند، اگر در برابرش می‌ایستادی عقب‌نشینی می‌کرد. من دیده بودم که روسا و رهبران عرب از قذافی حساب می‌بردند و با او نشست و برخاست نداشتند یا دوری می‌کردند. در نشست وزرای خارجه اتحادیه عرب برنامه‌ای بود تا اجلاس آینده در بغداد برگزار شود اما باید این مساله تصویب می‌شد تا قابل اجرا باشد. در اجلاس سرت (سال 1389) رییس‌جمهور عراق و نخست‌وزیر مشارکت نداشتند چون نتایج انتخابات عراق هنوز تعیین نشده بود. بنابراین من به‌عنوان رییس هیات عراق در آن اجلاس شرکت کردم. احساس کردم اکثر رهبران از قذافی می‌ترسند و از صحبت‌کردن با او دوری می‌کنند. وقتی عمرو موسی داشت آخرین تصمیم‌ها را قرائت می‌کرد، قذافی سالن را برای یک لحظه ترک کرد و نوری المسماری، مدیر تشریفات هم همراه او رفت. وقتی به سالن بازگشت برگه‌های چاپ‌شده را دید و اینکه کنفرانس آینده قرار است در بغداد تشکیل شود. تعجب کرد و گفت: این چیه عمرو؟ چطور شما درحالی که رییس کنفرانس حضور ندارد تصمیم می‌گیرید کنفرانس بعدی در بغداد باشد؟ ما را دست انداخته‌اید؟ می‌خواهید بگویم معنای این کار چیست؟ بغداد تحت اشغال است، بغداد قانون اساسی‌اش را پل بریمر می‌نویسد، جایی است که نزاع مذهبی بین شیعه و سنی وجود دارد... . من در چنین اجلاسی آن‌هم درحالی که هنوز نیروهای اشغالگر بیگانه در آنجا حضور دارند شرکت نمی‌کنم. من به‌عنوان رییس هیات عراقی باید به او جواب می‌دادم ولی همه از من خواستند ساکت باشم. از جمله بشار اسد و امیر قطر. عمرو موسی به قذافی گفت: جناب پیشوا، این تصمیم شوراست، اگر بخواهید می‌توانیم درباره آن بحث کنیم. موضع او نسبت به ما خوب بود. من دستم را بلند کردم تا صحبت کنم. عمرو موسی گفت رییس هیات عراقی می‌خواهد صحبت کند. قذافی به من گفت بفرما زیباری. به او گفتم جناب پیشوا، صحبت‌های من با شما از صمیم قلب است و باید بر دل بنشیند. اگر از بین همه روسای‌جمهور کنونی یا سابق، یک رییس‌جمهور باشد که از عراق و اپوزیسیون این کشور حمایت کرده باشد، این شما هستید. شما تنها کسی بودید که به ما پول و سلاح و آموزش و آمادگی دادید و به هر نوعی کمک کردید. برای همین از شما تعجب می‌کنم و این موضع شدید و منفی از یک رهبر انقلابی بعید است. جناب پیشوا، از شما سوالی می‌پرسم و خواهش می‌کنم به صراحت پاسخ دهید. شما به‌خاطر حضور نیروهای آمریکایی یا پایگاه‌های آمریکایی است که به بغداد نمی‌آیید؟ گفت: طبعا. چون عراق یک کشور عربی تحت اشغال است؟ به او گفتم: سال پیش ما در قطر بودیم. آیا در قطر پایگاه‌های آمریکایی نبود؟ ما توافقنامه‌های مشخصی با آمریکایی‌ها داریم. امیر قطر دستش را بلند کرد تا صحبت کند. گفت: برادر معمر، آنچه را زیباری می‌گوید درست است. ما هم در قطر پایگاه آمریکایی داریم و این بر کسی پوشیده نیست. طبق توافقات مشخصی این پایگاه‌ها وجود دارد و ما هم حاکمیت خودمان را داریم. شیخ صباح، امیر کویت نیز دستش را بالا برد تا حرف بزند. گفت: برادر معمر، در کویت ما نه‌تنها پایگاه آمریکایی که پایگاه‌های بریتانیایی و فرانسوی هم داریم. اما همه آنها در چارچوب توافقات مشخص است و به حاکمیت ما لطمه‌ای نمی‌زند. قذافی گفت: «پس بگویید کل امت عرب تحت اشغال است و ما نمی‌دانستیم!» همه خندیدند. این صحبت‌ها در یک نشست غیرعلنی بیان می‌شد. بعد به قذافی گفتم: این عقلانی نیست که شما نیایید. عراقی‌ها همه شما را دوست دارند و پشتیبانی‌های شما را فراموش نمی‌کنند. کنفرانس بدون رییس آن برگزار نخواهد شد. بنابراین عذرخواستن شما را نمی‌پذیریم. کنفرانس تشکیل خواهد شد و شما هم باید در آن مشارکت داشته باشید. امیر کویت هم پشت من درآمد. همینطور امیر قطر. گفتند: تصمیم ما هم همین است. سرانجام قذافی گفت: خدا کریم است، تا آن وقت ببینیم چه می‌شود. کنفرانس در بغداد برگزار شد؟ نه، به تاخیر افتاد. تا اینکه در مارس سال 2012 تشکیل شد. در سال 2011 کنفرانس به دلیل انقلاب‌های بهارعربی تشکیل نشد. وقتی تشکیل شد، ما از بشاراسد رییس‌جمهور سوریه دعوت نکردیم. زیرا خودمان را به تصمیمات اتحادیه عرب مبنی بر تحریم او متعهد می‌دانستیم. به نمایندگی از لیبی هم (پس از سقوط قذافی) مصطفی عبدالجلیل بود که شرکت کرد.
ادامه دارد...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.