|

تریبون دو

فشار سیاسی رشته ارتباطات را محافظه‌کار می‌کند حسام‌الدین آشنا . مشاور فرهنگی رییس‌جمهور و عضو هیات علمی دانشگاه امام‌صادق(ع) دانش ارتباطات از ابتدای شکل‌‌گیری تاکنون در جهان و ایران با چالش‌های جدی در زمینه نظر و عمل روبه‌رو بوده است. توسعه حوزه‌های مختلف و مرتبط امکان حفظ هسته بنیادین و نخ پیوند عمومی این رشته را هر روز دشوارتر می‌کند. یافتن آنچه به دانشجویان رشته‌های روزنامه‌نگاری، روابط عمومی، تبلیغات، ارتباطات، تحقیق در ارتباطات، ژورنالیسم رادیو و تلویزیونی، ژورنالیسم سایبر، مدیریت فناوری اطلاعات، مدیریت رسانه‌ها و فرهنگ و ارتباطات هویت مشترک ببخشد، همواره دشوارتر شده است. تعارض میان نوآوری و سنت‌گرایی در آموزش ارتباطات یکی دیگر از وجوه چالش‌برانگیز است. برنامه‌هایی که با هدف روزنامه‌نگاری طراحی شده با برنامه‌هایی که با هدف بسترسازی و کادرسازی برای تحقق جامعه اطلاعاتی طراحی می‌شود، کاملا متفاوت است. از یک طرف، تا مدت‌ها با موانع اداری و علمی ناشی از فقدان متخصصان تحصیلکرده و دانشگاهی مواجه بوده‌ایم و حالا با گذشت یک دهه از سیاست تولید انبوه، با خیل فارغ‌التحصیلان روزانه و شبانه و آزاد و پردیسی جویای کار و اغلب سرگشته و سرخورده مواجه شده‌ایم. رشته ارتباطات در ایران مانند هر رشته دانشگاهی دیگر عرصه همکاری‌ها و رقابت‌هاست. هر چه همکاری است، بر محور حضور و نفوذ دکتر معتمدنژاد، آن حلقه وصل، شکل گرفته است. با این حال، قدرناشناسی‌هایی که در همین دانشگاه در حق این نگین علمی و گل سرسبد و اسوه استادی در این دانشگاه روا داشته شده به‌گونه‌ای که اتاقی را نیز بر صاحبخانه بر نتافتند، فراموش نمی‌شود. این فقط یکی از جلوه‌های رقابت‌های خام‌اندیشان است. رشته ارتباطات خواسته و ناخواسته تعاملی روزانه با سیاست دارد. هر چه عرصه عمومی برای کسب و تبادل اطلاعات و رقابت‌های سیاسی فراخ‌تر می‌شود، تاب‌وتوان حرفه‌ای و علمی و حرمت اجتماعی دانش‌آموختگان ارتباطات نیز بیشتر می‌شود. فشار سیاسی و دادگاهی بر رسانه‌گران و مجرم‌انگاری تعداد انبوهی از آنان، به‌شدت رشته را محافظه‌کار می‌کند. حماسه سیاسی اخیر برای رشته ما باید آزادی مسوولانه بیشتری را فراهم آورد. تجلیل از پدر علم ارتباطات ایران تلاش برای خواسته‌های اوست نه در 40سال آینده بلکه در چهارماه پیش‌رو؛ قانون نظام جامع رسانه‌ها و تشکیل شورایعالی رسانه‌ها باید به جد دنبال شود. تشکیل مرکز ملی مطالعات ارتباطات با مشارکت تمامی نهادهای آموزشی و ارتباطی پاسخی به خواسته همواره استاد است. تشکیل انجمن‌های علمی برای راهبری فرادانشگاهی و آینده‌نگرانه رشته ارتباطات بسیار ضروری است. انتشار آثار که بسیار سختگیرانه و بسیار محافظه‌کارانه نوشته شد، باید در برنامه همه علاقه‌مندان به استاد معتمدنژاد قرار گیرد. همایش بررسی میراث علمی دکتر معتمدنژاد، حفظ کتابخانه ایشان و جایزه ملی دکتر معتمدنژاد برای ارتباطات، روزنامه‌نگاری و پژوهش‌های جامعه ارتباطی، هنوز بسیار مورد نیاز است. میراث مهم معتمدنژاد احمد مسجدجامعی . رییس شورای شهر تهران بخشی از فعالیت‌های دکتر معتمدنژاد به تدوین آثار گرانقیمتی منجر شد که ادبیات خاص رشته ارتباطات را غنا بخشید و هویتی به این منظومه داد. اما بخش دیگری از تلاش ایشان در همکاری با دستگاه‌ها، روزنامه‌نگاران، مطبوعات و پدیدآورندگان این آثار بود؛ من به عنوان نمونه، شاهد بی‌واسطه این تلاش در تدوین میثاق حرفه‌ای مطبوعات بودم. استاد سال‌های بسیاری برای آن تلاش کرد و همه دانش و تجربه خود را در قالب نوشتاری ارایه کرد. در این نوشتار، بخشی به قراردادهای جمعی پرداخت که دغدغه همیشگی استاد در زمینه امنیت شغلی روزنامه‌نگاران و مقررات حمایتی آنان بود. فصل دوم این میثاق به سازمان‌های صنفی مطبوعات می‌پرداخت که در کشور ما همیشه نوپا هستند و قدمی برای استمرار این نهادها انجام نشده است. بخش سوم نیز درباره اخلاق رسانه‌ای بود که اخلاق‌مداری از ویژگی‌های شخصیتی ایشان هم بود. این میثاق که محصول سال‌ها مطالعه دکتر معتمدنژاد بود، در اختیار من که آن زمان مسوولیت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را بر عهده داشتم، قرار گرفت اما استاد بلافاصله اضافه کردند که این سند در جمع روزنامه‌نگاران و متخصصان و سیاستگذاران مورد بحث و بررسی قرار بگیرد. ایشان فروتنانه در جلسات شرکت می‌کرد، نظرات را مثل یک فرد عادی می‌شنید و آنها را اعمال می‌کرد. البته این سند نیز مثل دانشکده علوم ارتباطات که قرار بود از یک رشته به یک دانشکده ارتقا یابد، همچنان نیمه‌کاره ماند و اکنون یکی از میراث ایشان است که باید مورد توجه قرار بگیرد. خدمات معتمدنژاد به جامعه اطلاعاتی نصرالله جهانگرد . رییس سازمان فناوری اطلاعات ایران جهانی در حال گذار به عصر ارتباطات بود. ما این خوشبختی را داشتیم که همزمان با تلاش جهانی در اجلاس جامعه اطلاعاتی در سال‌های 2003 تا 2005، برای تقدیم نظریات جامعه‌جهانی برای اصول پایه‌گذاری جهان جدید، حضوری حرفه‌ای، مداوم، دوستانه و بسیار عمیق در اجلاس‌های جهانی داشته باشیم و این مرهون تلاش فکری دست‌اندرکاران مختلفی بود که در میان آنها نقش دکتر معتمدنژاد بسیار برجسته بود. ما در جریان این مذاکرات شاید در بیش از 50 جلسه بین‌المللی شرکت داشتیم و در اجلاس مهم منطقه‌ای و جهانی مربوط به جامعه اطلاعاتی در تهران، پاریس، ژنو و تونس، از راهنمایی‌های دکتر معتمدنژاد بسیار بهره بردیم. به خاطر دارم که در تدوین بخش فرهنگی سندهای ارایه‌شده به جامعه جهانی، به طور واضح از ادبیاتی که ایشان خلق و مطرح کردند، استفاده کردیم و با قدرت کارشناسی ایشان، بسیاری از این مسایل جزو احکام و سندها که در حضور رهبران جهان تصویب شد، قرار گرفته است. همان اهداف و برنامه‌ها را هم ما در چشم‌انداز 20ساله و نیز برنامه چهارم توسعه کشور تدوین و اعمال کردیم. در سند اقدام که در اجلاس 2005 جامعه اطلاعاتی در تونس تصویب شد نیز از برنامه‌ها و پیشنهادهای دکتر معتمدنژاد استفاده شد. در این میان رفتار ایشان بسیار عمیق، آرام و باصلابت بود و ندیدیم که ایشان نسبت به موضوعی تندی کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.