|

دیپلماسی فعال برای حمایت از اتباع

محمدعلی سبحانی . سفیر پیشین ایران در لبنان

درخصوص رشد افراطی‌گری و گسترش دامنه حملات تروریستی در منطقه که متاسفانه به شهادت اتباع ایرانی نیز انجامیده است، باید به دو نکته توجه داشت: نخست اینکه چرا این روند در حال گسترش بوده و اتباع یا دوستان ایران، هدف فعالیت‌های خرابکارانه و خشونت‌بار گروه‌های سلفی- تکفیری قرار می‌گیرند؛ گروهک‌هایی که گرایش‌های مذهبی خود را نیز اعلام و وابستگی به «القاعده» یا شبیه آن را انکار نمی‌کنند. برخی رژیم‌های نامشروع منطقه و البته فعالیت سرویس‌های جاسوسی فرامنطقه‌ای نیز، یک سوی دیگر این اقدامات است. اینکه چرا حرکات افراطیون، در حال گسترش و به نوعی «بازتولید» است، دلایل خاص خود را دارد. شکل‌گیری این پروسه، معلول علت‌هایی است که بارها کارشناسان به آن پرداخته‌اند. البته باید پذیرفت مساله سوریه در دامن‌زدن به اختلافات طایفه‌ای، قومی و مذهبی، نقش جدی داشته و زمینه رشد و گسترش تشکیلات عناصر تروریستی فرقه‌گرا را مساعد کرده است. این جنگ فرقه‌ای، مذاهب دیگر اسلامی و ایران، حزب‌الله و سوریه را هدف داده است. آنها با تبلیغات مذهبی انحرافی، نیروهای تندرو را بسیج کرده و فعالیت خود را به بهانه سوریه، افزایش داده‌اند. به هر حال؛ این اتفاق در حال رخ‌دادن است. در عراق نیز از ابتدای سقوط صدام و بی‌ثباتی در این کشور، نظارت‌های امنیتی در شرایط بی‌دولتی و اشغال، کاهش یافت و فرصتی شد تا تحرکات تروریستی، شکل سازمان‌یافته‌تر و گسترده‌تری به خود بگیرد. نکته دوم، به حامیان این گروه‌ها بازمی‌گردد. اینکه پشت‌سر این تحرکات، برخی دولت‌های منطقه قرار دارند یا ندارند، امری است که بیان آن برای نگارنده به سبب دسترسی‌نداشتن به اسناد آن، آسان نیست، اما یک نکته را می‌توان به‌صورت قطعی بیان کرد: تداوم چنین روندی حتما دامن کشورهایی که باور دارند از اینگونه اقدامات سود می‌برند را نیز خواهد گرفت. روند افزایش اختلافات که به جنگ طایفه‌ای در منطقه دامن زده است، اگرچه از لبنان و سوریه و گاهی عراق آغاز شده اما حتما از مرزهای این کشورها فراتر خواهد رفت و در هر کجا که کمترین زمینه‌ای برای فعالیت بیابد یا افزایش اختلافات مذهبی و فرقه‌ای به چشم آید، به منصه ظهور خواهد رسید. حلقه گمشده در این میان، فقدان گفت‌وگو بین این کشورهاست. وقتی دیپلماسی ضعیف باشد، گروه‌های افراطی، میدانداری خواهند کرد و محصول و نتیجه فعال‌شدن آنان، چیزی جز ترور، خشونت و درگیری‌های طایفه‌ای نیست. البته نکته اساسی که نباید فراموش کنیم این است که مردم طوایف و فرق اسلامی، عامل اصلی نیستند. متاسفانه دست‌های پنهان قدرت، شکل‌دهنده این خشونت‌هاست و رقابت‌های سخت و کور در این مساله نقش تعیین‌کننده دارد. نگارنده در چند سال اخیر بارها به کشورهای منطقه هشدار داده که پیش از آنکه دیر شود، کنار یکدیگر نشسته و با مسوولیت‌شناسی، اصلاح‌کننده امور باشند. این خشونت‌ها، مرز و مذهب نمی‌شناسد و احتمالا حامیان این گروهک‌ها نیز، بارها پی به این واقعیت برده‌اند. اما فارغ از این مساله، حفاظت از اتباع کشورمان یک ضرورت و وظیفه است. دستگاه‌های مسوول ما نقطه‌های بحران را شناسایی کرده‌اند و با تاکید به‌موقع به اتباع ایرانی، می‌توانند هزینه‌ها را کاهش دهند اما راه اصلی برای کنترل این خشونت‌ها، مسیر گفت‌وگو و تقویت گفتمان اعتدال، مدارا و اصلاح‌طلبی در یک دیپلماسی فعال است. حتما در تک‌تک کشورهای منطقه، هم عناصر افراطی وجود دارند و هم نیروهای معتدل و نواندیش. آنان باید یکدیگر را یافته و صدای خود را بلند کنند. پیشنهادهای مشخصی در این‌باره قابل طرح است که در مجال دیگری، می‌توان به آنها پرداخت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.